Scenariusze zajęć • emocje • sensoryka • tradycje • bezpieczne przygotowanie do Świąt
Boże Narodzenie to czas radości, ale dla wielu dzieci ze spektrum autyzmu bywa również okresem trudnym: zmiana rutyny, nadmiar bodźców, nowe zapachy, dźwięki i oczekiwania społeczne.
Na autyzm.life i neuroróżnorodni zebraliśmy sprawdzone, bezpieczne i empatyczne materiały, które pomagają dzieciom z ASD przeżyć Święta spokojniej, a dorosłym – lepiej je przygotować.
Ten HUB to centrum wiedzy i gotowych narzędzi: scenariusze zajęć, Jasełka przyjazne sensorycznie, ćwiczenia emocjonalne i wyciszające oraz praktyczne wskazówki dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.
📌 Co znajdziesz w tym HUB-ie?
- ✔ bezpieczne scenariusze zajęć świątecznych dla dzieci z ASD
- ✔ Jasełka krok po kroku – wersje przyjazne dla spektrum
- ✔ materiały wspierające emocje i regulację sensoryczną
- ✔ pomysły na przygotowanie dziecka do Świąt bez przeciążenia
- ✔ gotowe treści do pracy w przedszkolu, szkole i terapii
🎄 BOŻE NARODZENIE U DZIECI ZE SPEKTRUM AUTYZMU
⭐ Artykuł filarowy:
🎄 Boże Narodzenie u dzieci ze spektrum autyzmu – bezpieczny scenariusz zajęć krok po kroku
➡️ Jak wprowadzić temat Świąt w sposób przewidywalny, spokojny i dostosowany do potrzeb sensorycznych dziecka.
👉 Ten artykuł jest punktem wyjścia.
🎁 PRZYGOTOWANIA DO ŚWIĄT – BEZPIECZNIE I SPOKOJNIE
🧩 Jak przygotować dziecko z ASD do Świąt?
🎄 Przygotowania do Świąt – spokojna, świąteczna zabawa dla dzieci z ASD
➡️ rytuały, plan dnia, wizualne wsparcie, ograniczanie bodźców
🔗 https://autyzm.life/2025/12/05/🎄-przygotowania-do-swiat-spokojna-swiateczna-zabawa-dla-dzieci-z-asd/
💡 Polecane jako przygotowanie dziecka przed Jasełkami lub Wigilią.
🎭 JASEŁKA PRZYJAZNE DLA DZIECI Z ASD
🎬 Jasełka bez stresu i przeciążenia
Boże Narodzenie – tradycja i zwyczaje | Scenariusze zajęć i Jasełek
➡️ jak uprościć role, skrócić występy, zamienić tekst na gest, ruch lub obraz
🎭 Jasełka bez stresu i przeciążenia
Boże Narodzenie – tradycja i zwyczaje w wersji przyjaznej dla dzieci z ASD
Scenariusze zajęć i Jasełek krok po kroku
Jasełka są ważnym elementem tradycji bożonarodzeniowej w przedszkolach i szkołach.
Dla wielu dzieci ze spektrum autyzmu (ASD) klasyczna forma Jasełek bywa jednak zbyt trudna: długie teksty, hałas, światła, tłum i presja występu.
Ten artykuł pokazuje, jak zachować sens i symbolikę Jasełek, a jednocześnie usunąć to, co przeciąża dziecko.
🧠 Dlaczego klasyczne Jasełka są trudne dla dzieci z ASD?
Najczęstsze trudności:
- długie kwestie mówione do zapamiętania
- szybkie zmiany scen i poleceń
- hałas, kolędy, oklaski
- światła, dekoracje, tłum widzów
- presja „bycia obserwowanym”
👉 Dziecko z ASD nie „odmawia współpracy” — ono chroni swój układ nerwowy.
🎯 Główna zasada: uprościć formę, zachować sens
Jasełka:
❌ nie muszą być spektaklem teatralnym
❌ nie muszą mieć narracji słownej
❌ nie muszą być długie
✅ mogą być:
- krótkim rytuałem
- opowieścią obrazem i ruchem
- wspólnym doświadczeniem
🎭 Krok 1: Uproszczenie ról – mniej znaczy więcej
Klasyczne role można uprościć:
| Tradycyjna rola | Wersja przyjazna ASD |
|---|---|
| Maryja – tekst | Maryja – gest kołysania |
| Józef – dialog | Józef – stanie obok |
| Anioł – kwestia | Anioł – pokazanie gwiazdy |
| Pasterze – dialog | Pasterze – ruch „chodzenia” |
| Królowie – przemowa | Królowie – wręczenie daru |
👉 Jedna rola = jedno zadanie.
