Scenariusz zajęć o mieszkańcach łąki dla klas I–III – autyzm i SPE
Łąka z daleka wydaje się spokojna. Wystarczy jednak przykucnąć i przyjrzeć się trawie, aby zobaczyć świat pełen ruchu. Mrówki przemieszczają się między źdźbłami, pszczoły odwiedzają kwiaty, motyle odpoczywają na liściach, a pająki budują sieci.
Dla dziecka łąka może stać się pierwszym małym laboratorium przyrodniczym. Nie trzeba dalekiej wycieczki ani specjalistycznego sprzętu. Wystarczą uważne oczy, kilka fotografii, lupa i pytania, na które nie zawsze od razu znamy odpowiedź.
„Co w trawie piszczy?” to gotowy scenariusz 45-minutowych zajęć dla klas I–III, z dostosowaniami dla uczniów w spektrum autyzmu, z niepełnosprawnością intelektualną, trudnościami komunikacyjnymi i innymi specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
Zajęcia łączą edukację przyrodniczą, językową, matematyczną i plastyczną. Ich celem jest rozwijanie ciekawości, spostrzegawczości i samodzielnego poznawania świata.
Dlaczego warto poznawać przyrodę przez obserwację?
Dzieci często znają nazwy zwierząt z książek, filmów i ilustracji. Trudniej bywa im dostrzec, że przyroda istnieje również w najbliższym otoczeniu: na trawniku, w ogrodzie, w parku czy między kwiatami przy szkolnym boisku.
Zajęcia o łące pomagają przejść od zapamiętywania nazw do zadawania pytań:
- Dlaczego owady odwiedzają kwiaty?
- Czy wszystkie małe zwierzęta są owadami?
- Gdzie chowają się mieszkańcy łąki?
- Co można zobaczyć, gdy przez chwilę pozostaniemy w jednym miejscu?
- Jak obserwować zwierzęta, żeby im nie szkodzić?
W przypadku uczniów z autyzmem i SPE szczególnie przydatne są konkretne przedmioty, fotografie, możliwość wyboru zadania, przewidywalny plan i różne sposoby komunikowania odpowiedzi.
Nie każde dziecko musi dotykać trawy, słuchać nagrań przyrodniczych czy uczestniczyć w wyjściu terenowym. Obserwację można prowadzić również z wykorzystaniem zdjęć, modeli i materiałów dostępnych w klasie.
Scenariusz zajęć „Co w trawie piszczy?”
Adresaci: uczniowie klas I–III szkoły podstawowej, w tym uczniowie z autyzmem i SPE.
Czas: 45 minut.
Forma pracy: indywidualna, w parach lub małych grupach, zależnie od potrzeb uczniów.
Miejsce: sala lekcyjna; opcjonalnie ogród szkolny, park lub bezpieczny fragment łąki.
Cele ogólne
- rozwijanie zainteresowania światem przyrody;
- poznawanie wybranych mieszkańców łąki;
- ćwiczenie obserwacji, porównywania i klasyfikowania;
- rozwijanie komunikacji i umiejętności dokonywania wyborów;
- kształtowanie postawy szacunku wobec żywych organizmów.
Cele szczegółowe
Uczeń, zgodnie ze swoimi możliwościami:
- rozpoznaje wybrane zwierzęta spotykane na łące;
- wskazuje przynajmniej jedną cechę obserwowanego organizmu;
- porównuje obiekty według wybranej cechy;
- liczy elementy w zakresie dostosowanym do swoich umiejętności;
- komunikuje spostrzeżenia słowem, gestem, rysunkiem lub AAC;
- wskazuje zachowania bezpieczne dla siebie i przyrody.
