W Krainie Świętego Mikołaja – scenariusz zajęć dla przedszkolaków z autyzmem i SPE
Cztery stacje zadaniowe, plan wizualny, AAC i gotowy przebieg zajęć na Mikołajki
Jak zorganizować zajęcia mikołajkowe, aby każde dziecko mogło w nich uczestniczyć — także wtedy, gdy nie mówi, nie lubi hałasu, potrzebuje więcej czasu lub nie chce spotkania z osobą przebraną za Mikołaja?
Zapraszamy do Krainy Świętego Mikołaja, w której zamiast głośnej zabawy i pośpiechu czekają cztery spokojne stacje: Zimowa Kraina, Sortownia Prezentów, Pracownia Elfów i Poczta Życzliwości.
To autorski scenariusz zajęć dla przedszkolaków, w tym dzieci w spektrum autyzmu, z trudnościami komunikacyjnymi, sensorycznymi i innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi. Można go przeprowadzić w małej grupie, indywidualnie lub podczas zajęć integracyjnych.
Informacje organizacyjne
Temat: W Krainie Świętego Mikołaja – podróż przez cztery stacje.
Grupa: dzieci w wieku 4–6 lat, z możliwością dostosowania dla młodszych dzieci i uczniów z większymi potrzebami wsparcia.
Czas: 30–35 minut; wariant skrócony 15–20 minut.
Forma: zajęcia dydaktyczno-terapeutyczne z elementami zabawy tematycznej, klasyfikowania, komunikacji wspomagającej, aktywności manualnej i współpracy.
Cel główny: rozwijanie komunikacji, samodzielności i umiejętności dokonywania wyborów poprzez przewidywalne aktywności związane z Mikołajkami.
Cele szczegółowe
Dziecko, stosownie do swoich możliwości:
- rozpoznaje i nazywa lub wskazuje wybrane przedmioty związane z zimą i Mikołajkami;
- klasyfikuje przedmioty według jednej cechy;
- dokonuje wyboru między dostępnymi aktywnościami;
- rozwija koordynację wzrokowo-ruchową i sprawność manualną;
- komunikuje potrzeby i preferencje za pomocą mowy, gestu lub AAC;
- uczestniczy we wspólnym zadaniu bez przymusu rywalizacji;
- rozpoznaje moment zakończenia zadania i przejścia do kolejnego etapu;
- ćwiczy proszenie o pomoc, odmawianie i korzystanie z przerwy.
Przygotowanie sali i materiałów
Nauczyciel organizuje cztery stanowiska, oznaczone prostymi obrazkami.
Stacja 1. Zimowa Kraina: ilustracje śniegu, czapki, rękawiczek, szalika i sanek; dwa pojemniki; papierowe płatki śniegu.
Stacja 2. Sortownia Prezentów: pudełka w dwóch kolorach, papierowe paczki lub klocki, etykiety z kolorami albo kształtami.
Stacja 3. Pracownia Elfów: duże papierowe elementy do ozdabiania, kredki, naklejki, klej w sztyfcie, gotowe szablony kart.
Stacja 4. Poczta Życzliwości: koperty, obrazki przedstawiające miłe gesty, karty z krótkimi komunikatami, skrzynka z pudełka.
Przygotuj także plan wizualny:
START → ZIMA → PREZENTY → PRACOWNIA → POCZTA → KONIEC
W pobliżu powinno znajdować się spokojne miejsce odpoczynku. Żadna stacja nie wymaga odtwarzania głośnej muzyki ani używania intensywnych efektów świetlnych.
Komunikaty dostępne przez całe zajęcia
WITAM · WYBIERAM · JESZCZE · POMOC · NIE CHCĘ · PRZERWA · GOTOWE · KONIEC
Najlepiej korzystać z symboli znanych dziecku i jego codziennego systemu AAC. Nie należy zastępować go nowymi kartami tylko na potrzeby jednej uroczystości.
Przebieg zajęć – gotowy scenariusz
1. Powitanie i poznanie planu (4 minuty)
Dzieci siedzą lub stoją w wybranych miejscach. Nauczyciel pokazuje obrazek zimowej krainy.
Nauczyciel:
„Dzisiaj odwiedzimy niezwykłą krainę. Znajdują się w niej cztery miejsca, w których możemy coś odkryć, posegregować, przygotować i przekazać innym.
Nie musimy się spieszyć. Możemy prosić o pomoc, zrobić przerwę albo wybrać łatwiejsze zadanie.
