Strategie, ćwiczenia i praktyczne wskazówki pomagające w przełamywaniu bariery komunikacyjnej.
👉 Grupa docelowa: Nauczyciele, pedagodzy, terapeuci, rodzice
👉 Czas czytania: ok. 7 minut
Wprowadzenie
Mutyzm selektywny to zaburzenie lękowe, w którym dziecko jest w stanie swobodnie mówić w znanym i bezpiecznym otoczeniu (np. w domu), ale całkowicie milknie w innych sytuacjach, szczególnie w przedszkolu czy w grupie rówieśniczej. Dzieci z mutyzmem selektywnym nie odmawiają celowo mówienia — ich milczenie wynika z intensywnego lęku przed komunikacją w określonych warunkach.
W środowisku przedszkolnym dziecko z mutyzmem selektywnym często wydaje się wycofane, nieśmiałe i ciche, co bywa mylnie interpretowane jako brak umiejętności społecznych lub opóźnienie rozwojowe. Tymczasem odpowiednie wsparcie i stworzenie atmosfery bezpieczeństwa mogą stopniowo pomóc dziecku w pokonaniu trudności związanych z komunikacją.
Jak zatem skutecznie wspierać dziecko z mutyzmem selektywnym w przedszkolu? Oto sprawdzone strategie i wskazówki.
Czym jest mutyzm selektywny?
Mutyzm selektywny (MS) to zaburzenie lękowe, które polega na braku zdolności do mówienia w określonych sytuacjach społecznych, pomimo tego, że dziecko potrafi mówić w innych kontekstach.
Objawy mutyzmu selektywnego:
✅ Milczenie w obecności innych osób (zwłaszcza rówieśników i dorosłych w przedszkolu).
✅ Komunikowanie się poprzez gesty, mimikę lub szept.
✅ Sztywność ciała, unikanie kontaktu wzrokowego.
✅ Silne napięcie emocjonalne w sytuacjach społecznych.
✅ Trudności w jedzeniu, korzystaniu z toalety lub uczestniczeniu w zabawie z innymi dziećmi.
Przyczyny mutyzmu selektywnego:
➡️ Wysoki poziom lęku społecznego.
➡️ Nadwrażliwość sensoryczna (dźwięki, zapachy, dotyk).
➡️ Tendencje do perfekcjonizmu.
➡️ Problemy w budowaniu relacji z rówieśnikami.
➡️ Czynniki genetyczne (mutyzm selektywny może występować w rodzinie).
Jak rozpoznać mutyzm selektywny w przedszkolu?
🔎 Dziecko w domu mówi swobodnie z członkami rodziny, ale w przedszkolu milczy.
🔎 Nie odpowiada na pytania nauczyciela i unika sytuacji wymagających mówienia.
🔎 Komunikuje się tylko z wybranymi osobami (np. jedno dziecko).
🔎 Unika kontaktu wzrokowego, wydaje się napięte lub „zamrożone” w nowych sytuacjach.
🔎 Stara się unikać gier i zabaw grupowych.
Jak wspierać dziecko z mutyzmem selektywnym w przedszkolu?
1. Budowanie relacji opartej na zaufaniu
✅ Dziecko z mutyzmem selektywnym musi poczuć się bezpiecznie w obecności nauczyciela.
✅ Należy unikać nacisku na mówienie – zmuszanie dziecka do komunikacji werbalnej wzmaga lęk.
✅ Dobrą praktyką jest „łączenie aktywności” – najpierw nauczyciel siedzi obok dziecka podczas zabawy, potem stopniowo angażuje się w rozmowę.
✅ Pozwól dziecku na ciche uczestnictwo w zajęciach, nawet jeśli się nie odzywa.
Przykład:
- Nauczyciel siada obok dziecka podczas zabawy w klocki.
- Po kilku minutach zaczyna opisywać, co buduje: „Patrz, zbudowałam wieżę! A ty co budujesz?”
- Jeśli dziecko nie odpowiada, nauczyciel nie naciska – może jedynie kontynuować zabawę w milczeniu.
2. Stosowanie komunikacji niewerbalnej
✅ Dziecko może czuć się bardziej komfortowo, komunikując się za pomocą gestów, mimiki lub obrazków.
✅ Warto stosować tablice komunikacyjne, karty z obrazkami i piktogramy.
✅ Ułatwieniem może być metoda PECS (Picture Exchange Communication System).
Przykład:
- Podczas zajęć o pogodzie dziecko pokazuje obrazek z deszczem zamiast mówić słowo „deszcz”.
- Nauczyciel chwali dziecko za wskazanie obrazka i mówi: „Tak, to deszcz! Dobra robota!”
3. Stopniowe oswajanie z mówieniem w grupie
✅ Najpierw zachęcaj dziecko do mówienia w obecności jednej, zaufanej osoby (np. kolegi).
✅ Potem stopniowo zwiększaj liczbę osób w otoczeniu.
✅ Warto stosować zabawy z powtarzaniem dźwięków, rymowanek i śpiewem, które ułatwiają przełamywanie bariery lękowej.
Przykład:
- Nauczyciel prosi dziecko, aby powtórzyło jedno słowo za kolegą (np. „pies”).
- Nauczyciel chwali dziecko za próbę, nawet jeśli powie to szeptem.
4. Unikanie nacisku i stresu
✅ Unikaj sytuacji, w których dziecko czuje presję na odpowiedź.
✅ Nie krytykuj dziecka, gdy nie odpowie – zachęcaj do prób bez wywierania presji.
Przykład:
- Jeśli dziecko nie odpowiada na pytanie podczas zajęć, nauczyciel mówi:
„To nic, możesz odpowiedzieć później, jak będziesz gotowy.”
5. Współpraca z rodzicami i specjalistami
✅ Regularnie rozmawiaj z rodzicami o postępach dziecka.
✅ Warto zaangażować psychologa lub terapeutę w proces wsparcia.
✅ Stosuj spójne strategie w domu i w przedszkolu.
Ćwiczenia wspierające dziecko z mutyzmem selektywnym
🔹 Zabawy w naśladowanie – dziecko naśladuje ruchy i dźwięki.
🔹 Zabawy z pacynkami – łatwiej jest mówić „przez postać”.
🔹 Śpiewanie piosenek w grupie – dzieci czują się pewniej, gdy głos „ginie” w tłumie.
🔹 Zabawy z układaniem wyrazów z liter – bez konieczności mówienia.
Najczęściej zadawane pytania:
1. Czy dziecko z mutyzmem selektywnym wyrośnie z tego zaburzenia?
Nie zawsze – ale wczesna interwencja i odpowiednie wsparcie znacznie zwiększają szanse na poprawę.
2. Czy mutyzm selektywny to problem emocjonalny?
Nie – to zaburzenie lękowe, które wymaga stopniowego przełamywania bariery lękowej.
3. Jak długo trwa terapia mutyzmu selektywnego?
To proces długotrwały, ale systematyczna praca przynosi efekty w ciągu kilku miesięcy do kilku lat.
🌟 Podsumowanie
Mutyzm selektywny to wyzwanie, ale dzięki cierpliwości, empatii i odpowiednim strategiom dziecko może stopniowo nauczyć się komunikacji w przedszkolu. Kluczowe jest stworzenie bezpiecznej przestrzeni, w której dziecko poczuje się akceptowane i zrozumiane. 💛
autyzm.life i neuroróżnorodni 