Scenariusz zajęć rewalidacyjnych: sensorycznych i emocjonalnych, wspierających akceptację zmian w przyrodzie. Inspirujące ćwiczenia.
Scenariusz zajęć rewalidacyjnych dla uczniów ze spektrum autyzmu
Cele zajęć:
- Rozwijanie świadomości zmian zachodzących w przyrodzie w różnych porach roku.
- Kształtowanie umiejętności dostrzegania i nazywania emocji związanych ze zmianami pór roku.
- Wzmacnianie pozytywnego odbioru zmian środowiskowych poprzez doświadczenia sensoryczne.
- Nauka czerpania radości z aktywności inspirowanych naturą.
Czas trwania: 45-60 minut
Materiały:
- Ilustracje przedstawiające zmiany w przyrodzie w różnych porach roku.
- Naturalne elementy: liście, kasztany, piasek, kwiaty, szyszki, lód.
- Pudełko sensoryczne z przedmiotami charakterystycznymi dla każdej pory roku.
- Karty emocji i obrazki przedstawiające różne warunki atmosferyczne.
- Muzyka inspirowana czterema porami roku.
Przebieg zajęć:
1. Powitanie i wprowadzenie do tematu (10 min)
Nauczyciel wita dzieci i zaprasza je do zajęcia wygodnych miejsc. Zaczynamy od rozmowy o porach roku.
Nauczyciel mówi:
„Świat wokół nas ciągle się zmienia. Każda pora roku przynosi nowe kolory, dźwięki i zapachy. Zimą pada śnieg, wiosną zakwitają kwiaty, latem jest ciepło i można bawić się na świeżym powietrzu, a jesienią liście zmieniają kolory i spadają z drzew. Jak myślicie, która pora roku jest Waszą ulubioną?”
Opis zmian w przyrodzie wiosną
Wiosna to niezwykła pora roku, w której przyroda budzi się do życia po długim zimowym śnie. Świat wokół nas zaczyna się zmieniać – dni stają się coraz dłuższe, a słońce świeci mocniej i cieplej. Możemy dostrzec, jak natura stopniowo nabiera barw i ożywa w każdym zakątku.
Co się zmienia wiosną?
1. Dłuższe dni i cieplejsze powietrze
Gdy nadchodzi wiosna, słońce wschodzi coraz wcześniej i zachodzi później. Możemy czuć na skórze jego ciepłe promienie, które ogrzewają ziemię i pobudzają rośliny do wzrostu. Temperatura powietrza stopniowo rośnie, dzięki czemu możemy spędzać więcej czasu na świeżym powietrzu.
2. Przebudzenie roślin
Na drzewach pojawiają się pierwsze pąki, które stopniowo rozwijają się w młode, soczyście zielone liście. Kwiaty zaczynają kwitnąć, a na łąkach pojawiają się przebiśniegi, krokusy i pierwiosnki. Ziemia staje się miękka, a trawa zaczyna się zielenić, dając znak, że nadeszła nowa pora roku.
3. Powrót ptaków i śpiew w koronach drzew
Wiosną wiele ptaków wraca z dalekich krajów, gdzie spędzały zimę. Możemy usłyszeć radosny śpiew skowronków, wróbli i sikorek. W parkach i ogrodach gniazda budują bociany, jaskółki i jerzyki. Ich śpiew sprawia, że świat wydaje się pełen życia i radości.
4. Nowe życie w świecie zwierząt
Wiosna to czas, gdy wiele zwierząt ma młode. W lesie możemy spotkać małe zajączki, jeże, a w stawach pojawiają się kijanki, które wkrótce zamienią się w żaby. Możemy też zauważyć pszczoły, motyle i inne owady, które budzą się do życia i zaczynają swoją wiosenną pracę – zapylanie kwiatów.
5. Deszcze, tęcza i świeży zapach powietrza
Wiosenne deszcze są ciepłe i przynoszą ukojenie wysuszonej zimą ziemi. Po deszczu powietrze pachnie świeżością, a na niebie często pojawia się tęcza, która zachwyca swoimi kolorami. Możemy biegać po kałużach, słuchać szumu kropel i obserwować, jak wszystko wokół się zmienia.
Jak możemy cieszyć się wiosną?
- Obserwować zmieniającą się przyrodę na spacerach i w parkach.
- Słuchać śpiewu ptaków i próbować rozpoznawać ich odgłosy.
- Dotykać pąków, kwiatów i liści, badając ich fakturę i zapach.
- Wąchać kwiaty i odkrywać ich różne zapachy.
- Cieszyć się ciepłymi promieniami słońca i wiosennym wiatrem na twarzy.
- Bawić się w poszukiwanie pierwszych oznak wiosny i dokumentować je na rysunkach lub zdjęciach.
Wiosna to czas odkrywania i radości – wystarczy tylko otworzyć oczy, uszy i serce na zmieniający się świat!
Pytania do dzieci:
- Która pora roku podoba Ci się najbardziej i dlaczego?
- Jakie zmiany widać teraz w przyrodzie?
- Jak się czujesz, gdy przychodzi nowa pora roku?
2. Doświadczanie zmian pór roku (15 min)
Dzieci dotykają i wąchają naturalne elementy związane z różnymi porami roku. Nauczyciel zachęca do zamykania oczu i rozpoznawania elementów sensorycznych.