Popatrzcie na nasz plan. Najpierw odwiedzimy Zimową Krainę, później Sortownię Prezentów, Pracownię Elfów, a na końcu Pocztę Życzliwości”.
Nauczyciel wskazuje kolejno symbole na planie.
Nauczyciel:
„Czy jesteście gotowi? Możecie powiedzieć TAK, pokazać symbol albo po prostu podejść do pierwszego zadania”.
Dziecko, które nie chce rozpoczynać, może obserwować grupę. Nauczyciel nie wymaga odpowiedzi od wszystkich.
2. Stacja pierwsza: Zimowa Kraina – „Co przyda się zimą?” (6 minut)
Cel: rozpoznawanie przedmiotów, klasyfikowanie, komunikowanie wyboru.
Na stoliku leżą ilustracje: czapka, rękawiczki, szalik, sanki, okulary przeciwsłoneczne, kostium kąpielowy, kalosze, buty zimowe.
Obok stoją dwa pojemniki:
PRZYDA SIĘ W ZIMIE oraz NIEKONIECZNIE TERAZ.
Nauczyciel:
„Dotarliśmy do Zimowej Krainy. Na dworze może być chłodno, padać śnieg albo deszcz. Trzeba przygotować się do pogody.
Pomóżmy wybrać przedmioty, które mogą przydać się zimą”.
Nauczyciel pokazuje czapkę i pyta:
„Gdzie ją położymy?”
Dziecko wkłada ilustrację do wybranego pojemnika, wskazuje odpowiedź lub korzysta z pomocy.
Nauczyciel:
„Wybrałeś czapkę. Czapka może chronić głowę przed zimnem”.
Następnie dzieci klasyfikują pozostałe ilustracje.
Nie trzeba traktować podziału jako bezwzględnego. Okulary przeciwsłoneczne mogą przydać się również zimą, a kalosze podczas odwilży. Jeśli dziecko uzasadnia swój wybór, nauczyciel może go zaakceptować.
Dodatkowa aktywność: ułożenie trzech papierowych płatków śniegu od największego do najmniejszego.
Wariant uproszczony: wybór spośród dwóch ilustracji: czapka i kostium kąpielowy.
Wariant bez mówienia: wskazanie obrazka lub włożenie go do pojemnika.
Zakończenie stacji:
„Zimowa Kraina jest gotowa. Sprawdźmy na planie, dokąd idziemy teraz”.
Dziecko odwraca lub odkłada symbol ZIMA.
3. Stacja druga: Sortownia Prezentów – „Każda paczka ma swoje miejsce” (7 minut)
Cel: klasyfikowanie, koordynacja wzrokowo-ruchowa, współdziałanie, naprzemienność.
Na stoliku znajdują się papierowe paczki w dwóch kolorach, np. czerwonym i zielonym. Obok stoją dwa pudełka z odpowiednimi oznaczeniami.
Nauczyciel:
„W Sortowni Prezentów zrobiło się trochę zamieszania. Paczki trzeba poukładać, żeby łatwo było je odnaleźć.
Nie musimy wiedzieć, co jest w środku. Wystarczy popatrzeć na kolor”.
Nauczyciel pokazuje czerwoną paczkę.
„Mam czerwoną paczkę. Szukam pudełka oznaczonego czerwonym kolorem”.
Wkłada paczkę do pudełka.
„Teraz możesz spróbować”.
Dzieci kolejno lub równolegle sortują paczki.
Nauczyciel:
„Widzę, że wybrałeś zielone pudełko. Paczka jest już na miejscu”.
Nie stosujemy presji czasu ani oceniania szybkości.
Zadanie dodatkowe „Co jest w środku?”
Nauczyciel pokazuje trzy ilustracje: książka, piłka, kredki.
„Każdy może lubić coś innego. Który przedmiot wybierasz?”
Dziecko wskazuje jeden obrazek.
Nauczyciel:
„Wybrałeś książkę. To twój wybór”.
Nie należy sugerować, że istnieje jeden właściwy prezent dla każdego dziecka.
Wariant uproszczony: dopasowanie jednej paczki do identycznego koloru.
Wariant rozszerzony: sortowanie według dwóch cech, np. kolor i wielkość.
Wariant dla dzieci z trudnościami motorycznymi: wskazywanie miejsca, do którego dorosły wkłada paczkę.
Zakończenie stacji:
„Paczki zostały uporządkowane. Możemy przejść do Pracowni Elfów”.
Dziecko odkłada symbol PREZENTY.
