Pierwszy miesiąc zajęć rewalidacyjnych nie musi zaczynać się od realizowania rozbudowanego programu ani sprawdzania, czego uczeń „nie potrafi”. To przede wszystkim czas na poznanie jego sposobu komunikowania się, zainteresowań, potrzeb oraz warunków, w których najłatwiej mu uczestniczyć w zajęciach.
Poniższy plan obejmuje cztery pierwsze spotkania z uczniem w spektrum autyzmu. Każde z nich zawiera propozycję celu, potrzebnych materiałów, przebiegu zajęć, obszarów obserwacji oraz gotowego zapisu do dziennika.
Plan należy dostosować do wieku ucznia, jego sposobu komunikowania się, aktualnego samopoczucia, zaleceń zawartych w orzeczeniu oraz ustaleń przyjętych w WOPFU i IPET. Obserwacje z pierwszych spotkań są wstępnymi hipotezami pomocnymi w planowaniu wsparcia — nie służą diagnozowaniu ani ocenianiu ucznia.
Zanim rozpoczniesz pierwszy miesiąc rewalidacji
Na początku warto przyjąć cztery proste zasady:
- Najpierw poznaj ucznia, jego zainteresowania i dostępne sposoby komunikowania się.
- Zapewnij przewidywalny, ale elastyczny przebieg spotkania.
- Sprawdź, jak uczeń sygnalizuje wybór, odmowę, potrzebę pomocy i przerwy.
- Pierwszy cel wybierz na podstawie obserwacji, a nie wyłącznie gotowej listy ćwiczeń.
Nie trzeba podczas jednych zajęć sprawdzić wszystkich umiejętności ucznia. Znacznie ważniejsze jest stworzenie sytuacji, w której może on bezpiecznie poznawać nowe miejsce i nową osobę.
Spotkanie 1. Poznanie ucznia bez testowania
Cel spotkania
Nawiązanie kontaktu z uczniem oraz wstępne poznanie jego zainteresowań, sposobów komunikowania się i warunków sprzyjających uczestnictwu.
Potrzebne materiały
Przygotuj kilka zróżnicowanych aktywności, na przykład:
- klocki lub elementy konstrukcyjne,
- układankę albo prostą grę,
- materiały plastyczne,
- książkę lub karty obrazkowe,
- przedmiot sensoryczny,
- kartki z komunikatami: „pomoc”, „przerwa”, „jeszcze” i „koniec”,
- prosty plan zajęć przedstawiony za pomocą słów, obrazków albo przedmiotów.
Uczeń nie musi korzystać ze wszystkich materiałów. Ich zadaniem jest umożliwienie wyboru i obserwacji zainteresowań.
Proponowany przebieg zajęć – 40–45 minut
1. Powitanie i przedstawienie planu – około 5 minut
Przywitaj ucznia w sposób dostosowany do jego możliwości. Nie wymagaj kontaktu wzrokowego, podania ręki ani odpowiedzi słownej.
Pokaż krótki plan spotkania, na przykład:
- powitanie,
- wybór aktywności,
- wspólne działanie,
- przerwa,
- zakończenie.
2. Swobodny wybór aktywności – około 10 minut
Zaproponuj dwie lub trzy możliwości i daj uczniowi czas na wybór. Wybór może zostać zakomunikowany słowem, gestem, wskazaniem, spojrzeniem, podaniem przedmiotu albo rozpoczęciem działania.
3. Wspólna aktywność – około 10–15 minut
Dołącz do wybranej przez ucznia czynności. Obserwuj, czy akceptuje wspólne działanie, potrzebuje większego dystansu, naśladuje, inicjuje kontakt lub preferuje aktywność równoległą.
4. Próba wykorzystania komunikatów – około 5–10 minut
W naturalnej sytuacji pokaż uczniowi dostępne sposoby zakomunikowania:
- „pomoc”,
- „przerwa”,
- „jeszcze”,
- „koniec”.
Nie wymagaj natychmiastowego użycia konkretnego słowa lub symbolu. Modeluj komunikat i reaguj również na inne czytelne sposoby przekazywania potrzeby.
5. Zakończenie – około 5 minut
Pokaż, że spotkanie dobiega końca. Możesz skreślić ostatni punkt planu, użyć minutnika wizualnego albo uprzedzić ucznia krótkim komunikatem.
Co obserwować?
