Jak dziecko z afazją funkcjonuje w przedszkolu? Jakie wyzwania napotyka i jakie strategie pomagają w integracji z rówieśnikami?

Analiza przypadku, skuteczne metody wsparcia i praktyczne wskazówki dla nauczycieli i rodziców.

Dzieci z afazją, czyli zaburzeniami mowy i języka, mogą doświadczać trudności w funkcjonowaniu w grupie przedszkolnej. Problemy z komunikacją często wpływają na ich interakcje społeczne, samodzielność oraz sposób wyrażania emocji. W przeciwieństwie do dzieci z ASD, które mogą mieć trudności z rozumieniem zasad społecznych, dzieci z afazją często dobrze rozumieją, co się do nich mówi, ale nie potrafią skutecznie się wypowiedzieć.

Jak wygląda codzienność dziecka z afazją w przedszkolu? Jakie wyzwania i strategie wsparcia sprawdzają się najlepiej? Poniżej przedstawiamy szczegółowy opis przypadku oraz skuteczne metody pracy z dzieckiem, które mogą być przydatne dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.

1. Charakterystyka dziecka – opis przypadku

Imię: Zosia (imię zmienione)

Wiek: 4,5 roku

Diagnoza: Afazja motoryczna (ekspresyjna) – trudności z wypowiadaniem się, zachowane rozumienie mowy

Obszary trudności:

🔹 Komunikacja – ograniczony zasób słów, trudność w budowaniu zdań, zastępowanie słów gestami.
🔹 Interakcje społeczne – wycofywanie się z rozmów, frustracja wynikająca z niezrozumienia przez rówieśników.
🔹 Zabawa – chętnie bawi się z dziećmi, ale unika zabaw wymagających dużo mówienia (np. zgadywanki, opowiadanie historyjek).
🔹 Emocje – zwiększona frustracja przy braku możliwości wyrażenia myśli, czasem prowadząca do płaczu lub wybuchów złości.
🔹 Reakcje na polecenia – dobrze rozumie proste instrukcje, ale potrzebuje dodatkowego czasu na ich przetworzenie.

💡 Ważne: Zosia jest otwartą, energiczną dziewczynką, która lubi kontakt z rówieśnikami i chętnie uczestniczy w aktywnościach ruchowych.

2. Funkcjonowanie Zosi w grupie przedszkolnej

A. Adaptacja do środowiska przedszkolnego

Początkowy okres pobytu Zosi w przedszkolu był pełen wyzwań, szczególnie w zakresie komunikacji. Zosia:

🔸 Unikała zabaw wymagających mówienia (np. zgadywanki, wspólne śpiewanie).
🔸 Niechętnie odpowiadała na pytania nauczyciela, nawet jeśli znała odpowiedź.
🔸 Wycofywała się z interakcji, gdy inne dzieci mówiły szybko lub zadawały zbyt wiele pytań.

Strategia wsparcia:
✅ Wizualne wsparcie komunikacyjne – piktogramy, karty obrazkowe do wskazywania odpowiedzi.
✅ Wprowadzenie rytuałów językowych – np. codzienna zabawa w „pytanie i odpowiedź” przy porannej zbiórce.
✅ Zachęcanie do mowy bez presji – nauczyciele nie zmuszali Zosi do odpowiadania pełnymi zdaniami, ale czekali na jej reakcję.

B. Interakcje społeczne – wyzwania i sukcesy

Dzieci z afazją często mają świadomość swojej trudności w komunikacji, co może prowadzić do wycofywania się z interakcji. W przypadku Zosi obserwowano:

🔹 Częste używanie gestów zamiast słów – np. pokazywanie palcem, mimika.
🔹 Nieśmiałość w grupie – nie włączała się do rozmów, nawet gdy chciała coś powiedzieć.
🔹 Trudności z rozumieniem szybkiej mowy rówieśników – unikała zabaw opartych na dialogu.

Strategia wsparcia:
✅ Zabawy w parach – umożliwienie Zosi budowania relacji jeden na jeden, bez presji grupy.
✅ Wprowadzenie komunikatorów alternatywnych – np. książeczki z obrazkami do wskazywania potrzeb.
✅ Modelowanie komunikacji przez nauczyciela – np. „Zosia chce ci coś powiedzieć, spróbujmy razem to wyrazić.”

💡 Efekty: Po kilku miesiącach Zosia zaczęła częściej podejmować próby komunikacji werbalnej, zwłaszcza w znanym gronie dzieci.

C. Regulacja emocjonalna i radzenie sobie z frustracją

🔸 Silne emocje przy braku zrozumienia – czasem płacz lub odchodzenie od grupy.
🔸 Zniecierpliwienie podczas prób wypowiedzi – np. rezygnowanie z odpowiedzi, gdy nie mogła znaleźć właściwego słowa.
🔸 Ulubione sposoby wyciszania się – układanie puzzli, oglądanie książek obrazkowych.

Strategia wsparcia:
✅ Techniki samoregulacji – nauczyciele uczyli Zosi sygnalizowania trudności poprzez podnoszenie karty „potrzebuję czasu”.
✅ Wprowadzenie „kącika spokoju” – miejsce, gdzie mogła się wyciszyć, jeśli czuła się przytłoczona.
✅ Docenianie każdego wysiłku komunikacyjnego – np. „Świetnie, że próbujesz powiedzieć to słowo!”

💡 Efekty: Zosia nauczyła się prosić o pomoc, zamiast reagować frustracją, co poprawiło jej komfort emocjonalny w przedszkolu.

3. Wnioski i rekomendacje

📌 Wsparcie komunikacyjne bez presji – kluczowe jest stworzenie warunków, w których dziecko czuje się bezpieczne w komunikacji.
📌 Wizualne narzędzia do komunikacji – np. karty obrazkowe, proste gesty, które ułatwiają porozumiewanie się.
📌 Budowanie relacji w małych grupach – mniejsze grupy i zabawy w parach pomagają w przełamywaniu barier.
📌 Alternatywne sposoby wyrażania emocji – np. nauka sygnalizowania potrzeby czasu lub przerwy.
📌 Świadomość rówieśników – dzieci powinny rozumieć, że koleżanka/kolega z afazją potrzebuje więcej czasu na odpowiedź.

Podsumowanie

Historia Zosi pokazuje, że dziecko z afazją może skutecznie funkcjonować w grupie przedszkolnej, jeśli otrzyma odpowiednie wsparcie. Tworzenie przyjaznego środowiska, stosowanie wizualnych narzędzi oraz uczenie alternatywnych sposobów komunikacji pozwala dziecku lepiej odnaleźć się w relacjach społecznych.

Przedszkole to ważny etap, który może pomóc dziecku z afazją rozwijać umiejętności komunikacyjne i budować pewność siebie – kluczowe jest jednak indywidualne podejście i cierpliwość ze strony nauczycieli oraz rówieśników.

📌 Więcej artykułów o wsparciu dzieci z afazją znajdziesz na autyzm.life! 🚀