Ćwiczenia:
- „Pudełko pór roku” – dzieci losują przedmioty (np. kasztany – jesień, piasek – lato, płatek śniegu z bibuły – zima, kwiat – wiosna) i przyporządkowują je do odpowiednich pór roku.
- „Zgadnij, co to za pora roku” – nauczyciel opisuje pogodę, a dzieci odgadują, o którą porę roku chodzi.
3. Emocje i pory roku – jak się czujemy? (15 min)
Każda pora roku wywołuje różne emocje. Dzieci oglądają obrazki przedstawiające emocje i próbują dopasować je do pór roku.
Ćwiczenia:
- „Kolory pór roku” – dzieci malują swoją ulubioną porę roku i opowiadają, dlaczego wybrały konkretne barwy.
- „Jak czuje się wiosna, lato, jesień, zima?” – rozmowa o tym, czy zmiany pór roku wpływają na nasze samopoczucie.
4. Ruch i muzyka inspirowana porami roku (10 min)
Dzieci wykonują ruchy inspirowane zmianami w przyrodzie:
- „Pąki kwiatów” – zwijanie się w kulkę i powolne rozciąganie ciała jak rozwijający się kwiat.
- „Jesienne liście” – delikatne kołysanie się i opadanie na matę.
- „Lodowe figury” – stanie w miejscu, jakby było się zamarzniętym lodem, a następnie „rozmrażanie” na słońcu.
5. Relaksacja i podsumowanie (10 min)
Na zakończenie dzieci kładą się na matach i słuchają muzyki inspirowanej czterema porami roku.
Ćwiczenie:
- Nauczyciel opowiada historię o drzewie, które doświadcza wszystkich pór roku. Dzieci zamykają oczy i wyobrażają sobie, że są tym drzewem.
- Każde dziecko dzieli się swoim ulubionym momentem zajęć.
Wnioski pedagogiczne:
Zmiany pór roku mogą być dla dzieci z ASD trudne do zaakceptowania. Dzięki zajęciom sensorycznym i ruchowym uczą się dostrzegać piękno każdej pory roku i czerpać z niej radość. Ćwiczenia te wspierają również rozwój emocjonalny, integrację sensoryczną i świadomość otaczającego świata.
Dlaczego zmiany są trudne dla osób ze spektrum autyzmu?
Osoby z autyzmem często doświadczają trudności w adaptacji do zmian. Wynika to z potrzeby przewidywalności, trudności w elastycznym myśleniu i silnej potrzeby rutyny. Nawet niewielkie modyfikacje w codziennym harmonogramie mogą wywoływać stres, niepokój, a nawet reakcje lękowe.
Czynniki wpływające na trudność w akceptacji zmian
- Potrzeba rutyny – osoby z ASD często opierają swoje funkcjonowanie na stałych schematach. Każda zmiana w tych schematach może powodować poczucie zagrożenia i dezorientację.
- Problemy z przewidywaniem – trudności w rozumieniu sekwencji zdarzeń sprawiają, że osoby z autyzmem mogą nie wiedzieć, czego się spodziewać, co zwiększa ich stres.
- Przetwarzanie sensoryczne – nowe bodźce mogą być przytłaczające, zwłaszcza jeśli dotyczą zmian w otoczeniu, pogodzie czy dźwiękach.
- Trudności w komunikacji – niektóre osoby z ASD mogą mieć problem z wyrażaniem swoich emocji lub zadawaniem pytań dotyczących zmian, co pogłębia frustrację.
- Sztywność myślenia – tendencja do myślenia w sposób czarno-biały sprawia, że zmiany mogą być postrzegane jako niepożądane lub niezrozumiałe.
Przykłady trudnych zmian
- Zmiana pory roku – inny ubiór, zmieniająca się temperatura, przestawianie „czasu”, nowe kolory i dźwięki w otoczeniu.
- Nowa sytuacja w szkole – zmiana nauczyciela, nowy plan lekcji, zmiana miejsca w klasie.
- Zmiana codziennych rytuałów – np. inna kolejność czynności porannych, zmiana trasy do szkoły.
- Zmiany społeczne – nowe osoby w otoczeniu, inne zasady zachowania.
Jak wspierać osoby z ASD w adaptacji do zmian?
- Przygotowanie na zmianę – wprowadzanie zmian stopniowo, wyjaśnianie ich celu i skutków.
- Wizualne wsparcie – użycie planów dnia, obrazków, harmonogramów wizualnych.
- Modelowanie i odgrywanie scenek – ćwiczenie różnych scenariuszy zmian w kontrolowanych warunkach.
- Strategie regulacji emocji – nauka technik radzenia sobie ze stresem, np. ćwiczeń oddechowych, technik relaksacyjnych.
- Zachowanie elementów stałości – jeśli zmiana jest konieczna, warto zachować pewne niezmienne elementy (np. ulubioną zabawkę, rytuał przed snem).
- Pozytywne wzmacnianie – nagradzanie za elastyczność i próby zaakceptowania zmiany.
Podsumowanie
Dla osób z ASD zmiany mogą być wyzwaniem, ale odpowiednie strategie wsparcia pomagają im lepiej się do nich dostosować. Ważne jest, aby wprowadzać je stopniowo, wspierać wizualnie i emocjonalnie oraz budować pozytywne doświadczenia związane z nowościami w życiu codziennym.
autyzm.life i neuroróżnorodni 