🖐️ Krok 2: Zamień tekst na gest, ruch lub obraz
Zamiast mówienia:
- gesty (pokazanie serca, gwiazdy, daru)
- ruch (przejście, ukłon, zatrzymanie)
- obraz (piktogram, ilustracja, rekwizyt)
📌 Dziecko:
- nie musi mówić
- może uczestniczyć bez ekspozycji werbalnej
🖼️ Krok 3: Wsparcie wizualne – scenariusz w obrazkach
Dla dzieci z ASD kluczowe jest:
- wiedzieć co po kolei
- wiedzieć kiedy koniec
Przykładowa sekwencja wizualna:
1️⃣ wejście na salę
2️⃣ kolęda (fragment)
3️⃣ pokaz ról
4️⃣ chwila ciszy
5️⃣ wyjście
➡️ Można pokazać obrazki przed występem i w trakcie.
⏱️ Krok 4: Skróć występ – 5–10 minut wystarczy
Bezpieczna długość Jasełek dla dzieci z ASD:
- 5–10 minut
- bez zmian scenografii
- bez głośnych finałów
👉 Dla dziecka krócej = lepiej zapamiętane doświadczenie.
🎧 Krok 5: Zadbaj o sensorykę
- możliwość słuchawek wyciszających
- miejsce z boku sceny
- ograniczenie świateł i mikrofonów
- brak obowiązkowych oklasków
💡 Można umówić się na „ciche brawa” (machanie dłońmi).
🧘 Krok 6: Regulacja emocji przed i po Jasełkach
Przed:
- pokazanie sali wcześniej
- próba bez publiczności
- jasna informacja: „Możesz zejść”
Po:
- odpoczynek
- nazwanie emocji
- brak ocen („było idealnie”)
👩🏫 Rola nauczyciela i szkoły
Szkoła wspiera dziecko, gdy:
- akceptuje różne formy udziału
- nie zmusza do występu
- rozumie, że udział ≠ wystąpienie
- współpracuje z rodzicami
📌 Jasełka są dla dzieci, nie dla perfekcyjnego występu.
❤️ Najważniejsze przesłanie
Dla dziecka z ASD:
- udział bez słów to pełnoprawny udział
- krótki występ to sukces
- możliwość wyjścia to poczucie bezpieczeństwa
👉 Dobre Jasełka to takie, po których dziecko czuje się spokojne.
🎭 Jasełka przyjazne dla ASD – Gotowy scenariusz
Role bez tekstu • wersja 5 i 10 minut • wskazówki sensoryczne
🎯 CEL SCENARIUSZA
- udział dzieci z ASD bez presji mówienia
- minimalizacja stresu i przeciążenia sensorycznego
- zachowanie sensu i symboliki Jasełek
- możliwość wyjścia w dowolnym momencie
👶 GRUPA DOCELOWA
- przedszkole
- klasy 1–3
- dzieci ze spektrum autyzmu (różny poziom funkcjonowania)
🧩 ZASADA PODSTAWOWA
Udział = obecność + wykonanie jednego prostego gestu
Nie mówimy tekstów. Nie improwizujemy. Nie przyspieszamy.
🎭 ROLE (BEZ TEKSTU)
| Rola | Co robi dziecko |
|---|---|
| ⭐ Gwiazda | trzyma gwiazdę |
| 👼 Anioł | pokazuje serce |
| 👩 Maryja | kołysze lalkę |
| 👨 Józef | stoi obok |
| 🐑 Pasterz | trzyma owcę |
| 👑 Król | wręcza dar |
➡️ Każda rola = 1 gest / 1 rekwizyt
🖼️ SCENARIUSZ W PIKTOGRAMACH (opis)
Każdy etap warto pokazać na obrazku / piktogramie przed rozpoczęciem i w trakcie.