Zwróć uwagę:
- które aktywności uczeń wybiera,
- jak podejmuje decyzję,
- jak komunikuje zgodę i odmowę,
- czy inicjuje kontakt lub wspólne działanie,
- jak reaguje na zmianę i zakończenie aktywności,
- czego potrzebuje, aby rozumieć polecenia,
- po czym można poznać zmęczenie lub przeciążenie,
- co pomaga mu wrócić do aktywności.
Szczegółowy scenariusz pierwszego spotkania oraz bezpłatną kartę obserwacji znajdziesz w artykule: Pierwsze zajęcia rewalidacyjne z uczniem z autyzmem — scenariusz, karta obserwacji i zapis do dziennika.
Gotowy wpis do dziennika
Nawiązywanie relacji terapeutycznej oraz rozpoznawanie zainteresowań, preferowanych aktywności i dostępnych sposobów komunikowania potrzeb. Obserwacja warunków sprzyjających uczestnictwu ucznia w zajęciach.
Spotkanie 2. Co pomaga mi uczestniczyć w zajęciach?
Cel spotkania
Rozpoznanie form organizacji i wsparcia, które zwiększają czytelność sytuacji oraz ułatwiają uczniowi udział w zajęciach.
Potrzebne materiały
- prosty plan aktywności,
- minutnik wizualny lub zegar,
- krótkie instrukcje słowne i obrazkowe,
- materiały związane z zainteresowaniami ucznia,
- oznaczenie miejsca przerwy,
- karta „pomoc” i karta „przerwa”,
- dwie lub trzy krótkie aktywności o różnym charakterze.
Proponowany przebieg zajęć – 40–45 minut
1. Powitanie i przedstawienie planu – około 5 minut
Pokaż uczniowi kolejność zajęć. Jeśli korzystaliście z planu podczas pierwszego spotkania, zastosuj podobną formę.
2. Aktywność znana i wybierana przez ucznia – około 10 minut
Rozpocznij od czynności, którą uczeń wcześniej zaakceptował lub wybrał. Dzięki temu można ponownie obserwować jego sposób rozpoczynania działania i reagowania na obecność nauczyciela.
3. Sprawdzenie dwóch lub trzech form wsparcia – około 15 minut
Wprowadź kolejno wybrane rozwiązania, na przykład:
- krótką instrukcję podzieloną na etapy,
- pokazanie wzoru,
- plan obrazkowy,
- możliwość wykonania zadania na stojąco,
- ograniczenie liczby materiałów na stole,
- uprzedzenie o zakończeniu czynności,
- możliwość skorzystania z krótkiej przerwy.
Nie wprowadzaj wszystkich form jednocześnie. Celem jest sprawdzenie, co rzeczywiście pomaga konkretnemu uczniowi.
4. Wybór preferowanego rozwiązania – około 5–10 minut
Jeśli to możliwe, pozwól uczniowi zdecydować, czy chce korzystać z planu, minutnika, instrukcji obrazkowej albo innej formy podpowiedzi.
5. Podsumowanie i zakończenie – około 5 minut
Krótko nazwij to, co pomogło podczas zajęć, na przykład: „Kiedy zadanie było pokazane krok po kroku, łatwiej było zacząć”.
Co obserwować?
Sprawdź:
- czy plan zwiększa przewidywalność,
- jaka długość komunikatu jest dla ucznia czytelna,
- czy pomaga instrukcja obrazkowa, pokaz czy przykład,
- ile czasu uczeń potrzebuje na rozpoczęcie działania,
- czy korzysta z przerwy i w jaki sposób o nią prosi,
- czy lepiej uczestniczy w ciszy, ruchu lub przy ograniczonej liczbie bodźców,
- jak reaguje na zapowiedź zmiany i zakończenia zadania.
Pamiętaj, że zastosowane formy wsparcia są propozycjami do sprawdzenia. To, co pomaga jednemu uczniowi, nie musi być odpowiednie dla innego.
Gotowy wpis do dziennika
Rozpoznawanie indywidualnych warunków sprzyjających uczestnictwu ucznia w zajęciach. Wykorzystanie planu aktywności, krótkich instrukcji oraz dostępnych sposobów sygnalizowania potrzeby pomocy i przerwy.
Spotkanie 3. Jak komunikuję swoje potrzeby?
