Wprowadzenie
Rozpoczęcie nauki w przedszkolu czy szkole to ogromne wyzwanie, szczególnie dla dziecka z zespołem autyzmu (ASD). Charakterystyczne trudności w zakresie komunikacji, przetwarzania sensorycznego, koncentracji i funkcjonowania w środowisku społecznym sprawiają, że adaptacja do nowych wymogów może być trudniejsza. Kluczowe jest wprowadzenie w domu ćwiczeń i zabaw wspierających rozwój gotowości szkolnej, co buduje poczucie bezpieczeństwa, pewności siebie i motywacji. polskiautyzm.pl+3autyzm.life i neuroróżnorodni+3pedagogika-specjalna.edu.pl+3pedagogika-specjalna.edu.pl+5autyzmwszkole.com+5autyzm.life i neuroróżnorodni+5
1. Kluczowe obszary wsparcia
Komunikacja
- Dlaczego ważne? Dzieci z ASD mogą mieć trudności z nawiązywaniem kontaktu, rozumieniem rozmowy, stosowaniem mowy werbalnej i niewerbalnej, echolalią, a także z rozumieniem instrukcji. autyzmwszkole.com
- Ćwiczenia w domu:
- Wprowadzenie alternatywnej komunikacji (np. PECS, Makaton).
- Proste, powtarzalne pytania: np. „Co to jest?”, „Co chcesz teraz?”.
- Zabawy w pytania–odpowiedź z wykorzystaniem obrazków.
Koncentracja i uwaga
- Dlaczego ważne? Trudności z koncentracją, nadwrażliwość, dekoncentracja przy nadmiarze bodźców to częste wyzwania. ePedagogika+7autyzm.life i neuroróżnorodni+7polskiautyzm.pl+7ePedagogika+3autyzmwszkole.com+3fundacjaasdreamer.pl+3
- Ćwiczenia w domu:
- Krótkie, strukturalne zadania — harmonogram, rutyny, karty aktywności.
- Proste sekwencje obrazkowe (np. trzy obrazki do powtórzenia).
- Techniki wyciszające: oddech, przerwy sensoryczne.
Relacje społeczne
- Dlaczego ważne? Trudności w rozponawaniu emocji, inicjowaniu interakcji, stosowaniu zasad społecznych. autyzmwszkole.com+1
- Ćwiczenia w domu:
- Zabawy w role: interpretacja emocji, odgrywanie sytuacji (np. w sklepie, szkole).
- Nauka rozpoznawania emocji przez obrazki.
- Nagradzanie pozytywnych interakcji społecznych.
Społeczne i emocjonalne przygotowanie – adaptacja
- Scenki szkolne w domu: symuluj sytuacje, jak rozmowa z kolegą, konflikt czy prośba o pomoc — ćwiczenie ułatwia dziecku nawigację rzeczywistych zdarzeń szkolnych. ePedagogika+8autyzm.life i neuroróżnorodni+8Blog Arante.pl+8
- „Zestaw uspokajający”: ulubione przedmioty sensoryczne, kolorowanki, karty relaksacyjne do zabrania do szkoły. autyzm.life i neuroróżnorodni
- Techniki relaksacyjne: proste ćwiczenia oddechowe („oddychanie na cztery”) stosowane regularnie, by stworzyć trwały nawyk. autyzm.life i neuroróżnorodni
2. Rola zabawy w rozwoju
Strukturyzacja przestrzeni
- Porządkowanie zabawek według rodzaju, umieszczanie potrzebnych przedmiotów w pudełkach — zmniejsza rozproszenie uwagi i pozwala dziecku skupić się na zabawie. pedagogika-specjalna.edu.pl
Typy zabaw wspierające rozwój
- Manipulacyjne: klocki, układanki — rozwijają motorykę i koordynację.
- Sensoryczne: zabawy z piaskiem, wodą, farbami — regulują napięcie sensoryczne.
- Konstrukcyjne: budowanie planu zadania, koncentracji i cierpliwości.
- Tematyczne / symboliczne: odgrywanie ról (lekarz, sklep, restauracja) — wspomaga myślenie abstrakcyjne i kompetencje społeczne.
- Funkcjonalne: wykorzystywanie przedmiotów zgodnie z ich przeznaczeniem — umiejętności codzienne.
- Badawcze: eksperymentowanie i odkrywanie — rozwój poznawczy. autyzm.life i neuroróżnorodni+9ePedagogika+9Blog Arante.pl+9
Eksperyment i zaskoczenie
- Zabawa prowadzona przez dorosłego powinna być krótka, regularna, zawierać element zaskoczenia (np. przerwanie i kontynuacja) — wzmacnia zaangażowanie. pedagogika-specjalna.edu.pl
3. Ćwiczenia sensoryczno-ruchowe i integracja
- Integracja sensoryczna i rozwój motoryczny przez zabawę ruchową: huśtawka, trampolina, kołysanie. Dziecko uczy się równowagi, koordynacji, a aktywność fizyczna działa regulująco. polskiautyzm.pl+1
- Terapia przez ruch: angażuje ciało i umysł — poprawia funkcje społeczne, poznawcze, emocjonalne.
