🎙️ Dlaczego artykulacja jest kluczowa?
Dla dziecka z afazją – rozwojowym zaburzeniem mowy wynikającym z uszkodzeń lub dysfunkcji mózgowych – każde słowo może być wyzwaniem. W przeciwieństwie do dzieci z opóźnionym rozwojem mowy, dzieci z afazją często mają prawidłowy rozwój intelektualny, ale ich system językowy (rozumienie i/lub nadawanie mowy) działa jak „rozsypane puzzle”.
Dlatego jednym z filarów terapii i zajęć rewalidacyjnych powinny być ćwiczenia artykulacyjne, które:
- wspierają precyzję ruchów narządów mowy (język, wargi, podniebienie),
- poprawiają zrozumiałość wypowiedzi,
- wspierają budowanie słownika czynnego.
„Dziecko z afazją często wie, co chce powiedzieć – ale nie zawsze potrafi to powiedzieć. Naszym zadaniem jest pomóc mu znaleźć do tego drogę.”
— logopeda i terapeuta komunikacji alternatywnej, dr hab. M. Michalik
🧠 Jak ćwiczyć artykulację u dzieci z afazją?
Poniżej znajdziesz zestawienie sprawdzonych, kreatywnych ćwiczeń – opartych na wiedzy z neurologopedii, terapii miofunkcjonalnej i logopedii klinicznej. Można je realizować podczas:
- zajęć rewalidacyjnych w szkole lub przedszkolu,
- sesji indywidualnych z logopedą,
- wspierających zabaw w domu.
🎯 Etap 1: Rozgrzewka buzi i języka (ćwiczenia miofunkcjonalne)
Celem jest wzmocnienie mięśni artykulacyjnych oraz poprawa ich kontroli.
🔸 Przykładowe ćwiczenia:
- Nadmuchiwanie policzków (na zmianę – raz jeden, raz drugi).
- Przesuwanie języka po zębach jakby dziecko „malowało płotek”.
- Cmokanie i kląskanie (ćwiczy pionizację języka).
- „Wycieranie nosa językiem” – język do góry i w dół po górnej wardze.
- Głaskanie podniebienia językiem – jak „lizanie lizaka”.
👉 Zabawa: „Lustro buzi” – dziecko obserwuje swoje ruchy i naśladuje prowadzącego.
🗣️ Etap 2: Ćwiczenia głosek – od prostych do złożonych
Zaczynamy od głosek łatwych do wymówienia (samogłoski, P, B, M), potem przechodzimy do trudniejszych (S, SZ, R, L).
🔹 Ćwiczenia słuchowo-ruchowe:
- Wydłużone wymawianie samogłosek („aaaaa, oooo”) przy równoczesnym patrzeniu w lustro.
- Zabawa „Echo” – dziecko powtarza za terapeutą sylaby: ma – mo – mu – me – mi, pa – po – pu – pe – pi itd.
- Układanie wyrazów z obrazków – np. mama, mapa, misia, mina.
👉 Wskazówka: Dla dzieci z afazją istotne jest powiązanie dźwięku z ruchem – np. „M” może być wyrażane ruchem głaszczącej dłoni („mama tuli”).
🎵 Etap 3: Mowa w rytmie i melodii
Afazja często upośledza automatyczne nadawanie mowy. Dlatego warto zaangażować rytmy i piosenki, które aktywizują prawą półkulę mózgu.
🔸 Przykłady:
- Klaskanie rytmu i powtarzanie: „ma – ma – ma – pa”.
- Zabawy typu: „Kto powie szybciej?” – rytmiczne powtarzanie słów.
- Śpiewanie piosenek z prostym refrenem (np. „Stary niedźwiedź mocno śpi”).
👉 Dzieci z afazją często lepiej śpiewają niż mówią – to okno do rozwoju mowy!
🎭 Etap 4: Zabawy tematyczne i naśladowcze
Dzieci uczą się poprzez zabawę – szczególnie ważne jest tworzenie sytuacji komunikacyjnych.
🔹 Propozycje:
- Zabawa w sklep: „Co chcesz kupić?”, „Poproszę chleb”.
- Zabawa lalkami: „Kto mówi?”, „Co mówi miś?”.
- Gra w odgłosy – naśladowanie dźwięków: miau, brum, szuuu – rozwija fonematyczne różnicowanie.
🤝 Współpraca z rodzicem = sukces terapii
Dzieci z afazją wymagają regularności i konsekwencji. Dlatego tak ważne jest, by terapeuci i nauczyciele przekazywali rodzicom:
- zestawy ćwiczeń do domu,
- jasne instrukcje,
- pochwały za postępy, nawet najmniejsze.
„To, co dziś jest nieczytelne i niewyraźne, może stać się pełnoprawnym komunikatem – jeśli damy dziecku czas i narzędzia.”
🔍 Najczęściej zadawane pytania
Czy ćwiczenia artykulacyjne pomagają także dzieciom z ASD i afazją?
Tak – wspierają rozwój mowy niezależnie od przyczyny zaburzeń, szczególnie przy współwystępowaniu afazji i autyzmu.
Od czego zacząć, jeśli dziecko nie mówi wcale?
Od ćwiczeń buzi, mimiki i alternatywnych metod komunikacji (np. gesty, obrazki). Ważna jest cierpliwość i kontakt z logopedą.
Jak często ćwiczyć artykulację?
Codziennie, choćby przez 10 minut. Regularność i zabawa są ważniejsze niż długość sesji.
🟢 Podsumowanie
Ćwiczenia artykulacyjne to nie tylko trening mowy – to budowanie mostu między myślą a słowem, między światem wewnętrznym dziecka z afazją a jego otoczeniem. Dzięki odpowiednio dobranym metodom, zabawie i cierpliwości można znacząco poprawić wyrazistość i zrozumiałość wypowiedzi.
Jeśli pracujesz z dzieckiem z afazją – każde ćwiczenie ma znaczenie. A każde wypowiedziane „ma-ma” może być początkiem pięknej, indywidualnej drogi do mówienia.
autyzm.life i neuroróżnorodni 
