Jak dziecko z autyzmem funkcjonuje w przedszkolu?

Jakie wyzwania napotyka i jakie strategie pomagają w integracji z rówieśnikami? Analiza przypadku, praktyczne wskazówki i skuteczne metody wsparcia.

Włączenie dziecka z autyzmem do grupy przedszkolnej jest wyzwaniem zarówno dla nauczycieli, jak i dla samego dziecka oraz jego rówieśników. Z jednej strony, przedszkole to przestrzeń intensywnej socjalizacji, rozwijania umiejętności komunikacyjnych i współpracy w grupie. Z drugiej – dla dziecka z ASD (autism spectrum disorder) może stanowić środowisko pełne trudnych do przetworzenia bodźców, nieprzewidywalnych interakcji oraz konieczności dostosowania się do zmieniających się zasad.

Jak dziecko z ASD funkcjonuje w przedszkolnej grupie? Jakie wyzwania i możliwości rozwojowe pojawiają się w jego codziennym funkcjonowaniu? Odpowiedzi na te pytania przedstawimy na przykładzie rzeczywistego przypadku, analizując zarówno trudności, jak i skuteczne strategie wsparcia.

1. Charakterystyka dziecka – opis przypadku

Imię: Kamil (imię zmienione)

Wiek: 5 lat

Diagnoza: Autyzm (ASD), opóźniony rozwój mowy

Obszary trudności:

🔹 Komunikacja – ograniczona mowa (kilka pojedynczych słów), trudność w rozumieniu dłuższych wypowiedzi.
🔹 Interakcje społeczne – unikanie kontaktu wzrokowego, trudności w inicjowaniu zabawy, niechęć do dzielenia się zabawkami.
🔹 Zabawa – preferowanie samotnej zabawy, schematyczne układanie klocków, trudność w naśladowaniu rówieśników.
🔹 Regulacja emocji – silne reakcje na zmiany w rutynie, frustracja w sytuacjach niezrozumiałych.
🔹 Nadwrażliwość sensoryczna – niechęć do hałasu w sali, unikanie dotyku innych dzieci, preferowanie określonych tekstur.

💡 Ważne: Mimo trudności Kamil wykazuje zainteresowanie określonymi aktywnościami – szczególnie układaniem puzzli oraz obserwowaniem innych dzieci z dystansu.

2. Funkcjonowanie Kamila w grupie przedszkolnej

A. Adaptacja do nowego środowiska

Kamil początkowo wykazywał duże trudności w adaptacji do grupy przedszkolnej. Reagował stresem na hałas i zamieszanie podczas porannych zajęć, unikał wspólnej zabawy i nie chciał uczestniczyć w zajęciach grupowych. Jego pierwsze dni w przedszkolu charakteryzowały się:

🔸 Unikaniem kontaktu z dziećmi i dorosłymi – Kamil siadał w kącie sali i unikał interakcji.
🔸 Rytualizacją zachowań – szukał określonych zabawek i układał je w przewidywalne schematy.
🔸 Silnymi reakcjami na zmiany – np. płacz, gdy nauczyciel zmienił układ stolików w sali.

Strategia wsparcia:
✅ Stworzenie bezpiecznej przestrzeni – specjalny kącik sensoryczny, w którym Kamil mógł się wyciszyć.
✅ Wprowadzenie wizualnego harmonogramu – ułatwiło przewidywanie kolejnych aktywności.
✅ Stopniowe angażowanie w grupę – nauczyciel stopniowo wprowadzał Kamila do wspólnych aktywności.

B. Interakcje społeczne – trudności i sukcesy

Dzieci z autyzmem często mają trudności z rozumieniem norm społecznych i inicjowaniem kontaktów. W przypadku Kamila obserwowano:

🔹 Niechęć do kontaktu fizycznego – unikanie podania ręki, odsuwanie się od innych dzieci.
🔹 Brak reakcji na próby interakcji – np. gdy inne dzieci zapraszały go do zabawy, nie odpowiadał.
🔹 Zainteresowanie rówieśnikami, ale na dystans – Kamil często obserwował zabawy, ale nie uczestniczył w nich.

Strategia wsparcia:
✅ Modelowanie interakcji – nauczyciel i terapeuta pokazywali, jak można zwracać się do innych dzieci.
✅ Zabawy w małych grupach – ułatwienie kontaktu poprzez zabawy w parach, gdzie Kamil czuł się bezpieczniej.
✅ Wzmacnianie kontaktów niewerbalnych – używanie obrazków do komunikacji.

💡 Efekty: Po kilku tygodniach Kamil zaczął podchodzić do dzieci i siadać blisko nich, a czasami brał udział w zabawach prowadzonych przez nauczyciela.

C. Reakcje emocjonalne i regulacja sensoryczna

🔸 Silne reakcje na hałas – Kamil zasłaniał uszy w czasie głośnych piosenek, zamykał oczy podczas burzliwej zabawy.
🔸 Frustracja przy niezrozumiałych sytuacjach – np. płacz, gdy ktoś dotknął jego zabawkę.
🔸 Wyciszanie się poprzez określone aktywności – np. układanie puzzli pozwalało mu się uspokoić.

Strategia wsparcia:
✅ Wprowadzenie słuchawek wygłuszających podczas głośnych zajęć.
✅ Nauka strategii radzenia sobie ze stresem – np. techniki oddechowe, alternatywne sposoby komunikacji.
✅ Stopniowe wprowadzanie zmian – zapowiadanie ich wcześniej, stosowanie piktogramów.

💡 Efekty: Kamil zaczął lepiej tolerować dźwięki i coraz rzadziej reagował frustracją na zmiany.

3. Wnioski i rekomendacje

📌 Indywidualizacja wsparcia – każde dziecko z ASD jest inne i wymaga dostosowania strategii do swoich potrzeb.
📌 Stopniowe wprowadzanie do grupy – zamiast zmuszać do interakcji, warto tworzyć okazje do kontaktu w bezpiecznych warunkach.
📌 Znaczenie alternatywnej komunikacji – używanie obrazków, gestów i krótkich zdań ułatwia porozumiewanie się.
📌 Przewidywalność i rutyna – harmonogram dnia daje dziecku poczucie bezpieczeństwa.
📌 Świadomość rówieśników – warto uczyć dzieci, jak wspierać kolegę z ASD, aby relacje były bardziej naturalne.

Podsumowanie

Historia Kamila pokazuje, że dziecko z autyzmem może rozwijać umiejętności społeczne i odnaleźć się w grupie przedszkolnej, jeśli otrzyma odpowiednie wsparcie. Dostosowanie środowiska, modelowanie interakcji i wprowadzanie małych kroków pozwala stopniowo budować poczucie bezpieczeństwa i relacje z rówieśnikami.

Integracja dzieci z ASD w przedszkolu to proces wymagający czasu i cierpliwości, ale dzięki świadomej pracy nauczycieli i terapeutów może przynieść znaczące efekty.

📌 Więcej artykułów o wsparciu dzieci z autyzmem znajdziesz na autyzm.life! 🚀