Jak przygotować dziecko z niedosłuchem do szkoły?
Poznaj ćwiczenia rozwijające słuch, mowę, komunikację i samodzielność. Wspieraj gotowość szkolną krok po kroku.
Współczesna szkoła powinna być miejscem otwartym na potrzeby każdego ucznia – również tych z trudnościami słuchowymi. Dziecko z niedosłuchem, niezależnie od poziomu ubytku słuchu, potrzebuje wsparcia, by osiągnąć pełną gotowość szkolną. Co to oznacza w praktyce? Jakie zmiany w środowisku i stylu komunikacji warto wprowadzić, by stworzyć przestrzeń przyjazną dla rozwoju i edukacji?
Co to jest gotowość szkolna u dziecka z niedosłuchem?
Gotowość szkolna to nie tylko znajomość liter i cyfr. U dziecka z niedosłuchem obejmuje:
- rozwój językowy i komunikacyjny,
- umiejętność rozumienia poleceń,
- koncentrację i uwagę słuchową,
- adaptację społeczną i emocjonalną,
- poczucie bezpieczeństwa i samodzielności.
Zaburzenia słuchu mogą wpływać na każdy z tych obszarów – nie oznacza to jednak, że dziecko nie poradzi sobie w szkole. Kluczowe jest odpowiednie dostosowanie środowiska i komunikacji oraz wykorzystanie potencjału technologii wspomagających.
1. Znaczenie aparatów słuchowych i systemów FM
Dla dziecka z niedosłuchem podstawowym narzędziem wspierającym naukę są aparaty słuchowe lub implanty ślimakowe, które wzmacniają dźwięki. Jednak w warunkach szkolnych to nie zawsze wystarcza – pojawia się pogłos, hałas tła, echo. Dlatego warto zastosować dodatkowo system FM.
🔹 System FM polega na tym, że nauczyciel nosi mikrofon, a dziecko otrzymuje bezpośredni przekaz dźwięku do aparatu słuchowego – bez zakłóceń.
Korzyści:
- lepsze zrozumienie mowy,
- większa koncentracja,
- mniejsze zmęczenie słuchowe,
- bardziej aktywny udział w zajęciach.
Warto wspólnie z rodzicami i specjalistą od słuchu omówić, czy dziecko może skorzystać z takiego systemu już w zerówce lub klasie 1.
2. Strategie komunikacyjne w klasie
Komunikacja z dzieckiem z niedosłuchem powinna być jasna, spokojna i wizualnie wspierana.
Zasady efektywnej komunikacji:
- mów wolno i wyraźnie, ale naturalnie (bez przesadnego artykułowania),
- zwracaj się twarzą do dziecka – ułatwia to odczytywanie z ust,
- zadbaj o kontakt wzrokowy przed udzieleniem informacji,
- stosuj gesty, mimikę i obrazki wspomagające rozumienie,
- powtarzaj i parafrazuj polecenia – sprawdź, czy zostały zrozumiane.
3. Dostosowanie środowiska edukacyjnego
Otoczenie ma ogromny wpływ na gotowość dziecka z niedosłuchem do nauki.
Co warto wprowadzić w sali lekcyjnej?
- Miękkie elementy tłumiące hałas: dywan, zasłony, panele akustyczne.
- Dobre oświetlenie, by dziecko mogło obserwować twarze nauczycieli i kolegów.
- Siedzisko blisko nauczyciela, najlepiej przodem do tablicy i z dala od okna lub źródeł hałasu.
- Strefa ciszy lub miejsce wyciszenia, jeśli dziecko potrzebuje odpoczynku sensorycznego.
4. Rozwój języka i komunikacji alternatywnej
Dzieci z niedosłuchem mogą rozwijać język w różnym tempie – niektóre potrzebują wsparcia logopedy lub surdopedagoga, inne korzystają z języka migowego lub systemów wspomagających komunikację (AAC).
Warto wspierać:
- naukę nowych słów i struktur językowych w kontekście sytuacyjnym,
- korzystanie z tablic komunikacyjnych, symboli PCS, gestów MAKATON,
- wspólne czytanie książek i opowiadanie historyjek obrazkowych,
- zajęcia rozwijające kompetencje społeczne i rozumienie emocji.
5. Współpraca i indywidualne wsparcie
Nie ma jednego schematu – każde dziecko z niedosłuchem jest inne. Dlatego tak ważne jest budowanie strategii indywidualnego wsparcia – we współpracy z:
- rodzicami,
- logopedą i surdopedagogiem,
- nauczycielem wspomagającym (jeśli jest),
- psychologiem szkolnym.
Warto przygotować przemyślany IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny), który uwzględnia realne potrzeby dziecka i konkretne sposoby ich zaspokajania w codziennej pracy nauczyciela.
Podsumowanie
Dziecko z niedosłuchem ma szansę być w pełni gotowe do szkoły – pod warunkiem, że damy mu odpowiednie narzędzia, przestrzeń i zrozumienie. Wspierajmy jego rozwój językowy, emocjonalny i społeczny, korzystajmy z technologii wspomagających, a przede wszystkim budujmy świadome strategie komunikacyjne w klasie. Bo gotowość szkolna to nie punkt na osi – to droga, którą można wspólnie przejść.