Materiały
- fotografie: pszczoły, motyla, biedronki, mrówki, pasikonika, pająka i ślimaka;
- zdjęcie łąki w szerokim planie;
- lupy lub ilustracje przedstawiające powiększone szczegóły;
- zielone i kolorowe kartki;
- kredki, klej, papier;
- liczmany lub klocki;
- plansza z prostym planem zajęć;
- symbole AAC: PATRZĘ, WYBIERAM, WIDZĘ, NIE WIEM, POMOC, PRZERWA, KONIEC.
Fotografie najlepiej dobierać tak, aby przedstawiały rzeczywiste zwierzęta, bez nadmiernej dekoracji i antropomorfizacji.
Plan wizualny lekcji
1. OGLĄDAM → 2. ODKRYWAM → 3. PORÓWNUJĘ → 4. LICZĘ → 5. TWORZĘ → 6. KOŃCZĘ
Plan umieszczamy w widocznym miejscu. Po zakończeniu każdego etapu nauczyciel wskazuje kolejną aktywność.
Uczeń może korzystać z uproszczonego planu obejmującego tylko dwa następujące po sobie zadania.
1. Łąka pod lupą – co zauważasz?
Czas: 5 minut
Nauczyciel pokazuje duże zdjęcie łąki.
Mówi:
„Spójrzcie na to miejsce. Z daleka widać przede wszystkim trawę i kwiaty. Ale co moglibyśmy zobaczyć, gdybyśmy przyjrzeli się dokładniej?”
Uczniowie obserwują fotografię.
Nauczyciel zadaje pytania:
- Co widzisz?
- Jakie kolory dostrzegasz?
- Co może ukrywać się między roślinami?
- Gdzie chciałbyś skierować lupę?
Dzieci mogą odpowiadać ustnie, wskazywać elementy lub korzystać z AAC.
Następnie nauczyciel pokazuje zdjęcie zbliżeniowe, np. biedronki na liściu.
„Z bliska można zauważyć rzeczy, których wcześniej nie widzieliśmy”.
Dostosowanie: uczeń może oglądać fotografię samodzielnie, bez konieczności publicznego wypowiadania się.
2. Kto mieszka na łące? Małe odkrycia przyrodnicze
Czas: 10 minut
Nauczyciel rozkłada fotografie siedmiu zwierząt.
Każde zwierzę otrzymuje krótki opis oparty na obserwowalnych cechach.
Pszczoła – ma sześć nóg, dwie pary skrzydeł i odwiedza kwiaty, zbierając nektar oraz pyłek.
Motyl – ma sześć nóg i dwie pary skrzydeł, które często pokryte są kolorowymi łuskami.
Biedronka – jest chrząszczem; wiele gatunków biedronek zjada mszyce.
Mrówka – ma sześć nóg, a wiele gatunków żyje w zorganizowanych koloniach.
Pasikonik – ma silnie rozwinięte tylne nogi, dzięki którym może wykonywać skoki.
Pająk – ma osiem nóg; nie jest owadem, lecz pajęczakiem.
Ślimak – porusza się za pomocą umięśnionej nogi; nie jest owadem. Niektóre ślimaki mają muszlę.
Zadanie „Znajdź zwierzę”
Nauczyciel opisuje jedną cechę:
„Szukam zwierzęcia, które ma osiem nóg”.
Dzieci wskazują pająka.
„Szukam zwierzęcia, które ma duże tylne nogi i potrafi skakać”.
Dzieci wskazują pasikonika.
„Szukam zwierzęcia, które często odwiedza kwiaty i zbiera pyłek”.
Dzieci wskazują pszczołę.
Nauczyciel może zaproponować uczniom tworzenie własnych opisów.
Wariant łatwiejszy: wybór jednej z dwóch fotografii.
Wariant trudniejszy: porównanie dwóch zwierząt i wskazanie podobieństw oraz różnic.
Warto podkreślić, że łąka jest miejscem życia wielu organizmów, ale nie wszystkie spotkane na niej zwierzęta należą do tej samej grupy.
3. Owady czy nie owady? Przyrodnicze sortowanie
Czas: 7 minut
Nauczyciel przygotowuje dwie plansze:
OWADY oraz INNE ZWIERZĘTA.