Piktogramy:
- wejście → gwiazda → dziecko → serce → odpoczynek → wyjście
🔹 Plan Jasełek – wersja ikonowa
🚪 → ⭐ → 👶 → ❤️ → 🧘 → 🚶➡️
🧠 Jak to czytać z dzieckiem:
- 🚪 wejście – „Wchodzimy”
- ⭐ gwiazda – „Jest gwiazda”
- 👶 dziecko – „Jest dziecko”
- ❤️ serce – „Dobro / anioł”
- 🧘 odpoczynek – „Można odpocząć”
- 🚶➡️ wyjście – „Wychodzimy / koniec”
📌 Jak używać w praktyce:
- pokaż cały ciąg przed rozpoczęciem
- w trakcie wskazuj kolejną ikonę palcem
- przy 🧘 możesz zrobić realną przerwę
- 🚶➡️ = jasny sygnał, że wszystko się kończy
Jeśli chcesz, mogę:
- 🔹 uprościć jeszcze bardziej (bez gwiazdy lub serca),
- 🔹 dopasować ikony do młodszych / starszych dzieci,
- 🔹 zrobić 2 wersje: przedszkole vs szkoła,
- 🔹 albo dodać wersję „awaryjną” (🚪 → 🧘 → 🚶➡️).
⏱️ WERSJA KRÓTKA – 5 MINUT
(idealna dla dzieci wrażliwych sensorycznie)
1️⃣ Wejście dzieci (1 min)
- spokojna muzyka instrumentalna
- dzieci wchodzą i ustawiają się w półkolu
🖼️ piktogram: wchodzimy
2️⃣ Gwiazda (30 sek.)
- dziecko z gwiazdą podnosi ją do góry
🖼️ piktogram: gwiazda
3️⃣ Maryja i Józef (1 min)
- Maryja kołysze lalkę
- Józef stoi obok
🖼️ piktogram: dziecko
4️⃣ Anioł (30 sek.)
- anioł pokazuje serce
- wszyscy robią ten sam gest
🖼️ piktogram: serce
5️⃣ Zakończenie (1 min)
- chwila ciszy
- nauczyciel mówi:
„Dziękujemy. Jasełka się skończyły.” - dzieci wychodzą
🖼️ piktogram: koniec
⏱️ WERSJA ROZSZERZONA – 10 MINUT
(dla grup, które tolerują dłuższe wydarzenia)
Dodajemy:
🐑 Pasterze (2 min)
- 1–2 dzieci z owcami przechodzą wolno
- prosty ruch „chodzenia”
🖼️ piktogram: owca
👑 Królowie (2 min)
- każde dziecko wręcza dar
- lekki ukłon
🖼️ piktogram: prezent
🎵 Kolęda (1 min)
- tylko refren
- lub wersja instrumentalna
- dzieci mogą stać lub siedzieć
🖼️ piktogram: nutka
🎧 WSKAZÓWKI SENSORYCZNE (BARDZO WAŻNE)
✔ brak mikrofonów
✔ przygaszone światło
✔ brak głośnych oklasków (ciche brawa)
✔ możliwość słuchawek
✔ miejsce z boku
✔ zgoda na wyjście w każdej chwili
📌 Dziecko nie musi „dotrwać do końca”
🧘 PRZED I PO JASEŁKACH
Przed:
- pokazujemy piktogramy
- mówimy:
„Możesz wyjść, jeśli będzie trudno”
Po:
- wyciszenie
- nazwanie emocji
- brak ocen („ładnie / brzydko”)
❤️ NAJWAŻNIEJSZE PRZESŁANIE
To nie są Jasełka dla publiczności.
To są Jasełka dla dzieci.
🔗 Czytaj także
👉 Jak przygotować dziecko z autyzmem na występy i uroczystości szkolne?
