✅ WPROWADZENIE
Dzień Wszystkich Świętych to czas zadumy, refleksji i pamięci o tych, których już z nami nie ma. W pracy z dziećmi ze spektrum autyzmu temat należy przedstawiać spokojnie, delikatnie i symbolicznie, unikając zbyt trudnych pojęć czy opisów dotyczących śmierci. Najważniejsze jest poczucie bezpieczeństwa oraz proste wyjaśnienia oparte na symbolach, które dzieci mogą zobaczyć, dotknąć lub narysować. Ten scenariusz pomoże przeprowadzić krótkie, spokojne zajęcia przedszkolne, podczas których dziecko będzie rozumieć tradycję i jednocześnie czuć się komfortowo.
✅ SCENARIUSZ ZAJĘĆ: „ŚWIATŁO PAMIĘCI”
Grupa: przedszkolaki z ASD
Czas: 25–35 min
Cel główny: wprowadzenie dziecka w tradycję Dnia Wszystkich Świętych i symbolikę światła, pamięci i szacunku
Cele szczegółowe:
- dziecko rozpoznaje podstawowe symbole: znicz, kwiat, płomień, fotografia, serce
- dziecko wie, że zapalamy światło, aby pamiętać o bliskich
- dziecko uczestniczy w aktywności plastycznej i sensorycznej
- dziecko oswaja temat w atmosferze spokoju i bezpieczeństwa
Metody: pokaz, rozmowa kierowana, metoda ożywionego symbolu, elementy TUS, praca plastyczna
Materiały: piktogramy symboli, mała lampka LED (zamiast prawdziwego ognia!), kartki, kredki, żółta bibuła, klej
👉 Przeczytaj:
🕯️ 1. Powitanie i poczucie bezpieczeństwa (2–3 min)
- rytuał powitania: „Dzień dobry – witam Was. Dziś porozmawiamy o pamięci i światłach, które świecą, gdy o kimś myślimy.”
- pokaz lampki LED – „To jest światło pamięci – daje ciepło i spokój.”
🕯️ 2. Proste wyjaśnienie tradycji (3–5 min)
👉 język do dzieci:
„Ludzie mają w sercach ważne osoby. Kiedy kogoś już nie ma, pamiętamy o nim.
W Dniu Wszystkich Świętych idziemy na cmentarz, zapalamy światełko i kładziemy kwiaty.
To znak miłości i pamięci.”
Bez trudnych słów. Bez straszenia. Bez opisów śmierci.
🕯️ 3. Pokaz symboli (5 min)
Pokaż po kolei piktogramy:
| Symbol | Znaczenie dla dziecka |
|---|---|
| 🕯 ZNICZ | światło pamięci |
| 🌼 KWIAT | znak, że pamiętamy |
| 🔥 PŁOMIEŃ | ciepło i dobro |
| ❤️ SERCE | miłość |
| 📷 ZDJĘCIE | wspomnienia |
Polecenie:
„Wskaż symbol, który najbardziej Ci się podoba.”
👉 Przeczytaj:
🕯️ 4. Zabawa ruchowa – „Światełko i cisza” (3 min)
- dzieci siedzą w kręgu
- gasimy światło i włączamy lampkę LED
- mówimy szeptem:
„Gdy świeci światło, jesteśmy spokojni.”
Ćwiczenie uważności i regulacji.
🕯️ 5. Praca plastyczna: „Moje światełko pamięci” (8–10 min)
Dziecko tworzy symboliczną lampkę na kartce:
- rysuje znicz lub przykleja żółtą bibułę jako płomień
- na dole dopisujemy lub wklejamy (wg możliwości dziecka):
„To jest moje światełko pamięci.”
👉 Przeczytaj:
🕯️ 6. Podsumowanie (2–3 min)
Krótko i spokojnie:
„Dziś nauczyliśmy się, że światło i kwiaty pomagają nam pamiętać o ważnych osobach. To dobry i spokojny dzień.”
