Tworzenie Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego (IPET) to nie tylko obowiązek wynikający z przepisów prawa, ale przede wszystkim szansa na realne dostosowanie procesu nauczania do potrzeb dziecka z autyzmem. W dobrze przygotowanym IPET zawierają się odpowiedzi na pytania: „Czego to dziecko potrzebuje?”, „Jak możemy mu pomóc?” i „Jak mierzyć postęp jego rozwoju?”
„Zamiast próbować dopasować dziecko do systemu, stwórzmy system, który wspiera dziecko takim, jakie jest.”
– Temple Grandin
📌 Czym jest IPET?
IPET to wewnątrzszkolny dokument tworzony przez zespół specjalistów, który planuje indywidualną ścieżkę edukacyjną i terapeutyczną ucznia posiadającego orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Oparty jest na wielospecjalistycznej ocenie funkcjonowania ucznia (WOPFU) i powinien uwzględniać zarówno jego trudności, jak i mocne strony.
🧭 Krok po kroku: Co powinien zawierać IPET?
1. Dane ucznia i podstawa prawna
Na początku dokumentu należy zawrzeć:
- imię i nazwisko ucznia,
- klasę i etap edukacyjny,
- rozpoznanie (np. autyzm, Zespół Aspergera, współistniejące trudności),
- numer i datę orzeczenia,
- podstawę prawną opracowania IPET (Rozporządzenie MEN).
2. Zespół specjalistów opracowujący IPET
W skład zespołu powinni wchodzić:
- nauczyciel prowadzący,
- pedagog specjalny,
- psycholog szkolny,
- logopeda,
- rodzice (lub opiekunowie prawni),
- inne osoby wspierające rozwój dziecka (np. terapeuta SI).
Ważne: obecność rodzica nie jest tylko formalnością – jego głos może wnieść kluczowe informacje o funkcjonowaniu dziecka poza szkołą.
3. WOPFU – Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia
To fundament IPET. Powinna uwzględniać obserwacje dotyczące:
- sfery poznawczej – jak dziecko przetwarza informacje, na jakim poziomie rozwiązuje zadania, jak radzi sobie z pamięcią i koncentracją;
- sfery emocjonalnej i społecznej – umiejętność regulacji emocji, relacje z rówieśnikami, reakcje na zmiany i stres;
- komunikacji – mowa czynna i bierna, korzystanie z komunikacji alternatywnej;
- samoobsługi i funkcjonowania w środowisku szkolnym – stopień samodzielności, potrzeby sensoryczne.
„Dopiero znając dziecko, możemy je skutecznie wspierać.”
4. Cele edukacyjne i terapeutyczne
Cele powinny być:
- konkretne i dostosowane do poziomu rozwoju dziecka,
- mierzalne i obserwowalne,
- określone w czasie (np. semestralnie).
Przykład:
- „Uczeń rozpoznaje i nazywa emocje radości, smutku, złości i strachu w sytuacjach społecznych.”
- „Uczeń potrafi ułożyć zdanie składające się z 3–4 słów z użyciem obrazków wspierających.”
5. Dostosowania w procesie edukacyjnym
W tej części należy opisać:
- formy wsparcia – np. pomoc nauczyciela wspomagającego, praca indywidualna, korzystanie z planu dnia,
- modyfikacje materiałów dydaktycznych – większa czcionka, obrazki, konkretne pomoce dydaktyczne,
- formy oceniania – dostosowanie sprawdzianów, więcej czasu, ocena opisowa zamiast cyfrowej,
- rozwiązania sensoryczne – np. przerwy ruchowe, miejsce wyciszenia, słuchawki wyciszające.
6. Formy i metody pracy
IPET powinien określać:
- metody terapeutyczne (np. TEACCH, PECS, metoda Krakowska),
- podejście edukacyjne (np. praca na konkretach, wzmacnianie pozytywne),
- preferowane formy zajęć (np. scenki społeczne, nauka przez zabawę, symulacje).
7. Rodzaje terapii i zajęć specjalistycznych
Tutaj należy określić:
- rodzaj terapii: logopedyczna, psychologiczna, integracja sensoryczna, TUS, zajęcia rewalidacyjne,
- częstotliwość i miejsce zajęć,
- osoby prowadzące – terapeuci, nauczyciele wspomagający itp.
8. Ewaluacja i monitorowanie IPET
- Planowane daty przeglądu IPET-u (zwykle raz w semestrze),
- Kryteria oceny postępów (obserwacja, checklisty, arkusze pracy),
- Opis możliwości modyfikacji IPET w zależności od postępów lub zmieniających się potrzeb dziecka.
Poniżej przedstawiam przykład – przejrzysty wzór IPET (Indywidualnego Programu Edukacyjno-Terapeutycznego) dla ucznia z autyzmem – opracowany zgodnie z aktualnymi przepisami i praktyką terapeutyczno-edukacyjną.
