Czy można mieć autyzm i o tym nie wiedzieć? Jakie są najczęstsze symptomy i jak wygląda diagnoza?
Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym, które nie znika wraz z wiekiem – osoby dorosłe również mogą mieć ASD (zaburzenia ze spektrum autyzmu), choć jego objawy mogą się różnić od tych obserwowanych u dzieci. Wiele osób dorosłych dopiero w późniejszym wieku uzyskuje diagnozę, co pomaga im lepiej zrozumieć własne zachowania, trudności i sposoby funkcjonowania w społeczeństwie.
Jakie są objawy autyzmu u dorosłych? Jak wygląda diagnoza i z jakimi wyzwaniami mierzą się osoby ze spektrum? W artykule przedstawiamy najczęstsze symptomy, analizę przypadku oraz kluczowe informacje diagnostyczne.
1. Objawy autyzmu u dorosłych – główne obszary
Autyzm u dorosłych objawia się przede wszystkim w trzech obszarach:
✅ Trudności w interakcjach społecznych i komunikacji
✅ Ograniczone, powtarzalne zachowania i intensywne zainteresowania
✅ Nadwrażliwość lub niedowrażliwość sensoryczna
A. Trudności w interakcjach społecznych
- Problemy ze zrozumieniem norm społecznych (np. trudności w interpretacji ironii, sarkazmu, metafor).
- Trudność w odczytywaniu emocji i intencji innych osób.
- Brak spontaniczności w rozmowach, problemy z podtrzymywaniem dialogu.
- Niechęć do kontaktu wzrokowego, sztywna mowa ciała.
- Trudności w nawiązywaniu i utrzymywaniu relacji.
👉 Przykład: Anna, 34-letnia programistka, mówi, że często nie rozumie, dlaczego jej koledzy z pracy śmieją się z jakiegoś żartu. Zdarza się, że jej bezpośrednie uwagi są odbierane jako niegrzeczne, mimo że ona sama nie widzi w nich nic złego.
B. Ograniczone wzorce zachowań i intensywne zainteresowania
- Przywiązanie do rutyn, duży dyskomfort przy zmianach.
- Powtarzalne ruchy (np. kiwanie się, machanie rękami).
- Wąskie, intensywne zainteresowania (np. historia II wojny światowej, struktura kryształów).
- Trudności z elastycznym myśleniem i adaptacją do nowej sytuacji.
👉 Przykład: Marek, 40-letni inżynier, ma ustalony plan dnia i czuje duży niepokój, gdy musi go zmienić. Każdego ranka pije kawę z tej samej filiżanki i siada przy tym samym biurku. Jeśli ktoś usiądzie na jego miejscu w pracy, czuje się rozdrażniony i trudno mu się skupić.
C. Nadwrażliwość sensoryczna
- Silne reakcje na hałas, światło, dotyk, zapachy.
- Problemy z jedzeniem – preferowanie określonych tekstur, smaków.
- Dyskomfort w dużych skupiskach ludzi z powodu zbyt wielu bodźców.
👉 Przykład: Ewa, 27-letnia nauczycielka, nie toleruje syntetycznych ubrań, ponieważ drażnią jej skórę. Często nosi słuchawki wygłuszające, aby uniknąć nadmiernego hałasu w zatłoczonych miejscach.
2. Analiza przypadku: Jak dorosła osoba odkryła swój autyzm?
📌 Tło: Michał, 38-letni grafik komputerowy, przez całe życie czuł się „inny”. Już jako dziecko wolał bawić się sam, czytać encyklopedie i nie rozumiał żartów rówieśników. W dorosłości miał trudności w pracy zespołowej i często czuł się przytłoczony codziennymi obowiązkami.
📌 Objawy, które skłoniły go do diagnozy:
✔ Problemy z przetwarzaniem emocji – trudność w rozumieniu, dlaczego inni ludzie zachowują się w określony sposób.
✔ Silne rutyny – musiał układać rzeczy w określony sposób i nie tolerował nagłych zmian w harmonogramie.
✔ Nadwrażliwość sensoryczna – unikał miejsc publicznych, nie znosił jasnego światła i głośnych dźwięków.
📌 Diagnoza: Po rozmowie z psychologiem i przeprowadzeniu testów (ADOS-2 i AQ) Michał otrzymał diagnozę ASD.
📌 Co zmieniła diagnoza?
- Zrozumienie siebie – Michał zaczął lepiej rozumieć swoje potrzeby i przestał się obwiniać za „dziwne” reakcje.
