GABINET DOBREGO ŻYCIA
Neuroafirmujące sesje wspierające dobrostan dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu
– Co czujesz?
– Nie wiem.
– A może jesteś smutny?
– Nie wiem.
– To może zły?
Wzruszenie ramion.
Ta rozmowa codziennie odbywa się w tysiącach gabinetów terapeutycznych, szkół i domów.
Dla wielu dorosłych odpowiedź „nie wiem” brzmi jak unikanie rozmowy. Czasem jest odbierana jako brak współpracy, opór albo niechęć do pracy nad emocjami.
Coraz więcej badań pokazuje jednak, że u wielu osób w spektrum autyzmu sytuacja wygląda zupełnie inaczej.
Nie chodzi o brak emocji.
Nie chodzi o brak motywacji.
Nie chodzi nawet o brak słów.
Bardzo często problem zaczyna się znacznie wcześniej — na poziomie zauważenia sygnałów płynących z własnego ciała.
To właśnie dlatego współczesna terapia coraz częściej odchodzi od pytania:
„Co czujesz?”
i zaczyna od prostszego:
„Co zauważasz?”
👇 Przeczytaj również:
Od emocji do doświadczenia
Przez wiele lat terapia emocji opierała się przede wszystkim na rozpoznawaniu podstawowych uczuć.
Dziecko oglądało obrazek.
Rozpoznawało mimikę.
Łączyło ją z nazwą emocji.
Takie ćwiczenia mogą być wartościowe jako element nauki, ale nie zawsze przekładają się na codzienne funkcjonowanie.
Można doskonale wiedzieć, jak wygląda twarz osoby przestraszonej, a jednocześnie nie rozpoznawać, że własne serce bije szybciej z powodu przeciążenia.
Można bezbłędnie nazwać emocje bohaterów książki, a po powrocie ze szkoły powiedzieć jedynie:
„Nie wiem, co mi jest.”
To nie paradoks.
To dwie różne umiejętności.
Emocje zaczynają się w ciele
Zanim pojawi się słowo, pojawia się doświadczenie.
Przyspieszony oddech.
Napięcie mięśni.
Ucisk w brzuchu.
Zmiana temperatury.
Potrzeba ruchu.
Chęć schowania się.
Przeciążenie dźwiękami.
Zmęczenie po rozmowie.
Dla wielu osób autystycznych odczytywanie tych sygnałów nie jest oczywiste.
Dlatego współczesne podejście coraz częściej koncentruje się na rozwijaniu interocepcji — zdolności zauważania informacji płynących z własnego organizmu.
Nie po to, aby dziecko odpowiadało „właściwie”.
Po to, aby lepiej rozumiało siebie.
„Nie wiem” też jest odpowiedzią
W gabinecie odpowiedź „nie wiem” często kończy rozmowę.
A może właśnie od niej warto zacząć?
Być może dziecko naprawdę jeszcze nie wie.
Być może potrzebuje więcej czasu.
Być może pytanie jest zbyt abstrakcyjne.
Być może ciało wysyła wiele sprzecznych sygnałów.
Być może całe przedpołudnie poświęciło na dostosowywanie się do otoczenia i zwyczajnie nie ma już zasobów, by analizować własne emocje.
Zamiast próbować wydobyć odpowiedź za wszelką cenę, warto zmienić kierunek rozmowy.
Nie:
„Powiedz, co czujesz.”
Lecz:
„Co zauważyłeś w swoim ciele?”
„Kiedy to się zaczęło?”
„Co wydarzyło się chwilę wcześniej?”
„Czy teraz bardziej potrzebujesz ciszy czy ruchu?”
To niewielka zmiana.
A jednocześnie ogromna różnica.
Dobrostan nie zaczyna się od kontrolowania zachowania
Jeszcze kilka lat temu wiele programów terapeutycznych koncentrowało się przede wszystkim na zmniejszaniu zachowań uznawanych za trudne.
Coraz więcej specjalistów zwraca jednak uwagę, że spokojne zachowanie nie zawsze oznacza dobrostan.
Dziecko może siedzieć cicho.
Patrzeć przed siebie.
Wykonywać polecenia.
A jednocześnie być całkowicie przeciążone.
Może maskować zmęczenie.
Ukrywać ból.
Powstrzymywać stimming.
Udawać, że wszystko rozumie.
Z zewnątrz wygląda spokojnie.
W środku kosztuje je to ogromny wysiłek.
Dlatego współczesna terapia coraz częściej zadaje inne pytanie:
Jak pomóc dziecku lepiej rozumieć siebie, zamiast uczyć je jedynie lepiej ukrywać własne potrzeby?
