SMARTER, reframing i techniki NLP w praktyce

„Nie brakuje nam motywacji – brakuje strategii.” – Richard Bandler

Dzieci z autyzmem (ASD) i ADHD nie są „niemotywowane”. One po prostu inaczej postrzegają świat, cele i sens działania. Kluczem do ich aktywności nie jest presja, nagrody czy strach przed porażką, lecz odpowiednio zaprojektowane wewnętrzne i zewnętrzne strategie – takie, które uwzględniają ich sposób myślenia, potrzebę sensu, przewidywalności i autonomii.
Tutaj właśnie pojawia się Neurolingwistyczne Programowanie (NLP), a wraz z nim dwie potężne metody: reframing i model SMARTER – narzędzia, które uczą dzieci jak chcieć.

Motywacja u dzieci neuroatypowych: inna mapa, ten sam cel

U dzieci z ASD i ADHD często widzimy tzw. rozproszenie motywacyjne:

• silną motywację do rzeczy, które są zgodne z ich zainteresowaniami (hiperfokus),
• brak działania w sytuacjach, które wydają się „bez sensu”, „niejasne” lub „przymusowe”,
• szybkie zniechęcenie przy przeszkodach – wynika to nie ze słabości, lecz z przeciążonego układu dopaminowego.

Według badań (Barkley, 2012; Armstrong, 2010), dzieci z ADHD i ASD potrzebują większej ilości dopaminowych „iskrzeń”, by podjąć działanie – czyli mocniejszego związku celu z emocjami i strukturą działania.

Reframing – czyli jak zamienić „muszę” na „chcę”

Reframing, czyli „przedefiniowanie ramy znaczeniowej”, pozwala zmienić sposób patrzenia na obowiązek, zadanie czy przeszkodę. To potężne narzędzie NLP, które działa na zasadzie pytania: „Co jeszcze może to znaczyć?”

Przykład zastosowania:

🔴 Dziecko mówi: „Nie chcę pisać tego zadania, to nudne.”
✅ Reframing: „Może to jest szansa, żeby pokazać, że potrafisz lepiej niż wczoraj?”

🔴 „Nie chce mi się iść na terapię.”
✅ „A co by się stało, gdyby to był trening dla Twojego supermózgu?”

Milton Erickson, ojciec współczesnej terapii językowej, mawiał:

„To nie rzeczy nas zatrzymują, ale sposób, w jaki o nich myślimy.”

Reframing nie polega na „wciskaniu pozytywnego myślenia”. To zmiana perspektywy, która łączy logikę z emocją – bo tylko wtedy rodzi się prawdziwa motywacja.

SMARTER – planowanie w stylu neuroatypowym

Klasyczny model SMART (Specific, Measurable, Achievable, Realistic, Time-bound) bywa zbyt sztywny dla dzieci z ASD i ADHD. Dlatego NLP wprowadza ulepszoną wersję: SMARTER, która uwzględnia również Ekscytację i Rewizję – dwa kluczowe elementy dla neuroatypowych uczniów.

🔑 Rozszyfrujmy SMARTER:

• S – Specific (Konkretne)
  👉 Zamiast: „Poprawię się z matematyki.”
  ✅ „Codziennie przez 10 minut będę rozwiązywać jedno zadanie z tabliczki mnożenia.”
• M – Measurable (Mierzalne)
  👉 Dziecko wie, po czym pozna, że cel został osiągnięty (np. liczba stron, minut, kroków).
• A – Achievable (Osiągalne)
  👉 Cel musi być w zasięgu, by nie wywoływał paniki ani rezygnacji.
• R – Relevant (Ważne)
  👉 Związany z tym, co dziecko lubi, rozumie lub chce poprawić (np. motyw: „Bo wtedy szybciej skończę i zagram w ulubioną grę.”)
• T – Time-bound (Czasowy)
  👉 Czas: 5 minut, 3 dni, do soboty – nie „kiedyś”.
• E – Exciting (Ekscytujący!)
  👉 Co sprawia, że dziecko chce? Kolorowe naklejki, tworzenie „misji”, losowanie nagród, personalizowanie zadania.
• R – Re-evaluated (Podlegający rewizji)
  👉 Można zmienić cel, dopasować go, uprościć – elastyczność zamiast frustracji.

Motywacja przez „doświadczanie sukcesu”

Dzieci z ASD i ADHD często doświadczają porażek – edukacyjnych, społecznych, komunikacyjnych. Dlatego:

Małe sukcesy = Wielka motywacja

Każdy ukończony krok (np. 3 minuty skupienia, przeczytany akapit, samodzielnie spakowany plecak) to moment do zakotwiczenia emocjonalnego – NLP sugeruje wtedy dotyk, gest, symbol, który można później powtarzać przy kolejnych wyzwaniach.

Praktyczne techniki dla rodziców, nauczycieli i terapeutów

🎯 Zadaj pytania reframingujące:

• „Co może w tym być ciekawego?”
• „Jak byś to zrobił, żeby było bardziej po twojemu?”
• „A co by zrobił ktoś, kogo podziwiasz?”

🧩 Twórz mapy celów SMARTER z obrazkami, kolorami, ramkami „misji”.

🧘‍♂️ Zakotwicz sukces – np. po każdym wykonanym działaniu: przybicie piątki, narysowanie gwiazdki, dotknięcie „punktu mocy” (np. kciuk + palec wskazujący).

🖍️ Zaproponuj własne „rekwizyty motywacji” – magiczny długopis, zegar-celownik, słoik pomysłów do losowania, misja dnia.

Na zakończenie: motywacja to relacja

Nie chodzi o to, żeby dziecko „zawsze chciało”. Chodzi o to, żeby czuło się w relacji z celem – żeby rozumiało „po co”, miało wpływ na „jak”, i mogło doświadczać „że potrafi”.

„Zmiana nie dzieje się dzięki sile woli, ale dzięki zmianie percepcji.” – Tony Robbins

W świecie dzieci neuroatypowych każde działanie to osobna mapa. NLP daje kompas, by nauczyć się po niej poruszać – krok po kroku, motywacja po motywacji.

📌 Najczęściej zadawane pytania

Czy NLP naprawdę działa u dzieci z ASD lub ADHD?
Tak – pod warunkiem, że techniki są dostosowane do wieku, stylu poznawczego i potrzeb emocjonalnych dziecka. NLP wspiera procesy samoregulacji i wewnętrznego wzmocnienia.

Czy SMARTER to metoda dla przedszkolaka?
W uproszczonej wersji – jak najbardziej! Zamiast tabelki – użyj obrazków, misji i kolorów.

Czy reframing nie zniekształca rzeczywistości?
Nie – uczy dzieci, że każde wydarzenie można widzieć z wielu perspektyw. To rozwija elastyczność poznawczą i odporność emocjonalną.