Uczniowie otrzymują fotografie i przyporządkowują je do odpowiednich grup.
Do owadów zaliczają pszczołę, motyla, biedronkę, mrówkę i pasikonika.
Do drugiej grupy trafiają pająk i ślimak.
Nauczyciel pokazuje prostą wskazówkę:
„Dorosłe owady mają sześć nóg. Pająki mają osiem”.
Dzieci mogą policzyć nogi na czytelnych ilustracjach.
Pytania pomocnicze
- Które zwierzęta mają sześć nóg?
- Które ma osiem?
- Czy każde małe zwierzę jest owadem?
- Czy wszystkie owady mają takie same skrzydła?
Dostosowanie dla SPE: uczeń może sortować tylko cztery fotografie, a nauczyciel pozostawia przy planszach wzory ułatwiające wybór.
Nie oceniamy tempa wykonania zadania. Ważniejsze jest zrozumienie jednej różnicy niż szybkie uporządkowanie wszystkich obrazków.
4. Matematyka na łące – liczymy i porównujemy
Czas: 6 minut
Nauczyciel układa na stole kolorowe papierowe kwiaty i liczmany przedstawiające owady.
Proponuje zadania:
Zadanie A – Policz
„Na pierwszym kwiatku siedzą dwie papierowe biedronki, a na drugim trzy. Ile biedronek jest razem?”
Zadanie B – Porównaj
„Na jednej kartce są cztery motyle, a na drugiej dwa. Gdzie jest ich więcej?”
Zadanie C – Ułóż rytm
Uczeń układa sekwencję:
KWIAT – MOTYL – KWIAT – MOTYL.
Następnie kontynuuje wzór.
Dostosowania
Dla ucznia potrzebującego wsparcia można zastosować liczenie od 1 do 3 i układanie elementów na wyznaczonych polach.
Uczeń bardziej zaawansowany może samodzielnie ułożyć zadanie matematyczne dla kolegi lub koleżanki.
Nie trzeba wykorzystywać wszystkich zadań. Nauczyciel wybiera jedno lub dwa, dostosowując zakres do możliwości grupy.
5. Nasza łąka – wspólna praca plastyczna
Czas: 10 minut
Na dużym arkuszu papieru nauczyciel umieszcza zielone tło.
Dzieci wybierają, co chcą dodać do wspólnej łąki: trawę, kwiaty, motyle, biedronki lub inne zwierzęta.
Mogą rysować, przyklejać gotowe elementy albo układać ilustracje.
Nauczyciel pyta:
„Co chcesz umieścić na naszej łące?”
„Gdzie będzie to zwierzę?”
„Czy chcesz pracować samodzielnie, czy z kimś?”
Nie narzuca jednakowego sposobu wykonania pracy.
Warianty dostępności
Uczeń z trudnościami motorycznymi może wskazywać elementy, a dorosły pomaga w ich umieszczaniu.
Uczeń unikający kontaktu z klejem może korzystać z gotowych kart, magnesów lub elementów mocowanych na rzepy.
Uczeń potrzebujący spokojniejszej przestrzeni może przygotować własny fragment łąki i dołączyć go do wspólnej pracy później.
Współpraca nie musi oznaczać jednoczesnego wykonywania tej samej czynności. Każde dziecko może wnieść swój udział w dostępny dla siebie sposób.
6. Co odkryliśmy? Zakończenie
Czas: 7 minut
Nauczyciel ponownie pokazuje zdjęcie łąki.
Pyta:
„Co nowego dzisiaj zauważyłeś?”
„Które zwierzę najbardziej cię zainteresowało?”
„Czego chciałbyś dowiedzieć się następnym razem?”
Dzieci mogą wybrać ulubioną fotografię, wskazać symbol lub powiedzieć jedno zdanie.