- Przykłady: ścieżka sensoryczna, taniec wyrażeniowy, zabawy w parach, gry z balonami, kulki sensoryczne. autyzmwszkole.com
4. Praktyczne porady dla rodziców i terapeutów
Jak zaczynać?
- Uporządkuj przestrzeń — minimalizuj rozproszenia.
- Stosuj ciekawe, dostosowane do zainteresowań dziecka zabawy. Zawsze zaczynaj od aktywności preferowanych, wprowadzając elementy nowych umiejętności. autyzm.life i neuroróżnorodni
- Używaj kombinacji komunikacji werbalnej i wizualnej (obrazy, karty, schematy, plan dnia). autyzm.life i neuroróżnorodni
Współpraca i przewidywalność
- Dziel się ustaleniami z nauczycielami i specjalistami — buduj spójne wsparcie. autyzm.life i neuroróżnorodni+1
- Wprowadź „priming” — pokazuj dziecku, czego może się spodziewać, by zmniejszyć lęk i zwiększyć motywację. autyzm.life i neuroróżnorodni
System wzmacniania
- Nagradzaj nawet najmniejsze postępy — naklejki, pochwały, symbole wizualne. autyzm.life i neuroróżnorodni
- Korzystaj z zainteresowań dziecka jako motywacji (np. pociągi, litery, kolory) — wprowadzaj je w zadania edukacyjne. fundacjaasdreamer.pl+8autyzm.life i neuroróżnorodni+8Blog Arante.pl+8
Podsumowanie – checklista działań w domu
| Obszar | Kluczowe działania |
|---|---|
| Komunikacja | PECS/Makaton, proste pytania, dialogi z obrazkami |
| Koncentracja | Struktura, krótkie zadania, przerwy sensoryczne |
| Relacje społeczne | Zabawy w role, emocje, nagrody za interakcje |
| Adaptacja szkolna | Scenki, zestaw uspokajający, oddech |
| Zabawa strukturalna | Porządek, eksperyment, sensoryka |
| Ruch i sensoryka | Huśtawki, ścieżki sensoryczne, taniec |
| Współpraca | Ujednolicone strategie z nauczycielami |
| Motywacja | Zainteresowania, wzmacnianie pozytywne |
Scenariusz domowej zabawy: „Szkolna przygoda w domu”
Cel zabawy:
Przygotowanie dziecka z ASD do codziennych sytuacji szkolnych poprzez symulację w bezpiecznym, domowym środowisku.
Materiały:
- tornister/plecak,
- zeszyt, kredki, książeczki,
- karty obrazkowe z emocjami,
- pudełko lub koszyk na „zestaw uspokajający” (np. piłeczka antystresowa, kocyk, ulubiona zabawka).
Przebieg:
- Przywitanie – rodzic wciela się w rolę nauczyciela i wita dziecko: „Dzień dobry, witam w klasie!”. Dziecko odpowiada gestem, słowem lub obrazkiem.
- Rozpakowanie plecaka – dziecko wyciąga przedmioty i nazywa je (lub wskazuje obrazki). To ćwiczy umiejętności komunikacyjne i orientację w szkolnych rzeczach.
- Zadanie w zeszycie – rodzic prosi o narysowanie prostego obrazka lub pokolorowanie kształtu. Ćwiczenie koncentracji i motoryki małej.
- Przerwa – dziecko wybiera z „zestawu uspokajającego” jedną rzecz i korzysta z niej przez 2–3 minuty. Ćwiczenie regulacji emocji.
- Zabawa w emocje – rodzic pokazuje karty emocji i pyta: „Jak czujesz się, gdy kolega pożycza kredki?” lub „Jak się czujesz, gdy pani chwali Twój rysunek?”. Dziecko odpowiada mimiką, słowem lub gestem.
- Zakończenie – wspólne podsumowanie: „Dziś świetnie poradziłeś sobie w szkole w domu! Jutro spróbujemy nowej przygody”.
Czas trwania: 15–20 minut.
Modyfikacje: można skracać lub wydłużać czas w zależności od koncentracji dziecka.
Podsumowanie
Przygotowanie dziecka z ASD do szkoły to proces wymagający cierpliwości, systematyczności i współpracy rodziców z terapeutami oraz nauczycielami. Codzienne ćwiczenia i zabawy w domu pomagają w rozwijaniu kluczowych umiejętności: komunikacji, koncentracji, relacji społecznych, samoświadomości i samoregulacji emocjonalnej. Dzięki prostym symulacjom szkolnych sytuacji dziecko stopniowo uczy się, czego może się spodziewać, co zmniejsza lęk i buduje poczucie bezpieczeństwa.
Najważniejsze jest wprowadzanie rutyny, struktury oraz stosowanie metod dostosowanych do potrzeb dziecka — od obrazków wspierających komunikację po zestawy sensoryczne, które pomagają regulować emocje. Regularne zabawy tematyczne i ruchowe rozwijają zarówno gotowość szkolną, jak i umiejętności społeczne.
Dzięki takim działaniom dziecko wkracza w świat szkolny lepiej przygotowane, a rodzic zyskuje narzędzia, by wspierać je w tym ważnym etapie życia.
autyzm.life i neuroróżnorodni 