Cel spotkania
Poznanie i rozwijanie dostępnych dla ucznia sposobów komunikowania podstawowych potrzeb podczas zajęć.
Potrzebne materiały
- symbole lub napisy: „pomoc”, „przerwa”, „nie rozumiem”, „inaczej”, „jeszcze”, „koniec”,
- znane i lubiane materiały,
- proste zadanie dające naturalną okazję do poproszenia o pomoc,
- tablica wyboru lub kartki „tak” i „nie”,
- plan zajęć.
Proponowany przebieg zajęć – 40–45 minut
1. Powitanie i przypomnienie planu – około 5 minut
Pokaż przebieg spotkania w formie, która podczas wcześniejszych zajęć była dla ucznia najbardziej czytelna.
2. Wybór aktywności – około 5–10 minut
Zaproponuj dwie możliwości. Zaakceptuj sposób wyboru dostępny uczniowi — słowo, gest, wskazanie, spojrzenie, symbol, urządzenie AAC albo podanie przedmiotu.
3. Modelowanie komunikatów – około 15 minut
Podczas wspólnej aktywności pokazuj znaczenie wybranych komunikatów:
- POMOC – gdy potrzebne jest wsparcie,
- PRZERWA – gdy uczeń chce na chwilę przerwać działanie,
- NIE ROZUMIEM – gdy instrukcja jest niejasna,
- INACZEJ – gdy zaproponowana forma nie odpowiada uczniowi,
- JESZCZE – gdy chce kontynuować,
- KONIEC – gdy chce zakończyć aktywność.
Nie twórz sztucznej sytuacji frustracji i nie przetrzymuj potrzebnego uczniowi przedmiotu wyłącznie po to, aby wymusić komunikat. Wykorzystuj naturalne okazje, modeluj dostępne formy i odpowiadaj na próby komunikowania.
4. Ćwiczenie wyboru i odmowy – około 5–10 minut
Zaproponuj uczniowi możliwość zaakceptowania, odrzucenia albo zmiany aktywności. Odmowa jest ważnym komunikatem, który należy zauważyć i respektować.
5. Podsumowanie i zakończenie – około 5 minut
Przypomnij, jakie sposoby komunikowania były podczas spotkania dostępne. Zaznacz zakończenie zajęć w planie.
Co obserwować?
Zwróć uwagę:
- jakie sposoby komunikacji uczeń wykorzystuje spontanicznie,
- czy rozumie przedstawione symbole lub napisy,
- czy korzysta z komunikatu „pomoc” lub „przerwa”,
- jak sygnalizuje niezrozumienie,
- czy potrafi odrzucić propozycję,
- jak dużo czasu potrzebuje na udzielenie odpowiedzi,
- czy potrzebuje modelowania, podpowiedzi wizualnej lub dodatkowych możliwości wyboru.
Celem nie jest zastępowanie naturalnego sposobu komunikacji ucznia jedną narzuconą metodą. Gesty, mowa, symbole, pismo, wskazywanie i AAC mogą wzajemnie się uzupełniać.
Gotowy wpis do dziennika
Rozwijanie funkcjonalnego komunikowania potrzeb podczas zajęć. Modelowanie i wykorzystywanie dostępnych sposobów proszenia o pomoc, sygnalizowania przerwy, odmowy, niezrozumienia oraz zakończenia aktywności.
Spotkanie 4. Wybieramy pierwszy cel rewalidacyjny
Cel spotkania
Podsumowanie dotychczasowych obserwacji i wybranie pierwszego funkcjonalnego celu odpowiadającego aktualnym potrzebom ucznia.
Potrzebne materiały
- notatki i karta obserwacji z wcześniejszych spotkań,
- znane uczniowi aktywności,
- plan spotkania,
- dostępne pomoce komunikacyjne,
- formularz do zapisania celu oraz sposobu obserwowania zmiany.
Proponowany przebieg zajęć – 40–45 minut
1. Powitanie i plan spotkania – około 5 minut
Zastosuj rozwiązania, które podczas poprzednich zajęć ułatwiały uczniowi orientację w sytuacji.
2. Znana aktywność – około 10 minut
Rozpocznij od zadania wybranego lub dobrze przyjętego przez ucznia. Sprawdź, czy wcześniejsze obserwacje powtarzają się w podobnej sytuacji.