4. Stacja trzecia: Pracownia Elfów – „Tworzymy po swojemu” (8 minut)
Cel: rozwijanie sprawności manualnej, samodzielności i ekspresji twórczej.
Na stoliku znajdują się duże papierowe kartki w kształcie rękawiczki, gwiazdki lub paczki oraz kredki, naklejki i gotowe elementy dekoracyjne.
Nauczyciel:
„W Pracowni Elfów powstają różne rzeczy. Nie muszą wyglądać tak samo. Każdy może przygotować coś po swojemu.
Możesz wybrać gwiazdkę, rękawiczkę albo paczkę”.
Nauczyciel pokazuje trzy możliwości.
„Co wybierasz?”
Po dokonaniu wyboru:
„Teraz możesz ozdobić swoją pracę. Możesz rysować, przyklejać naklejki albo wybrać gotowy obrazek”.
Dzieci pracują w swoim tempie.
Nauczyciel może modelować komunikaty:
„POMOC — jeśli potrzebujesz wsparcia”.
„JESZCZE — jeśli chcesz więcej naklejek”.
„GOTOWE — jeśli skończyłeś”.
Nie poprawiamy prac tak, aby wyglądały jednakowo. Nie wymagamy używania kleju ani dotykania materiałów, których dziecko nie toleruje.
Wariant uproszczony: przyklejenie jednego wybranego elementu.
Wariant sensoryczny: użycie suchych naklejek zamiast kleju, możliwość pracy bez dotykania ozdób o nieprzyjemnej fakturze.
Wariant bez pracy manualnej: dziecko wybiera gotową kartę i decyduje, komu ją przekazać.
Nauczyciel:
„Każda praca jest inna. Każda pokazuje czyjś wybór i pomysł.
Możemy teraz odwiedzić ostatnią stację”.
5. Stacja czwarta: Poczta Życzliwości – „Mała wiadomość, duże znaczenie” (6 minut)
Cel: rozwijanie komunikacji społecznej, rozumienie prostych komunikatów, dokonywanie wyboru.
Na stoliku stoją skrzynka pocztowa i trzy karty:
- DZIĘKUJĘ
- MIŁEGO DNIA
- LUBIĘ Z TOBĄ BYĆ
Obok leżą obrazki przedstawiające pomoc, wspólną zabawę i odpoczynek.
Nauczyciel:
„Dotarliśmy do Poczty Życzliwości.
Nie każda wiadomość musi być długa. Czasem wystarczy kilka słów albo jeden obrazek, żeby przekazać komuś coś miłego”.
Nauczyciel pokazuje trzy karty.
„Możesz wybrać wiadomość. Możesz ją komuś podarować albo zachować dla siebie”.
Dziecko wybiera kartę.
Nauczyciel:
„Wybrałeś: MIŁEGO DNIA. Możesz włożyć tę wiadomość do koperty”.
Dziecko wkłada kartę do koperty lub skrzynki.
Nie wymaga się wskazania konkretnej osoby ani okazywania wdzięczności na polecenie. Jeśli dziecko nie chce wybierać życzeń, może sortować koperty albo obserwować aktywność.
Krótka rozmowa
Nauczyciel:
„Co możemy zrobić, żeby komuś było miło?”
Pokazuje obrazki:
- zapytać, czy ktoś chce się pobawić;
- pomóc, jeśli ktoś o to prosi;
- uszanować, gdy ktoś potrzebuje odpoczynku.
„Każdy może lubić coś innego. Życzliwość to również pytanie, czego ktoś potrzebuje”.
Zakończenie stacji:
„Wszystkie cztery miejsca odwiedzone. Sprawdźmy nasz plan”.
6. Zakończenie: „Moja ulubiona stacja” (4 minuty)
Nauczyciel układa przed dziećmi cztery symbole:
ZIMA · PREZENTY · PRACOWNIA · POCZTA.
Nauczyciel:
„Nasza podróż dobiegła końca.
Możesz wybrać miejsce, które najbardziej ci się podobało. Możesz też pokazać, że nie chcesz wybierać”.
Dzieci wskazują symbole lub komunikują swoje preferencje w inny sposób.
Nauczyciel:
„Dzisiaj każdy mógł działać trochę inaczej. Jedni sortowali paczki, inni tworzyli ozdoby, a jeszcze inni przyglądali się i wybierali obrazki.
Wszystkie te sposoby uczestnictwa są ważne”.
Nauczyciel pokazuje symbol KONIEC.