Nauczyciel podsumowuje:
„Dzisiaj odkrywaliśmy mały świat ukryty wśród traw. Wiemy, że żyją tam różne zwierzęta. Niektóre są owadami, a inne należą do innych grup. Możemy je obserwować, nie robiąc im krzywdy”.
Na zakończenie uczniowie zaznaczają na planie symbol KONIEC.
Dodatkowa aktywność – prawdziwa obserwacja przyrodnicza
Jeśli warunki pozwalają, lekcję można rozszerzyć o krótkie wyjście do szkolnego ogrodu lub na pobliski teren zielony.
Dzieci otrzymują zadanie:
„Znajdź trzy rzeczy, które możesz zobaczyć bez dotykania i zabierania ich ze środowiska”.
Mogą to być: kwiat, liść, owad, pajęczyna lub ślad żerowania zwierzęcia.
Uczniowie obserwują, rysują lub fotografują.
Zasady bezpiecznego obserwowania
- Nie łapiemy owadów gołymi rękami.
- Nie niszczymy gniazd, mrowisk ani pajęczyn.
- Nie zrywamy roślin bez potrzeby.
- Nie próbujemy nieznanych owoców ani roślin.
- Obserwujemy z bezpiecznej odległości.
- Po powrocie z zajęć terenowych myjemy ręce.
Przed wyjściem nauczyciel sprawdza teren, warunki pogodowe, dostępność trasy oraz indywidualne potrzeby zdrowotne i sensoryczne uczniów.
Dla dziecka, które nie może uczestniczyć w wyjściu, należy przygotować równoważną aktywność w sali, bez traktowania jej jako gorszej wersji zadania.
AAC – jak wspierać komunikację podczas zajęć?
Przydatne komunikaty:
| Symbol | Zastosowanie |
|---|---|
| WIDZĘ | Opisywanie obserwacji |
| TO JEST | Nazywanie zwierząt i roślin |
| WYBIERAM | Wskazywanie zadania lub fotografii |
| JESZCZE | Prośba o kontynuowanie |
| NIE WIEM | Wyrażenie niepewności |
| POMOC | Prośba o wsparcie |
| PRZERWA | Potrzeba odpoczynku |
| NIE CHCĘ | Odmowa udziału w czynności |
| KONIEC | Zakończenie aktywności |
Nauczyciel modeluje komunikaty, korzystając z dostępnego dziecku systemu AAC.
Nie wymaga od ucznia powtarzania słów ani odpowiadania w jednej określonej formie.
Karta obserwacji ucznia – zajęcia „Co w trawie piszczy?”
| Obszar | Co obserwować? |
|---|---|
| Uwaga i obserwacja | Jakie elementy przyrody przyciągały uwagę ucznia? |
| Rozpoznawanie | Czy rozpoznawał zwierzęta na fotografiach? |
| Klasyfikowanie | Jakiego wsparcia potrzebował podczas sortowania? |
| Komunikacja | W jaki sposób przekazywał odpowiedzi i wybory? |
| Matematyka | Jak liczył, porównywał i układał sekwencje? |
| Sensoryka | Jak reagował na materiały i warunki zajęć? |
| Samodzielność | Które czynności wykonywał bez pomocy? |
| Regulacja | Co ułatwiało mu udział w aktywnościach? |
| Zainteresowania | Które zwierzęta lub zadania chciał poznawać dłużej? |
Przykładowa notatka z obserwacji:
„Uczeń z zainteresowaniem oglądał fotografie zwierząt łąkowych. Samodzielnie rozpoznał biedronkę i motyla. Podczas klasyfikowania korzystał z podpowiedzi wizualnej przedstawiającej liczbę nóg. Preferował wskazywanie odpowiedzi zamiast wypowiedzi ustnych. Największe zaangażowanie wykazał podczas porównywania ilustracji”.
Notatkę należy dostosować do rzeczywistego przebiegu zajęć.