3. Aktywność związana z wybranym obszarem – około 15 minut
Jeżeli zauważono na przykład trudność w rozpoczynaniu zadania, wprowadź krótką instrukcję krok po kroku. Jeśli uczeń nie miał czytelnego sposobu proszenia o przerwę, ponownie udostępnij odpowiedni symbol lub komunikat.
Celem nie jest przeprowadzenie testu, lecz sprawdzenie, czy wybrana forma wsparcia zwiększa możliwość uczestnictwa.
4. Wybór pierwszego celu – około 10 minut
Na podstawie powtarzających się obserwacji wybierz jeden cel, który:
- jest ważny w codziennym funkcjonowaniu ucznia,
- zwiększa jego samodzielność, sprawczość lub możliwość komunikowania potrzeb,
- można realizować w naturalnych sytuacjach,
- pozwala zaobserwować zmianę,
- jest zgodny z ustaleniami WOPFU i IPET.
Przykład:
Cel: Uczeń będzie korzystał z dostępnego sposobu sygnalizowania potrzeby przerwy podczas zajęć.
Sposób obserwowania zmiany: Notujemy, czy uczeń sygnalizuje potrzebę przerwy samodzielnie, po modelowaniu czy po podpowiedzi.
5. Zakończenie – około 5 minut
Zakończ spotkanie w znany i przewidywalny sposób. Zapisz najważniejsze obserwacje możliwie konkretnie, bez interpretowania zachowania jako „grzecznego”, „niegrzecznego”, „leniwego” czy „niechętnego”.
Co obserwować?
Sprawdź:
- które obserwacje powtarzają się podczas kolejnych spotkań,
- jakie wsparcie pomaga uczniowi,
- w jakich sytuacjach pojawia się potrzeba pomocy lub przerwy,
- czy proponowany cel ma znaczenie również poza gabinetem,
- czy cel zwiększa dostęp ucznia do komunikacji, uczestnictwa i samodzielności,
- czy sposób sprawdzania postępów jest prosty i możliwy do zastosowania.
Gotowy wpis do dziennika
Utrwalanie dostępnych sposobów komunikowania potrzeb oraz rozpoznawanie form wsparcia ułatwiających udział ucznia w zajęciach. Podsumowanie obserwacji i wyznaczenie pierwszego funkcjonalnego celu do dalszej pracy.
Potrzebujesz większej liczby przykładów? Zobacz gotowe wpisy do dziennika zajęć rewalidacyjnych z uczniem z autyzmem – komunikacja, regulacja, przewidywalność, funkcje wykonawcze i samodzielność.
Jak przejść od obserwacji do pierwszego celu?
| Obserwacja | Możliwa potrzeba ucznia | Propozycja pierwszego celu | Jak sprawdzamy zmianę? |
|---|---|---|---|
| Uczeń długo czeka i nie rozpoczyna zadania | Czytelniejsza informacja, od czego zacząć | Rozpoczynanie zadania z wykorzystaniem instrukcji krok po kroku | Notujemy, czy uczeń rozpoczyna samodzielnie, po pokazie czy po podpowiedzi |
| Uczeń przerywa działanie lub odchodzi bez komunikatu | Dostępny sposób sygnalizowania przerwy | Komunikowanie potrzeby przerwy za pomocą wybranego sposobu | Obserwujemy, czy pojawia się komunikat przed odejściem od zadania |
| Uczeń pozostaje przy zadaniu mimo widocznego napięcia | Rozpoznawanie potrzeb i pewność, że przerwa jest dostępna | Korzystanie z przerwy w odpowiedzi na własne sygnały | Zapisujemy sytuację, sposób zakomunikowania potrzeby i rodzaj potrzebnego wsparcia |
| Uczeń nie wykonuje polecenia po instrukcji słownej | Inna forma przedstawienia informacji | Korzystanie z instrukcji wizualnej lub demonstracji | Porównujemy udział ucznia po instrukcji słownej i po wsparciu wizualnym |
| Uczeń czeka na wykonanie każdego etapu przez dorosłego | Podział zadania i czytelne oznaczenie kolejności | Samodzielne wykonywanie kolejnych etapów według planu | Notujemy liczbę etapów wykonanych samodzielnie i z podpowiedzią |
| Uczeń zgadza się na każdą propozycję albo nie ma czytelnego sposobu odmowy | Bezpieczna możliwość wyboru i odmowy | Komunikowanie „nie”, „inaczej” lub wyboru innej aktywności | Obserwujemy, czy uczeń korzysta z dostępnej formy odmowy |
| Uczeń wielokrotnie pyta, co będzie dalej | Większa przewidywalność | Korzystanie z planu spotkania | Notujemy, czy uczeń samodzielnie sprawdza plan i przechodzi do kolejnego punktu |
| Uczeń reaguje napięciem na zakończenie aktywności | Czytelna zapowiedź zmiany | Kończenie aktywności przy wcześniejszej informacji i wsparciu wizualnym | Obserwujemy reakcję na różne formy zapowiadania zakończenia |
Tabela nie służy automatycznemu przypisywaniu przyczyn zachowaniu ucznia. Jedna obserwacja może mieć różne wyjaśnienia, dlatego warto sprawdzać hipotezy w kolejnych sytuacjach i konsultować je z uczniem, rodziną oraz zespołem nauczycieli i specjalistów.