Zaczynamy od zasobów
Na autyzm.life od lat piszemy o przeciążeniu, regulacji emocji, funkcjach wykonawczych, interocepcji, maskowaniu i codziennych wyzwaniach życia w spektrum.
Przyszedł jednak moment, aby zrobić kolejny krok.
Nie wystarczy wiedzieć, dlaczego pojawiają się trudności.
Potrzebujemy również narzędzi, które pomagają budować dobrostan, samoświadomość i poczucie sprawczości.
To właśnie z tej potrzeby powstał nowy cykl Premium.
👇 Przeczytaj także:
GABINET DOBREGO ŻYCIA
To autorski program neuroafirmujących sesji gabinetowych dla:
- psychologów,
- pedagogów specjalnych,
- terapeutów,
- terapeutów pedagogicznych,
- logopedów,
- nauczycieli prowadzących zajęcia indywidualne,
- specjalistów pracujących z dziećmi i młodzieżą w spektrum autyzmu.
Nie jest to kolejny zestaw kart pracy.
Nie jest to klasyczny trening umiejętności społecznych.
Nie jest to program uczący „normalnego zachowania”.
To cykl spotkań oparty na współczesnych kierunkach wspierania osób autystycznych, w których centrum znajduje się człowiek, jego doświadczenie i jakość życia.
O czym będą kolejne sesje?
Będziemy rozmawiać między innymi o tym:
- jak rozpoznawać pierwsze sygnały przeciążenia,
- skąd wiadomo, że organizm potrzebuje odpoczynku,
- jak odróżnić głód od napięcia,
- dlaczego energia po szkole znika,
- jak bezpiecznie mówić o swoich potrzebach,
- jak budować granice,
- jak rozwijać poczucie sprawczości,
- czym naprawdę jest dobrostan osoby autystycznej.
Każdy temat będzie oparty na praktycznej pracy gabinetowej, gotowej do wykorzystania podczas indywidualnych spotkań.
Nie chodzi o to, żeby dziecko lepiej się wpasowało
Naszym celem nie jest nauczenie dziecka udzielania „właściwych odpowiedzi”.
Naszym celem jest stworzenie przestrzeni, w której będzie mogło coraz lepiej rozumieć siebie.
Bo dopiero wtedy łatwiej powiedzieć:
„Potrzebuję przerwy.”
„Jest mi za głośno.”
„Nie chcę być dotykany.”
„Jestem zmęczony.”
„Nie rozumiem.”
„Potrzebuję więcej czasu.”
To właśnie od takich zdań zaczyna się prawdziwa samoregulacja.
I właśnie od nich zaczyna się dobrostan.
🌿 Dla subskrybentów Premium
GABINET DOBREGO ŻYCIA
Program wspierania dobrostanu dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu
MODUŁ I – Moje ciało mówi
SESJA 1: „Nie wiem, co czuję”
Co zrobić, gdy dziecko na pytanie o emocje odpowiada tylko: „Nie wiem”?
W pierwszej sesji programu Gabinet Dobrego Życia znajdziesz kompletny, neuroafirmujący scenariusz 45–50-minutowego spotkania, który krok po kroku pokazuje, jak wspierać rozwój interocepcji, samoświadomości i komunikowania potrzeb – bez wywierania presji i bez wzmacniania maskowania.
W pakiecie Premium otrzymasz:
- gotowy scenariusz sesji gabinetowej,
- komunikaty terapeuty do wykorzystania podczas spotkania,
- ćwiczenia rozwijające interocepcję i samoświadomość,
- wersję dostosowaną do komunikacji AAC,
- arkusz obserwacji terapeuty,
- przykładowy zapis do dokumentacji,
- Notatnik terapeuty wspierający refleksję i planowanie kolejnych spotkań.
To początek nowego programu stworzonego z myślą o psychologach, pedagogach specjalnych i terapeutach pracujących z dziećmi i młodzieżą w spektrum autyzmu.
🎓 Profesjonalne materiały gabinetowe oparte na aktualnych badaniach i gotowe do wykorzystania już na najbliższej sesji.
Subskrybuj, aby uzyskać dostęp
Możesz przeczytać więcej tych treści, zapisując się już dziś.
Źródła i literatura
Program Gabinet Dobrego Życia powstał w oparciu o współczesne badania dotyczące dobrostanu, interocepcji, maskowania, samoregulacji oraz neuroafirmującego wspierania osób w spektrum autyzmu.
Neuroafirmujące podejście i dobrostan
- Botha, M. (2024). Neurodiversity-Affirming Practices. SAGE Publications.
- Kapp, S. K. (Ed.). (2020). Autistic Community and the Neurodiversity Movement. Palgrave Macmillan.