„Dziękuję za wspólną podróż do Krainy Świętego Mikołaja”.
Jak dostosować zajęcia dla dziecka z autyzmem?
1. Przewidywalność
Przed rozpoczęciem pokaż plan zajęć i zdjęcia stanowisk. Jeżeli dziecko potrzebuje krótszej sekwencji, przedstaw tylko dwa najbliższe kroki: TERAZ i POTEM.
2. Komunikacja
Zapewnij dostęp do znanych dziecku sposobów komunikowania się. Nie wymagaj wypowiadania nazw przedmiotów ani odpowiadania pełnymi zdaniami.
3. Sensoryka
Zrezygnuj z dzwonków, głośnej muzyki, intensywnych zapachów i niespodziewanego pojawienia się osoby w przebraniu Mikołaja.
Jeżeli planowane jest osobne spotkanie z Mikołajem, uprzedź o nim dzieci i zapewnij możliwość nieuczestniczenia.
4. Samodzielność i wybór
Pozwól dziecku zdecydować, czy chce pracować samodzielnie, z nauczycielem czy obok innych dzieci. Nie traktuj odmowy jako niepowodzenia.
5. Regulacja emocji
Karta PRZERWA powinna być dostępna przez cały czas. Dziecko może wrócić do zadania po odpoczynku albo zakończyć udział wcześniej.
6. Różne potrzeby poznawcze
Dostosuj liczbę przedmiotów, stopień trudności i czas pracy. W razie potrzeby zamień zadanie grupowe na indywidualne.
Wariant skrócony – 15–20 minut
Dla dzieci, które potrzebują krótszych zajęć, wybierz:
- Powitanie i plan – 2 minuty.
- Zimowa Kraina – 4 minuty.
- Sortownia Prezentów – 5 minut.
- Poczta Życzliwości – 4 minuty.
- Zakończenie – 2 minuty.
Pracownię Elfów można zrealizować innego dnia.
Obserwacja dziecka podczas zajęć
Scenariusz może służyć także do obserwacji funkcjonowania dziecka, bez zamieniania zabawy w test.
| Obszar | Na co zwrócić uwagę? |
|---|---|
| Komunikacja | Jak dziecko wyraża wybór, odmowę i potrzebę pomocy? |
| Rozumienie | Czy korzysta z instrukcji słownej, pokazu lub symbolu? |
| Samodzielność | Jakiego rodzaju wsparcie jest potrzebne przy zadaniach? |
| Sensoryka | Które bodźce sprzyjają aktywności, a które utrudniają udział? |
| Regulacja | Czy dziecko rozpoznaje potrzebę przerwy i może ją zakomunikować? |
| Zainteresowania | Które aktywności wybiera spontanicznie? |
Przykładowy zapis obserwacji:
„Podczas zajęć tematycznych dziecko samodzielnie wybierało ilustracje spośród dwóch możliwości. W zadaniu klasyfikacyjnym korzystało z podpowiedzi wizualnej. Komunikowało zakończenie aktywności przez odłożenie symbolu GOTOWE. Największe zainteresowanie wykazało zadaniem sortowania paczek”.
Opis powinien zawsze odpowiadać rzeczywistej obserwacji konkretnego dziecka.
Powiązane materiały na autyzm.life
Jeśli przygotowujesz kolejne zajęcia dla przedszkolaków, zajrzyj również do:
- Przedszkole – scenariusze, ćwiczenia i zabawy dla dzieci ze SPE – zbiór propozycji do codziennej pracy.
- Mowa, komunikacja i język – ćwiczenia i scenariusze – materiały przydatne podczas dostosowywania komunikacji i wspierania dzieci niemówiących.
- Kiedy potrzebuję ruchu, a kiedy ciszy? – materiał o rozpoznawaniu potrzeb regulacyjnych; odszukaj go na stronie głównej.
Podsumowanie
Mikołajki mogą być okazją do rozwijania komunikacji, samodzielności, umiejętności wyboru i wspólnego działania. Nie muszą oznaczać głośnej muzyki, pośpiechu ani obowiązkowego spotkania z osobą przebraną za Mikołaja.
W Krainie Świętego Mikołaja każde dziecko może odnaleźć własną drogę przez zadania — wykonać wszystkie, wybrać część, poprosić o pomoc lub odpocząć.
Najważniejsze nie jest ukończenie czterech stacji. Najważniejsze jest stworzenie warunków, w których dziecko może uczestniczyć bezpiecznie i z poczuciem sprawczości.
