GABINET DOBREGO ŻYCIA
Program wspierania dobrostanu dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu
Neuroafirmujące sesje wspierające dobrostan dzieci i młodzieży w spektrum autyzmu
MODUŁ I – Moje ciało mówi
– Jesteś zmęczony?
– Nie.
Godzinę później dziecko wybucha płaczem.
Albo zasypia w samochodzie.
Albo zamyka się w swoim pokoju i przez resztę dnia nie chce z nikim rozmawiać.
Dla wielu rodziców i terapeutów wygląda to jak nagła zmiana.
Dla dziecka bardzo często nie jest nagła.
Zmęczenie narastało od dawna.
Po prostu nikt – łącznie z nim samym – nie zauważył pierwszych sygnałów.
To właśnie dlatego umiejętność rozpoznawania zmęczenia jest jedną z najważniejszych kompetencji wspierających dobrostan osób w spektrum autyzmu.
Zmęczenie to nie tylko brak energii
Gdy słyszymy słowo „zmęczenie”, zwykle myślimy o niewyspaniu.
Tymczasem dzieci i młodzież w spektrum mogą doświadczać wielu różnych rodzajów zmęczenia jednocześnie.
Może to być:
- zmęczenie sensoryczne po hałaśliwym dniu,
- zmęczenie społeczne po wielu rozmowach,
- zmęczenie poznawcze po intensywnym skupieniu uwagi,
- zmęczenie emocjonalne po próbie dostosowywania się do oczekiwań innych,
- zmęczenie wynikające z długotrwałego maskowania.
Dla otoczenia wszystkie te doświadczenia mogą wyglądać podobnie.
Dla dziecka są jednak czymś zupełnie innym.
Czasem ciało wie wcześniej niż głowa
Dziecko może jeszcze nie powiedzieć:
„Jestem zmęczony.”
Ale jego ciało już to komunikuje.
Na przykład:
- częściej zmienia pozycję,
- zaczyna intensywniej stymować,
- przestaje odpowiadać pełnymi zdaniami,
- wolniej wykonuje znane zadania,
- unika rozmowy,
- częściej wzdycha,
- traci zainteresowanie ulubioną aktywnością,
- staje się bardziej drażliwe.
Nie są to oznaki lenistwa.
To mogą być pierwsze sygnały przeciążenia.
👇 Przeczytaj również:
Dlaczego tak trudno to zauważyć?
Niektóre osoby autystyczne mają trudność z rozpoznawaniem sygnałów płynących z własnego organizmu.
Mogą nie zauważyć narastającego zmęczenia, dopóki organizm nie będzie już bardzo przeciążony.
Dodatkowo wiele dzieci przez lata uczy się ignorować własne potrzeby.
Kończą zadanie mimo wyczerpania.
Nie proszą o przerwę.
Nie chcą sprawiać kłopotu.
Starają się „wytrzymać jeszcze trochę”.
Z zewnątrz wygląda to jak dobra adaptacja.
W rzeczywistości koszt takiego funkcjonowania może być bardzo wysoki.
Nie każde zmęczenie wygląda tak samo
Jedno dziecko staje się ciche.
Drugie zaczyna mówić coraz więcej.
Jedno potrzebuje samotności.
Drugie szuka ruchu.
Jedno jest bardziej drażliwe.
Drugie sprawia wrażenie całkowicie obojętnego.
Nie istnieje jeden uniwersalny obraz zmęczenia.
Dlatego zamiast porównywać dziecko z innymi, warto poznawać jego własny sposób reagowania.
Pierwszym krokiem nie jest odpoczynek
To może brzmieć zaskakująco.
Pierwszym krokiem jest…
dostrzeżenie.
Bo trudno zadbać o potrzebę, której się nie dostrzega.
Jeżeli dziecko nauczy się rozpoznawać pierwsze sygnały zmęczenia, znacznie łatwiej będzie mu:
- poprosić o przerwę,
- zmniejszyć liczbę bodźców,
- wybrać aktywność regulującą,
- zapobiec narastającemu przeciążeniu.
To właśnie tutaj zaczyna się samoregulacja.
Nie od kontroli zachowania.
Od uważności na własne ciało.
Jak może pomóc terapeuta?
Rolą terapeuty nie jest zgadywanie, co dziecko czuje.
Znacznie ważniejsze jest wspólne odkrywanie.
Pomocne bywają pytania:
- Co zauważyło dziś Twoje ciało?
- Kiedy ostatnio poczułeś, że wszystkiego jest za dużo?
- Po czym poznajesz, że potrzebujesz przerwy?
- Co robisz jako pierwsze, gdy zaczyna brakować Ci sił?
Takie pytania nie wymagają jednej poprawnej odpowiedzi.
Zapraszają do obserwowania siebie.
Dobrostan zaczyna się wcześniej niż kryzys
Współczesne podejście do wspierania osób autystycznych coraz częściej podkreśla, że nie warto czekać na meltdown, shutdown czy całkowite wyczerpanie.
Znacznie skuteczniejsze jest uczenie dzieci rozpoznawania pierwszych sygnałów zmęczenia oraz budowania własnych strategii regeneracji.
Nie po to, aby funkcjonowały dłużej mimo wyczerpania.
Po to, aby mogły wcześniej zadbać o siebie.
To jedna z najważniejszych umiejętności, jakie możemy rozwijać razem z nimi.
W części Premium
GABINET DOBREGO ŻYCIA
MODUŁ I – Moje ciało mówi
SESJA 2
„Skąd wiem, że jestem zmęczony?”
W części Premium znajdziesz kompletną, 45–50-minutową neuroafirmującą sesję gabinetową poświęconą rozpoznawaniu pierwszych sygnałów zmęczenia i przeciążenia.
Otrzymasz:
- gotowy scenariusz spotkania krok po kroku,
- komunikaty terapeuty wspierające budowanie samoświadomości,
- ćwiczenia rozwijające interocepcję i obserwację własnego ciała,
- „Mapę sygnałów zmęczenia” do pracy z dzieckiem lub nastolatkiem,
- wersję dostosowaną do komunikacji AAC,
- arkusz obserwacji terapeuty,
- przykładowy zapis do dokumentacji,
- Notatnik terapeuty z pytaniami wspierającymi refleksję po sesji.
Subskrybuj, aby uzyskać dostęp
Możesz przeczytać więcej tych treści, zapisując się już dziś.
Źródła
Scenariusz i artykuł opierają się na współczesnych badaniach dotyczących interocepcji, regulacji emocji, maskowania oraz neuroafirmującego wspierania osób autystycznych, w tym pracach Kelly Mahler, Sarah K. Kapp, Monique Bothy, Devon Price, Lucy Hull, Geoffa Birda oraz teorii samostanowienia Edwarda Deciego i Richarda Ryana.
💎 Subskrybuj
👉 Zajrzyj do artykułów, scenariuszy rewalidacyjnych i terapeutycznych na autyzm.life i neuroróżnorodni
📘 Sprawdź też eBooki i Pakiety lekcyjne (są formą wydłużonego wpisu i otwierają się na stronie) oraz Arkusze i scenariusze rewalidacyjne wspierające rozwój emocji i komunikacji i wiele innych, nowych narzędzi do pracy w górnych zakładkach strony oraz aktualnych wpisach publikowanych codziennie.
💎 Subskrypcja 5 zł / Premium 10 zł (teksty z hasztagiem #premium: #woorkbooki, inspirujące, nowe scenariusze oraz funkcjonalne narzędzia pracy. (kliknij i przewijaj)
👇 Przeczytaj:
autyzm.life i neuroróżnorodni 