- Wsparcie terapeutyczne – nauczył się strategii radzenia sobie ze stresem i trudnościami społecznymi.
- Świadoma adaptacja środowiska – zredukował bodźce sensoryczne w pracy, wprowadził słuchawki wygłuszające i zaplanował bardziej przewidywalny harmonogram dnia.
3. Jak wygląda diagnoza autyzmu u dorosłych?
🔎 Etapy diagnozy:
📌 Konsultacja z psychologiem lub psychiatrą – omówienie trudności w dzieciństwie i dorosłości.
📌 Testy diagnostyczne:
✔ ADOS-2 (Autism Diagnostic Observation Schedule) – ocena interakcji społecznych i komunikacji.
✔ AQ (Autism Spectrum Quotient) – test przesiewowy oceniający cechy spektrum autyzmu.
📌 Wywiad z rodziną – analiza historii rozwoju, obserwacja zachowań z dzieciństwa.
4. Wsparcie i terapia dla dorosłych z autyzmem
🎯 Terapia poznawczo-behawioralna (CBT) – pomoc w radzeniu sobie z lękiem, stresem i relacjami.
🎯 Trening umiejętności społecznych – nauka komunikacji i interakcji w codziennych sytuacjach.
🎯 Wsparcie sensoryczne – np. techniki redukcji bodźców, terapia integracji sensorycznej.
🎯 Coaching i doradztwo zawodowe – dostosowanie pracy do potrzeb osób z ASD.
5. Najczęściej zadawane pytania:
1. Czy dorosły może nie wiedzieć, że ma autyzm?
Tak, wiele osób otrzymuje diagnozę dopiero w dorosłości, ponieważ nauczyły się maskować objawy lub ich trudności były błędnie interpretowane.
2. Jakie są najczęstsze objawy autyzmu u dorosłych?
Najczęściej obejmują trudności społeczne, sztywne rutyny, intensywne zainteresowania oraz nadwrażliwość sensoryczną.
3. Czy można samodzielnie zdiagnozować autyzm?
Nie. Można zrobić testy przesiewowe, ale pełną diagnozę przeprowadza specjalista.
4. Jak wygląda życie dorosłej osoby z ASD?
Osoby z autyzmem mogą prowadzić satysfakcjonujące życie, pod warunkiem dostosowania środowiska, wsparcia terapeutycznego i akceptacji własnych potrzeb.
Podsumowanie
Autyzm u dorosłych często pozostaje nierozpoznany przez wiele lat, ale diagnoza może znacząco poprawić jakość życia. Znajomość objawów, zrozumienie własnych potrzeb i korzystanie ze wsparcia terapeutycznego pozwalają lepiej funkcjonować w społeczeństwie i w pracy.
📌 Więcej artykułów znajdziesz na 👉 autyzm.life
Lista książek i reportaży o autyzmie u dorosłych
📚 Książki popularnonaukowe i poradniki
- „Neuroplemiona. Dziedzictwo autyzmu i przyszłość neuroróżnorodności” – Steve Silberman
- „Kobiety i dziewczyny w spektrum autyzmu” – Sarah Hendrickx
- „Zespół Aspergera. Kompletny przewodnik” – Tony Attwood
- „Mózg autystyczny. Podróż w głąb niezwykłych umysłów” – Temple Grandin, Richard Panek
- „Maski w spektrum” – Naomi Fisher
- „Słyszę waszą ciszę. O ludziach w spektrum autyzmu” – Katarzyna Szczerbowska
- „Nazywam się Stephen. Mam zespół Aspergera” – Stephen Shore
🎥 Reportaże i literatura faktu
- „Samotność długodystansowca” – John Elder Robison
- „Życie w spektrum. Introwertyczka w świecie, który nie umie słuchać” – Jenn Granneman
- „Byłam dzieckiem autystycznym” – Temple Grandin
- „Dziewczyna w spektrum” – Liane Holliday Willey
- „Mój autystyczny mózg” – Eric Garcia
🎬 Filmy i dokumenty
- „Life, Animated” (2016) – dokument o dorosłym mężczyźnie ze spektrum autyzmu
- „Atypowy” (Netflix) – serial fabularny przedstawiający życie nastolatka z ASD
- „Temple Grandin” (2010) – film biograficzny o Temple Grandin, naukowczyni w spektrum autyzmu
📌 Gdzie znaleźć więcej? Wiele z tych książek dostępnych jest w księgarniach internetowych, bibliotekach oraz w wersji e-book i audiobook.
autyzm.life i neuroróżnorodni 