Można zakończyć krótkim gestem TUS:
ręka na sercu + wspólne „dziękuję”.
📌 Powiązane artykuły:
- Scenariusz zajęć dla przedszkolaków ze spektrum autyzmu: Wszystkich Świętych – tradycja
- Przykładowe wpisy do dziennika na listopad – przedszkole
- Jak rozmawiać z dziećmi ze spektrum autyzmu o Wszystkich Świętych? Przewodnik dla rodziców i terapeutów
- Przykładowe zajęcia rewalidacyjne dla uczniów ze spektrum autyzmu
✅ Najczęściej zadawane pytania
Czy można rozmawiać o śmierci z dziećmi z ASD?
Tak, ale delikatnie, prosto i bez trudnych opisów. Skupiamy się na pamięci, symbolach i emocjach bez strachu.
Po co dzieciom symbole?
Symbole porządkują świat pojęć — są czytelne, konkretne i pomagają opisać emocje.
Co jeśli dziecko zareaguje lękiem?
Wracamy do światła, serca i słów: „Jesteś bezpieczny. To tylko wspomnienie i symbol miłości.”
🕯️ Trudne pytania dzieci – jak odpowiadać mądrze i spokojnie?
Dzieci, zwłaszcza ze spektrum autyzmu, często zadają pytania bardzo dosłownie i wprost. Niektóre z nich mogą dotyczyć śmierci, odejścia lub sensu obchodzenia tego dnia. Warto przygotować sobie krótkie, proste odpowiedzi, oparte na prawdzie, ale bez straszenia i zbędnych szczegółów. Celem jest poczucie bezpieczeństwa, a nie dokładne tłumaczenie biologii czy teologii.
Poniżej kilka przykładów realnych pytań i propozycje odpowiedzi:
1. „Co to znaczy, że ktoś umarł?”
👉 Prosta odpowiedź:
„To znaczy, że ciało tej osoby już nie działa i nie może być z nami. Ale możemy ją pamiętać w sercu i we wspomnieniach.”
✅ unika trudnych opisów
✅ daje dziecku konkret
✅ akcentuje pamięć, nie lęk
2. „Czy ja umrę? A mama, tata też?”
👉 Odpowiedź:
„Każdy człowiek kiedyś umiera, ale zwykle dzieje się to wtedy, gdy jest bardzo, bardzo stary. Teraz jesteś bezpieczny i nic złego się nie dzieje.”
✅ nie kłamiemy typu: „nigdy się to nie stanie”
✅ jednocześnie obniżamy lęk dziecka tu i teraz
3. „Gdzie teraz jest ta osoba?”
👉 Odpowiedź neutralna światopoglądowo:
„Nie widzimy jej już tutaj, ale żyje w naszych wspomnieniach i sercu. Ludzie wierzą w różne rzeczy, ale wszyscy zgadzają się co do jednego: pamięć daje bliskość.”
✅ unika narzucania światopoglądu
✅ podkreśla miłość i wspomnienie
4. „Dlaczego zapalamy znicze i kładziemy kwiaty?”
👉 Odpowiedź:
„Światełko i kwiaty to nasz znak miłości i pamięci. To sposób, żeby powiedzieć: pamiętam o tobie.”
✅ symbol, nie dramatyzowanie
5. „Dlaczego ludzie płaczą?”
👉 Odpowiedź:
„Bo wspomnienia mogą czasem być smutne. Płacz pomaga nam wypuszczać emocje. To normalne i w porządku.”
✅ normalizuje emocje
✅ nie wprowadza tabu
🧩 Wskazówki dla dorosłych (ważne przy ASD)
- mów krótko, konkretnie, bez metafor typu „zasnął na zawsze”
(dziecko ASD może zrozumieć to dosłownie i zacząć bać się snu) - zostaw przestrzeń na milczenie — dziecko może przetwarzać dłużej
- zapewniaj o bezpieczeństwie „Tu i teraz jesteś bezpieczny.”