Co po pierwszym miesiącu?
Po czterech spotkaniach nauczyciel zwykle ma już pierwsze informacje dotyczące:
- zainteresowań ucznia,
- jego sposobów komunikowania się,
- preferowanej organizacji zajęć,
- sposobu podejmowania wyborów i odmawiania,
- sygnałów zmęczenia lub przeciążenia,
- form wsparcia ułatwiających uczestnictwo,
- obszaru, od którego warto rozpocząć dalszą pracę.
Na tej podstawie można wybrać kolejne tematy zajęć. Pomocna będzie lista: Zajęcia rewalidacyjne dla uczniów ze spektrum autyzmu – 30 gotowych tematów na cały rok, lista i mini-scenariusze.
Tematów nie trzeba realizować w podanej kolejności. Należy wybierać je zgodnie z rozpoznanymi potrzebami ucznia, celami zapisanymi w IPET oraz bieżącymi sytuacjami pojawiającymi się w szkole.
Powiązanie planu zajęć z WOPFU i IPET
Obserwacje z pierwszego miesiąca mogą uzupełnić informacje zbierane przez zespół podczas opracowywania lub aktualizowania WOPFU. Nie powinny jednak opierać się wyłącznie na zachowaniu ucznia podczas kilku spotkań w gabinecie.
Warto uwzględnić również:
- perspektywę ucznia,
- informacje przekazane przez rodzinę,
- obserwacje z lekcji, przerw i innych sytuacji szkolnych,
- sposoby komunikowania się ucznia,
- bariery środowiskowe,
- stosowane wcześniej formy wsparcia,
- mocne strony, zainteresowania i preferencje.
Jeżeli potrzebujesz pomocy w przełożeniu zebranych informacji na zapisy dokumentacji, zobacz: IPET i WOPFU w szkole 2026 – jak napisać krok po kroku, gotowe wzory i przykłady.
Złota zasada
Pierwsze spotkania nie powinny być próbą szybkiego „naprawienia” zachowania ani sprawdzenia wszystkich umiejętności ucznia. Ich zadaniem jest poznanie sposobu, w jaki uczeń komunikuje się, podejmuje decyzje, reaguje na otoczenie oraz korzysta z dostępnego wsparcia.
Dobrze wybrany pierwszy cel nie musi być rozbudowany. Powinien być przede wszystkim użyteczny dla ucznia i zwiększać jego możliwość komunikowania się, uczestniczenia, dokonywania wyborów lub dbania o własne potrzeby.
Materiał uzupełniający
Jeżeli szukasz bardziej rozbudowanych propozycji dalszej pracy, możesz skorzystać z materiału: Zajęcia rewalidacyjne dla uczniów z ASD – 5 scenariuszy i ćwiczeń wspierających rozwój, eBook.
Scenariusze warto traktować jako bazę do indywidualnego dostosowania, a nie jednakowy program dla wszystkich uczniów.
💎 Korzystasz z materiałów autyzm.life?
W subskrypcji znajdziesz krótkie dodatki do zajęć, scenariusze oraz praktyczne narzędzia dla nauczycieli i terapeutów pracujących z uczniami w spektrum autyzmu.
👉 Sprawdź subskrypcję autyzm.life – 5 zł miesięcznie w Premium 10 zł workbooki i inne bardziej rozbudowane narzędzia.
autyzm.life i neuroróżnorodni 