Gotowy zapis do dziennika
„Co w trawie piszczy? – poznawanie mieszkańców łąki. Rozwijanie obserwacji przyrodniczej, rozpoznawanie wybranych owadów i innych zwierząt, porównywanie cech, klasyfikowanie oraz przeliczanie elementów. Tworzenie wspólnej pracy plastycznej. Wspieranie komunikacji, samodzielnego wyboru aktywności i współpracy z uwzględnieniem indywidualnych potrzeb uczniów”.
Co zrobić po zajęciach?
Warto wrócić do obserwacji przyrody podczas spaceru lub kolejnych lekcji. Nie trzeba przygotowywać rozbudowanego projektu. Wystarczy jedno pytanie:
„Co zmieniło się na naszej łące od ostatniego spotkania?”
Uczniowie mogą zauważyć nowe kwiaty, inną pogodę, obecność owadów albo zmiany związane z porą roku.
Tak rozpoczyna się nauka uważnego patrzenia.
Łąka uczy czegoś więcej niż nazw zwierząt
W przyrodzie nie wszystko wydarza się na nasze polecenie. Motyl może odlecieć, zanim zdążymy go sfotografować. Mrówka może zniknąć między źdźbłami trawy. Czasem przez kilka minut nie zobaczymy niczego niezwykłego.
A jednak właśnie wtedy uczymy się obserwować.
Dziecko odkrywa, że nie musi znać odpowiedzi na każde pytanie. Może powiedzieć „nie wiem”, przyjrzeć się ponownie, porównać szczegóły i spróbować zrozumieć.
Najważniejszym rezultatem zajęć nie jest więc liczba zapamiętanych nazw. Jest nim ciekawość świata, którą dziecko może zabrać ze sobą poza klasę.
Więcej pomysłów na zajęcia przyrodnicze, sensoryczne i rewalidacyjne
Obserwowanie łąki to dopiero początek odkrywania przyrody. Warto wykorzystać zainteresowanie dziecka roślinami, zwierzętami i otoczeniem również podczas kolejnych zajęć edukacyjnych i terapeutycznych.
Przeczytaj również – bezpłatne scenariusze i inspiracje:
- Dzień Drzewa – scenariusz zajęć edukacyjno-terapeutycznych dla dzieci z autyzmem – poznawanie przyrody przez obserwację, doświadczenia sensoryczne i aktywności plastyczne.
- Gry i zabawy integracyjne dla uczniów z autyzmem i niepełnosprawnością intelektualną – osiem aktywności wspierających współpracę, komunikację i uczestnictwo w grupie.
Materiały Premium i eBooki – rozszerz swój warsztat
Jeżeli prowadzisz regularne zajęcia rewalidacyjne, terapeutyczne lub edukacyjne dla dzieci z autyzmem i SPE, skorzystaj również z rozbudowanych materiałów autyzm.life.
Premium autyzm.life – materiały dla nauczycieli i terapeutów
Dostęp do materiałów subskrypcyjnych, ćwiczeń, scenariuszy i pomocy wspierających codzienną pracę z dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi.
eBooki autyzm.life – gotowe scenariusze i narzędzia terapeutyczne
Znajdziesz tu między innymi przewodnik dotyczący zajęć rewalidacyjnych dla przedszkolaków z autyzmem, zawierający 10 scenariuszy, materiały wspierające komunikację i arkusze obserwacji. Dostępne są również eBooki dotyczące pracy z uczniami z niepełnosprawnością intelektualną i rozwijania umiejętności społecznych.
Ważne: eBooki są produktami kupowanymi osobno i nie wchodzą automatycznie w zakres miesięcznej subskrypcji Premium. Ebooki są częścią strony/znajdują się na autyzm.life w zakładce z eBookami/w zakładce „Materiały”.
Dobrze zaplanowane zajęcia zaczynają się od ciekawości dziecka. Przyroda daje nam do tego niezliczone okazje – wystarczy nauczyć się patrzeć uważniej.