🔗 https://autyzm.life/jak-przygotowac-dziecko-z-autyzmem-na-wystepy-szkolne/
👉 Boże Narodzenie u dzieci ze spektrum autyzmu – bezpieczny scenariusz zajęć
🔗 https://autyzm.life/2025/12/15/🎄-boze-narodzenie-u-dzieci-ze-spektrum-autyzmu-bezpieczny-scenariusz-zajec-krok-po-kroku/
👉 Zajęcia wyciszające i relaksacyjne dla dzieci z trudnościami emocjonalnymi
🔗 https://autyzm.life/zajecia-relaksacyjne-dla-dzieci-z-trudnosciami-emocjonalnymi/
🎁🔗 TAG: (przewijaj po kliknięciu w link) https://autyzm.life/category/boze-narodzenie-tradycja-i-zwyczaje-scenariusz-zajec/
- Jasełka w przedszkolu
- Polskie Bożonarodzeniowe Tradycje
- Świąteczne tradycje na świecie
- Jasełka dla dzieci z autyzmem: Scenariusz przedszkolny dostosowany do potrzeb dzieci z ASD
- Renifer – arkusz pracy dla ucznia ze spektrum autyzmu
- Opowieść Wigilijna – Jasełka Bożonarodzeniowe, scenariusz
- Baśniowe jasełka – scenariusz
- Święty Mikołaj – bajki pełne empatii
- Boże Narodzenie po kropkach – świąteczna grafomotoryka
- Szkoła Małych Mikołajów – warsztaty świąteczne
- Bożonarodzeniowe integracyjne zabawy z rodzicami
- Boże Narodzenie – Tradycja i zwyczaje, scenariusz zajęć
- Jasełka dla dzieci z autyzmem: Scenariusz przedszkolny dostosowany do potrzeb dzieci z ASD
- Światło w Betlejem”- Jasełka dla przedszkolaków ze spektrum autyzmu
📌 Idealne do pracy w przedszkolu i szkole podstawowej.
🎶 MUZYKA, DŹWIĘKI I KOLĘDY – SENSORIKA I REGULACJA
🎵 Warsztaty muzyczne
Kolędy i dźwięki Bożego Narodzenia – warsztaty muzyczne dla dzieci z ASD
➡️ jak bezpiecznie pracować z dźwiękiem, rytmem i ciszą
💡 Polecane dzieciom nadwrażliwym słuchowo.
💭 ŚWIĄTECZNE EMOCJE I RELACJE
❤️ Jak rozmawiać o emocjach w czasie Świąt?
Świąteczne emocje – jak cieszyć się Świętami i rozmawiać o uczuciach z dziećmi z ASD
➡️ radość, napięcie, lęk, zmęczenie – jak je nazwać i oswoić
🔗 Mikołajki w rytmie spokoju – zajęcia wspierające emocje, komunikację i poczucie bezpieczeństwa
🧘 WYCISZENIE, SPOKÓJ, REGULACJA
🌟 Zajęcia relaksacyjne
Bożonarodzeniowa medytacja dla uczniów ze spektrum autyzmu
➡️ wyciszenie po zajęciach, po Jasełkach, po spotkaniach rodzinnych
🔗 https://autyzm.life/2023/12/06/bozonarodzeniowa-medytacja-dla-uczniow-ze-spektrum-autyzmu/
🔗 Czytaj także eBooki
🎭 Jak przygotować dziecko z autyzmem na występy i uroczystości szkolne?
Praktyczny poradnik dla rodziców, nauczycieli i terapeutów
Występy szkolne, Jasełka, akademie i uroczystości okolicznościowe są dla wielu dzieci źródłem radości.
Dla dziecka ze spektrum autyzmu (ASD) mogą jednak oznaczać silny stres, przeciążenie sensoryczne i lęk przed nieprzewidywalnością.
Dobra wiadomość jest taka, że odpowiednie przygotowanie potrafi diametralnie zmienić doświadczenie dziecka – z trudnego w bezpieczne i możliwe do udźwignięcia.
🧠 Dlaczego występy są trudne dla dzieci z ASD?
Dzieci w spektrum często doświadczają:
- nadwrażliwości na dźwięki, światło, tłum
- trudności w rozumieniu oczekiwań społecznych
- lęku przed zmianą rutyny
- problemów z zapamiętywaniem długich tekstów
- stresu związanego z byciem obserwowanym
👉 Dlatego celem NIE jest „idealny występ”, ale poczucie bezpieczeństwa dziecka.
🎯 Złota zasada: przygotowanie = przewidywalność
Im więcej dziecko wie wcześniej, tym mniejszy poziom lęku.
Co warto przygotować?