- akceptuj emocje – nie uciszaj, nie bagatelizuj
Zasada: mówimy o pamięci, miłości, wspomnieniach i symbolach.
Nie skupiamy się na lęku, bólu i szczegółach odejścia.
👉 Przeczytaj:
🚫 Czego NIE mówić dzieciom o śmierci – 5 pułapek, których warto unikać
W rozmowach o śmierci i odchodzeniu dorośli często, z dobrych intencji, używają metafor lub sformułowań, które u dziecka — szczególnie ze spektrum autyzmu — mogą wywołać lęk, panikę, dosłowne zrozumienie lub błędne skojarzenia. Oto 5 najczęstszych błędów:
❌ 1. „Zasnął i już się nie obudził.”
Dlaczego to szkodzi:
Dziecko z ASD może zrozumieć to dosłownie i… zacząć bać się zasypiania.
✅ Lepsza wersja:
„Jego ciało przestało działać. Już nie żyje, ale możemy go pamiętać.”
❌ 2. „Wyjechał i już nie wróci.”
Dlaczego to szkodzi:
Budzi lęk separacyjny — dziecko może bać się, że rodzic „wyjeżdżając do pracy też zniknie na zawsze”.
✅ Lepsza wersja:
„Ta osoba zmarła. Nie ma jej już z nami, ale jest w naszych wspomnieniach.”
❌ 3. „Nie myśl o tym.” / „Nie wolno płakać.”
Dlaczego to szkodzi:
Zamyka emocje, buduje tabu i napięcie.
✅ Lepsza wersja:
„Możesz być smutny. To normalne. Jesteśmy razem i możesz o tym mówić.”
❌ 4. „Bóg tak chciał” / „Śmierć była karą.”
Dlaczego to szkodzi:
Dziecko może rozumieć świat dosłownie — to rodzi poczucie winy, lęk przed karą i utratę bezpieczeństwa.
✅ Lepsza wersja (neutralna światopoglądowo):
„Ludzie wierzą w różne rzeczy. Ja wierzę, że pamięć daje nam bliskość.”
❌ 5. Zbyt brutalne szczegóły
Dlaczego to szkodzi:
Dzieci — szczególnie w ASD — mogą wracać myślami do najstraszniejszych detali i przeżywać je wielokrotnie.
✅ Zasada:
Mówimy prosto, krótko i bez szczegółów biologicznych.
🧘 Najważniejsze na koniec
Dziecko potrzebuje od dorosłego trzech rzeczy:
| Co mówimy? | Co komunikuje to dziecku? |
|---|---|
| „Jesteś bezpieczny.” | redukcja lęku |
| „Możesz czuć to, co czujesz.” | akceptacja emocji |
| „Pamięć to znak miłości.” | sens i ukojenie |
👉 Przeczytaj:
✅ Potrzebujesz gotowych materiałów do pracy z dziećmi w spektrum?
📌 Subskrybuj, aby otrzymywać:
✅ regularne artykuły i wskazówki,
✅ sprawdzone narzędzia do pracy z dziećmi w spektrum,
✅ inspiracje i wsparcie krok po kroku.
💎 Subskrypcja Premium (10 zł/mies.) oraz Subskrypcja (5 zł/mies.)
🧩 Uzyskaj dostęp do Arkuszy i „ROZWÓJ TERAPIA EUKACJA” oraz innych zakładek tematycznych (w górnej części strony)
📚 Przeczytaj ciekawe, aktualne eBooki
🧘🎯 Zapoznaj się z Pakietami lekcyjnymi
📌Czytaj aktualności i nowości w otwartych artykułach na autyzm.life i neuroróżnorodni
👉 Dołącz teraz i pracuj spokojniej, szybciej i skuteczniej.
👉 Przeczytaj:
autyzm.life i neuroróżnorodni 
