W dzisiejszym świecie panuje dość powszechne przekonanie, że niekwestionowanymi przymiotami, które zapewniają sukces w każdym zawodzie i na każdym stanowisku jest umiejętność współpracy z innymi ludźmi oraz kreatywność. Tymczasem różne cechy człowieka są ze sobą powiązane i z reguły pojawiają się niejako w komplecie. Te same konstelacje cech mogą prowadzić do sukcesu w jednym zawodzie, a w innym być źródłem problemów.
Wiadomo, że z większą kreatywnością związana jest większa inteligencja ogólna. Badania szczególnie silniej wiążą kreatywność z psychotyzmem (brzmi niepokojąco ale nie oznacza choroby psychicznej) oraz otwartością na doświadczenia. Skrajnie nasilony psychotyzm to kategoria obejmująca osoby skłonne do łamania norm społecznych, mało empatyczne i egoistyczne. Po przeciwnej stronie mamy osoby o niskim psychotyzmie – wrażliwe na potrzeby innych, empatyczne ale również konwencjonalne i łatwo ulegające społecznym oddziaływaniom. Otwartość na doświadczenia natomiast charakteryzuje osoby, które są ciekawe świata i swoich przeżyć wewnętrznych, mają bogatą wyobraźnię, nie obawiają się nowości, a przy tym są skłonne kwestionować normy i autorytety.
Może się wydawać, że otwartość na doświadczenia jest cechą idealną ale badacze przestrzegają przed jej jednoznacznym pozytywnym wartościowaniem. Jako przykład podają policjanta, który podważa istniejące normy i procedury.
Zastanów się nad sobą
Poniżej znajdują się dwa zestawy stwierdzeń. Pierwszy opisuje zachowania typowe dla osób, które są bardziej kreatywne, lubią nowe doświadczenia ale przy tym są skłonne do kwestionowania norm i autorytetów oraz mogą mieć problemy w pokojowym współżyciu z innymi ludźmi. Zachowania z drugiej listy są natomiast charakterystyczne dla osób, które wolą rzeczy znane, gorzej czują się w sytuacjach wieloznacznych ale równocześnie dbają o to, żeby przestrzegać istniejących norm społecznych i cenią tradycję. Pomyśl o swoich typowych zachowaniach podczas ostatnich kilku miesięcy i zastanów się, czy poszczególne zdania dobrze je opisują. Jeśli zdanie bardzo dobrze odnosi się do ciebie, zaznacz przy nim XX. Jeśli tylko w pewnym stopniu i czasem – zaznacz X. Jeśli w ogóle nie pasuje do twoich typowych zachowań – wpisz 0.
| Lista 1 | Lista 2 |
|---|---|
| [__] Wiele czasu poświęcam swoim pasjom i zainteresowaniom. [__] Gdy czytam wiersze albo oglądam jakieś dzieło sztuki, czuję dreszcz podniecenia. [__] Pociąga mnie mistyka i metafizyka. [__] Dużo czasu spędzam marząc i fantazjująć. [__] Chętnie jadam egzotyczne i dziwaczne potrawy. [__] Lubię eksperymentować w życiu, nawet jeśli ryzykuję cierpienie moich bliskich. [__] Dobrze czuję się w sytuacjach, gdy nie ma jasnego planu działania. [__] Dobrze czuję się z ludźmi, których zachowanie jest dla mnie nieprzewidywalne. [__] Uważam, że nie ma jednej moralności i każdy powinien kierować się własnymi wskazówkami moralnymi. [__] Nie przywiązuję zbytniej wagi do tradycji, np. sposobu spędzania świąt. [__] Robię to, co uważam za stosowne, nawet jeśli innym się to nie podoba. [__] Mało wzrusza mnie widok cierpiących ludzi lub zwierząt. [__] Lubię robić złośliwe żarty. [__] Lubię szkować innych moim strojem lub fryzurą. | [__] Jestem bardzo skupiony na swoich obowiązkach i nie myślę o błahych sprawach. [__] Filozofia jest dla mnie zbyt abstrakcyjna. [__] Bardziej działam i myślę o konkretach, niż fantazjuję o czymś, co jest nierealne. [__] Są takie osoby, które są dla mnie autorytetami i gdy podejmuję decyzję, myślę, co one by zrobiły w tej sytuacji. [__] Mam swoje ulubione potrawy, które jadam, gdy tylko mogę. [__] Przestrzegam tradycji, np. święta spędzam tak jak kiedyś w dzieciństwie. [__] Lubię w życiu sytuacje jasne, gdy wiadomo, co trzeba zrobić. [__] Najbardziej lubię ludzi pewnych i obliczalnych. [__] Uważam, że istnieją wskazówki moralne, których wszyscy powinniśmy się trzymać. [__] Trudno mi wymienić jakieś moje hobby. [__] Podejmując decyzję, z reguły pytam innych o radę. [__] Bardzo staram się innych nie zranić tym, co powiem albo zrobię. [__] Chętnie przyłączam się do pomocy cierpiącym. [__] Lubię ubierać się tak jak inni. |
Podsumowanie
1 Jeśli wyraźnie więcej krzyżyków zaznaczyłeś przy pierwszej liście – może to oznaczać, że twoje cechy osobowości sprzyjają kreatywnym działaniom. Łatwo łamiesz konwencje i jesteś typem niespokojnego ducha, który kieruje się w życiu marzeniami i nie zważa zbytnio na opinie innych. Twoim atutem jest umiejętność pracy w nieuporządkowanym otoczeniu w nieregularnym rytmie oraz silna ciekawość i skłonność do interesowania się wieloma sprawami.
2 Jeśli wyraźnie więcej krzyżyków zaznaczyłeś przy drugiej liście – może to oznaczać, że twoje cechy osobowości sprzyjają konwencjonalnym działaniom. Proza życia cię nie przytłacza i potrafisz poświęcić wiele uwagi drobnym, ale ważnym na co dzień sprawom. Kierujesz się zdaniem innych, wolisz przestrzegać norm i pewnie oczekujesz tego od innych. Zapewne też wolisz bardziej unormowany rytm pracy i częste konsultacje z innymi.
3 Jeśli liczba krzyżyków na obu listach ci się równoważy, oznacza to, że, podobnie jak większość ludzi, reprezentujesz przeciętny poziom zainteresowania nowością i potrzeby niezależności od innych ludzi. Twoim atutem jest elastyczność – możesz łączyć w pracy oba te rodzaje zachowań. Pamiętaj tylko o tym, jak ważne jest stanowisko nastawione na unikanie skrajności.
autor: Magdalena Kaczmarek
źródło: Ja, My, Oni, numer: 1/2009
autyzm.life i neuroróżnorodni 