📄 WZÓR IPET
dla ucznia z autyzmem – szkoła podstawowa, klasy 1–3
I. DANE UCZNIA
- Imię i nazwisko ucznia: Aleksander Kowalski
- Data urodzenia: 15.05.2017
- Klasa: II
- Szkoła: Szkoła Podstawowa nr 5 im. Janusza Korczaka w Krakowie
- Numer orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego: 12/2024/P
- Data wydania orzeczenia: 12.06.2024
- Podstawa prawna: Rozporządzenie MEN z dnia 9 sierpnia 2017 r. w sprawie zasad organizowania kształcenia specjalnego (Dz.U. z 2017 r. poz. 1578)
II. SKŁAD ZESPOŁU OPRACOWUJĄCEGO IPET
- Nauczyciel edukacji wczesnoszkolnej: mgr Anna Nowak
- Pedagog specjalny: mgr Ewa Malec
- Psycholog szkolny: mgr Tomasz Lis
- Logopeda: mgr Monika Rutkowska
- Rodzic/opiekun prawny: Katarzyna Kowalska
- Data opracowania: 04.09.2024
III. WOPFU – WIELOSPECJALISTYCZNA OCENA POZIOMU FUNKCJONOWANIA UCZNIA
1. Sfera poznawcza:
Uczeń rozumie proste polecenia, najlepiej reaguje na komunikaty wspierane gestem lub obrazem. Ma trudności z koncentracją uwagi i generalizacją wiedzy. Uczy się przez powtarzanie i działanie na konkretach.
2. Komunikacja:
Posługuje się mową werbalną, ale wypowiedzi są krótkie, schematyczne. Potrzebuje wspomagania komunikacji za pomocą gestów i obrazków (AAC). Występują trudności w rozumieniu wypowiedzi innych.
3. Sfera emocjonalno-społeczna:
Trudności z rozpoznawaniem emocji i intencji innych osób. W sytuacjach stresowych reaguje impulsywnie lub wycofaniem. Wymaga wsparcia w kontaktach z rówieśnikami.
4. Sfera motoryczna:
Motoryka mała obniżona – trudności w pisaniu, trzymaniu ołówka. Motoryka duża w normie. Uczeń porusza się sprawnie i samodzielnie.
5. Samoobsługa i funkcjonowanie w klasie:
Uczeń potrzebuje przypomnień dotyczących organizacji pracy. Samodzielny w zakresie higieny i posiłków. Reaguje pozytywnie na rutynę i przewidywalność.
IV. CELE EDUKACYJNE I TERAPEUTYCZNE
Obszar edukacyjny:
- Doskonalenie umiejętności czytania prostych wyrazów i zdań.
- Rozwijanie rozumienia krótkich poleceń.
- Utrwalanie liczenia w zakresie 20.
Obszar społeczno-emocjonalny:
- Rozpoznawanie i nazywanie podstawowych emocji.
- Przestrzeganie ustalonych reguł w czasie zabaw.
- Korzystanie z wypracowanych strategii samoregulacji (np. karty emocji).
Obszar komunikacyjny:
- Zadawanie pytań i reagowanie na pytania.
- Korzystanie z komunikacji wspomagającej (piktogramy, tablice komunikacyjne).
- Poszerzanie słownictwa tematycznego związanego z życiem codziennym.
V. DOSTOSOWANIA W PROCESIE EDUKACYJNYM
- Wydłużony czas na wykonanie zadań.
- Ograniczona ilość bodźców na stronie (jedno zadanie na raz).
- Plan dnia w formie obrazkowej na biurku.
- Miejsce pracy zorganizowane w sposób strukturalny (zgodnie z TEACCH).
- Możliwość pracy w osobnym, cichym miejscu.
- Uproszczone komunikaty słowne, wspierane obrazem lub gestem.
- Przerwy sensoryczne 5–10 minut co godzinę.
- Pomoc nauczyciela wspomagającego.
VI. FORMY I METODY PRACY
- Metoda strukturalna (TEACCH).
- Komunikacja alternatywna i wspomagająca (AAC, PECS).
- Praca na materiale konkretnym i wizualnym.
- Stosowanie pozytywnych wzmocnień.
- Nauczanie przez zabawę i działanie.
VII. FORMY WSPARCIA I TERAPII
- Zajęcia rewalidacyjne – 2x w tygodniu (trening umiejętności społecznych, koncentracja).
- Terapia logopedyczna – 1x w tygodniu.
- Spotkania z psychologiem szkolnym – co 2 tygodnie.
- Konsultacje z rodzicem – co miesiąc.
- Możliwość współpracy z poradnią lub terapeutą zewnętrznym.
VIII. SPOSÓB MONITOROWANIA I EWALUACJI IPET
- Obserwacja nauczyciela i specjalistów – raz w miesiącu.
- Przegląd IPET – co semestr lub po istotnych zmianach.
- Możliwość modyfikacji celów i dostosowań po konsultacjach zespołu.
- Ocena realizacji celów na podstawie checklist i dokumentacji terapeutycznej.
IX. PODPISY
- Nauczyciel prowadzący: ……………………………………
- Pedagog specjalny: ……………………………………
- Psycholog: ……………………………………
- Logopeda: ……………………………………
- Rodzic: ……………………………………
- Data: ……………………
🌱 Dlaczego warto tworzyć IPET z sercem?
Bo za każdym dokumentem stoi dziecko, które potrzebuje naszego zrozumienia i wsparcia. Dobry IPET to nie tylko formalność, ale akt troski o przyszłość ucznia, który często potrzebuje innej ścieżki, by dotrzeć do tych samych celów, co jego rówieśnicy.
„Edukacja to nie napełnianie wiadra, lecz rozpalanie ognia.”
– William Butler Yeats
📘 Podsumowanie
Stworzenie skutecznego IPET-u wymaga:
- współpracy specjalistów i rodziców,
- rzetelnej diagnozy funkcjonowania dziecka,
- konkretnych, realnych celów i działań,
- gotowości do modyfikacji i refleksji.
Dzięki IPET możemy zbudować przestrzeń, w której dziecko z autyzmem nie tylko „dostosowuje się” do szkoły, ale czuje się w niej rozumiane, potrzebne i bezpieczne.
autyzm.life i neuroróżnorodni 