- plan dnia uroczystości (wizualny, o czym pisałam już powyżej)
- informacje: co się wydarzy, gdzie, ile to potrwa
- możliwość wcześniejszego obejrzenia sali
- jasną informację: co wolno, a czego nie trzeba robić
🖼️ Krok 1: Wizualny plan uroczystości
Dzieci z ASD dużo lepiej funkcjonują, gdy:
- widzą kolejność zdarzeń
- wiedzą, kiedy wydarzenie się skończy
Przykładowy plan (obrazki / piktogramy):
1️⃣ przychodzę do szkoły
2️⃣ próba / przygotowanie
3️⃣ występ
4️⃣ przerwa / odpoczynek
5️⃣ wracam do sali / do domu
➡️ Plan można powiesić w klasie i dać dziecku w wersji mini.
🎤 Krok 2: Dostosuj rolę – nie zmuszaj do tekstu
Dziecko z autyzmem:
❌ nie musi mówić długich kwestii
❌ nie musi stać w centrum uwagi
❌ nie musi występować solo
Alternatywne role:
- trzymanie rekwizytu
- wspólne śpiewanie refrenu
- rola „cicha” (np. anioł, pasterz stojący obok)
- udział tylko w fragmencie występu
👉 Udział ≠ wystąpienie sceniczne.
🎧 Krok 3: Zadbaj o sensorykę
Podczas występów zadbaj o:
- możliwość założenia słuchawek wyciszających
- miejsce „z boku”, nie w centrum
- stonowane światło (jeśli to możliwe)
- krótszy czas ekspozycji
💡 Dobrą praktyką jest ustalenie sygnału „potrzebuję przerwy”.
🧘 Krok 4: Regulacja emocji przed i po występie
Przed:
- ćwiczenia oddechowe
- „bezpieczne zdanie”: „Mogę zejść, jeśli będzie za trudno”
- przypomnienie planu
Po:
- czas na wyciszenie
- brak oceniania („było idealnie / nieidealnie”)
- nazwanie emocji: „Widzę, że było trudno”
➡️ Polecane są także krótkie ćwiczenia relaksacyjne (#relaksacja).
👩🏫 Rola nauczyciela i szkoły
Szkoła może bardzo pomóc, gdy:
- informuje rodziców z wyprzedzeniem
- umożliwia próby „na pusto”
- akceptuje wyjście dziecka w trakcie
- nie zmusza do udziału
📌 Występ NIE jest ważniejszy niż dobrostan dziecka.
❤️ Najważniejsze: dziecko nie musi „dawać rady”
Dla dziecka z ASD:
- wyjście na scenę to już ogromny wysiłek
- nawet 30 sekund udziału to sukces
- odmowa występu też jest formą komunikacji
👉 Bezpieczne doświadczenie buduje gotowość na przyszłość.
👉 Przymus – wzmacnia lęk.
👇 Przeczytaj:
🔗 Czytaj także
👉 Świąteczne emocje – jak rozmawiać o uczuciach z dziećmi z ASD
🔗 https://autyzm.life/2024/12/17/swiateczne-emocje-jak-cieszyc-sie-swietami-i-rozmawiac-o-uczuciach-z-dziecmi-z-asd/
👉 Zajęcia wyciszające i relaksacyjne dla dzieci z trudnościami emocjonalnymi
🔗 https://autyzm.life/zajecia-relaksacyjne-dla-dzieci-z-trudnosciami-emocjonalnymi/
👉 Boże Narodzenie u dzieci ze spektrum autyzmu – bezpieczny scenariusz zajęć
🔗 https://autyzm.life/2025/12/15/🎄-boze-narodzenie-u-dzieci-ze-spektrum-autyzmu-bezpieczny-scenariusz-zajec-krok-po-kroku/
👇 Przeczytaj:
💎 Subskrybuj
👉 Zajrzyj do artykułów, scenariuszy rewalidacyjnych i terapeutycznych na autyzm.life i neuroróżnorodni
📘 Sprawdź też eBooki i Pakiety lekcyjne oraz Arkusze i scenariusze rewalidacyjne wspierające rozwój emocji i komunikacji i wiele innych, nowych narzędzi do pracy w górnych zakładkach strony oraz aktualnych wpisach publikowanych codziennie.
💎 Subskrypcja 5 zł / Premium 10 zł – ciekawe scenariusze i narzędzia pracy.
👇 Przeczytaj:
autyzm.life i neuroróżnorodni 