❓ Najczęściej zadawane pytania
Czy każde dziecko z niedosłuchem potrzebuje systemu FM?
Nie każde, ale system FM jest bardzo pomocny zwłaszcza w klasach 1–3, gdzie hałas i akustyka sal mogą utrudniać zrozumienie mowy nauczyciela.
Czy dziecko z niedosłuchem powinno siedzieć w pierwszej ławce?
Tak – najlepiej blisko nauczyciela i z widokiem na twarz, by ułatwić odbiór komunikatów i obserwację mimiki.
Czy warto uczyć się podstaw języka migowego w klasie?
Tak! Nawet kilka prostych gestów może pomóc w komunikacji i budowaniu więzi z dzieckiem z niedosłuchem. To również świetna lekcja empatii dla całej grupy.
✅ Co ćwiczyć z dzieckiem z niedosłuchem przed pójściem do szkoły?
1. Rozwijanie umiejętności słuchowych
🔹 Cel: Wzmacnianie uwagi słuchowej i rozpoznawania dźwięków
🔸 Ćwiczenia:
- Zabawy w rozpoznawanie odgłosów (np. dźwięki z aplikacji, instrumenty, odgłosy zwierząt).
- Zabawa „Co to było?” – dziecko zamyka oczy i zgaduje, co usłyszało.
- Słuchanie i powtarzanie rytmów – klaskanie, stukanie, uderzanie w stół.
✅ Codzienna ekspozycja na różne dźwięki poprawia integrację słuchową i koncentrację.
2. Ćwiczenia językowe – rozumienie i budowanie mowy
🔹 Cel: Wzbogacanie słownictwa i rozumienie mowy
🔸 Ćwiczenia:
- Czytanie książek z dużymi ilustracjami – zadawanie pytań: „Kto?”, „Co robi?”, „Gdzie?”
- Zabawa w układanie historyjek obrazkowych – opowiadanie, co się dzieje.
- Wskazywanie i nazywanie przedmiotów podczas spacerów, zakupów, gotowania.
✅ Ćwiczenia te wspierają rozwój języka w kontekście sytuacyjnym.
3. Komunikacja alternatywna i wspomagająca (AAC)
🔹 Cel: Ułatwienie porozumiewania się w trudnych sytuacjach
🔸 Warto:
- Uczyć gestów Makaton lub prostych znaków języka migowego.
- Korzystać z kart obrazkowych (np. PCS, piktogramy).
- Stworzyć prostą tablicę komunikacyjną z potrzebami dziecka: „pić”, „toaleta”, „odpoczynek”.
✅ AAC nie opóźnia rozwoju mowy – wspiera go i zmniejsza frustrację.
4. Zabawy rozwijające koncentrację i uwagę
🔹 Cel: Przygotowanie do pracy przy stoliku i słuchania poleceń
🔸 Ćwiczenia:
- Układanie puzzli, nawlekanie koralików, zabawy z ciastoliną.
- Zabawa „powtórz sekwencję” – np. klasknij, tupnij, klaśnij.
- Zabawy na czas – „zrób coś zanim zgaśnie muzyka”.
✅ Koncentracja słuchowa i wzrokowa to klucz do sukcesu szkolnego.
5. Zabawy społeczne i emocjonalne
🔹 Cel: Przygotowanie do kontaktu z rówieśnikami i pracy w grupie
🔸 Ćwiczenia:
- Odgrywanie scenek: „Jak poprosić o pomoc?”, „Jak powiedzieć, że czegoś nie rozumiem?”
- Zabawy z naprzemiennością: „twoja kolej – moja kolej”.
- Nauka rozpoznawania emocji – np. z pomocą ilustracji, lusterka, zdjęć.
✅ Im większa pewność w relacjach – tym mniej stresu w szkole.
6. Nauka samodzielności i rutyn szkolnych
🔹 Cel: Wzmacnianie niezależności dziecka i znajomości schematów
🔸 Warto ćwiczyć:
- Samodzielne ubieranie się, korzystanie z toalety, pakowanie plecaka.
- Rozpoznawanie własnych rzeczy – podpisywanie obrazkiem lub kolorem.
- Ćwiczenie porannej rutyny: wstawanie, śniadanie, wyjście – w formie obrazkowego planu dnia.
✅ Dzieci, które znają schemat dnia, czują się bezpieczniej.
7. Przygotowanie do korzystania z aparatu słuchowego / systemu FM w klasie
🔹 Cel: Oswojenie z technologią wspomagającą
🔸 Ćwiczenia:
- Ćwiczenie zakładania i zdejmowania aparatu.
- Nauka, jak zgłosić problem („nie słyszę”, „trzeba wymienić baterię”).
- Zabawa „szpieg z mikrofonem” – przekazywanie informacji przez system FM (jeśli jest dostępny).
✅ Pewność w obsłudze sprzętu zwiększa komfort dziecka.
Podsumowanie
Przygotowanie dziecka z niedosłuchem do szkoły to proces, który warto zacząć wcześnie – z pomocą specjalistów, ale także w naturalnym, codziennym kontekście. Wspierając rozwój słuchowy, językowy i społeczny, zwiększamy szansę na to, że dziecko z radością i pewnością siebie przekroczy próg szkoły.
Więcej wspierających artykułów znajdziesz na naszej stronie autyzm.life.
autyzm.life i neuroróżnorodni 