- Price, D. (2022). Unmasking Autism. Harmony Books.
- Pearson, A., & Rose, K. (2021). A Conceptual Analysis of Autistic Masking. Autism in Adulthood.
- Raymaker, D. M., Teo, A. R., Steckler, N. A. i wsp. (2020). „Having All of Your Internal Resources Exhausted Beyond Measure and Being Left with No Clean-Up Crew”: Defining Autistic Burnout. Autism in Adulthood, 2(2), 132–143.
Interocepcja i świadomość ciała
- Mahler, K. (2019). The Interoception Curriculum. Kelly Mahler.
- Mahler, K. (2022). Interoception: The Eighth Sensory System. AAPC Publishing.
- DuBois, D., Ameis, S. H., Lai, M.-C., Casanova, M. F., & Desarkar, P. (2016). Interoception in Autism Spectrum Disorder: A Review. International Journal of Developmental Neuroscience, 52, 104–111.
- Murphy, J., Brewer, R., Catmur, C., & Bird, G. (2017). Interoception and Autism: A Systematic Review. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 80, 132–141.
Aleksytymia i regulacja emocji
- Bird, G., & Cook, R. (2013). Mixed Emotions: The Contribution of Alexithymia to the Emotional Symptoms of Autism. Translational Psychiatry, 3, e285.
- Berthoz, S., & Hill, E. L. (2005). The Validity of Using Self-Reports to Assess Emotion Regulation Abilities in Autism Spectrum Disorders. European Psychiatry, 20(3), 291–298.
- Samson, A. C., Hardan, A. Y., Podell, R. W., Phillips, J. M., & Gross, J. J. (2015). Emotion Regulation in Autism Spectrum Disorder. Autism Research, 8(1), 9–18.
Maskowanie i tożsamość
- Hull, L., Petrides, K. V., Allison, C. i wsp. (2017). „Putting on My Best Normal”: Social Camouflaging in Adults with Autism Spectrum Conditions. Journal of Autism and Developmental Disorders, 47(8), 2519–2534.
- Hull, L., Mandy, W., Lai, M.-C. i wsp. (2019). Development and Validation of the Camouflaging Autistic Traits Questionnaire (CAT-Q). Journal of Autism and Developmental Disorders, 49(3), 819–833.
- Livingston, L. A., & Happé, F. (2017). Conceptualising Compensation in Neurodevelopmental Disorders. Neuroscience & Biobehavioral Reviews, 80, 729–742.
- Botha, M., Hanlon, J., & Williams, G. L. (2023). Does Language Matter? Identity-First versus Person-First Language Preferences in Autism. Autism.
Samostanowienie i jakość życia
- Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2017). Self-Determination Theory: Basic Psychological Needs in Motivation, Development, and Wellness. Guilford Press.
- Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2001). On Happiness and Human Potentials: A Review of Research on Hedonic and Eudaimonic Well-Being. Annual Review of Psychology, 52, 141–166.
- World Health Organization (WHO). (2021). Guidance on Community Mental Health Services: Promoting Person-Centred and Rights-Based Approaches.
Edukacja i dobrostan ucznia
- Ministerstwo Edukacji. (2026). Nowa podstawa programowa wychowania przedszkolnego i kształcenia ogólnego. https://www.gov.pl/web/edukacja
- Dziennik Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej (2026). Rozporządzenia Ministra Edukacji dotyczące nowych podstaw programowych oraz edukacji zdrowotnej.
- OECD. (2021). Beyond Academic Learning: First Results from the Survey of Social and Emotional Skills.
Warto przeczytać
- Attwood, T. (2007). The Complete Guide to Asperger’s Syndrome. Jessica Kingsley Publishers.
- Grandin, T., & Moore, D. (2022). Visual Thinking. Riverhead Books.
- Milton, D. (2012). On the Ontological Status of Autism: The Double Empathy Problem. Disability & Society, 27(6), 883–887.
💎 Subskrybuj
👉 Zajrzyj do artykułów, scenariuszy rewalidacyjnych i terapeutycznych na autyzm.life i neuroróżnorodni
📘 Sprawdź też eBooki i Pakiety lekcyjne (są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) oraz Arkusze i scenariusze rewalidacyjne wspierające rozwój emocji i komunikacji i wiele innych, nowych narzędzi do pracy w górnych zakładkach strony oraz aktualnych wpisach publikowanych codziennie.
💎 Subskrypcja 5 zł / Premium 10 zł (teksty z hasztagiem #premium: #woorkbooki, inspirujące, nowe scenariusze oraz funkcjonalne narzędzia pracy. (kliknij i przewijaj)
👇 Przeczytaj:
autyzm.life i neuroróżnorodni 