Reklamy

Przykładowy IPET + WOPFU dla ucznia z ASD – trudna komunikacja i zachowania. Nowoczesne podejście terapeutyczne

Uczniowie ze spektrum autyzmu często napotykają wyzwania w obszarach komunikacji i zachowań — zarówno tych trudnych (np. agresja, autoagresja, wybuchy złości), jak i wynikających z deficytów językowych, niewerbalnych lub społecznych. IPET (Indywidualny Program Edukacyjno-Terapeutyczny) oraz WOPFU (Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia) stanowią ramy formalne, które umożliwiają spersonalizowane wsparcie – definiują, co dziecko potrafi, w czym potrzebuje pomocy, jakie są cele, metody i sposób oceny efektów.

W artykule pokażę, jak w sposób nowoczesny, z uwzględnieniem dobrych praktyk, można przygotować IPET + WOPFU dla ucznia z ASD, z trudnościami w komunikacji oraz zachowaniami wymagającymi interwencji. Będą też przykładowe fragmenty, inspiracje metodologiczne i wskazówki dla nauczycieli, terapeutów i rodziców.

Ramy prawne i założenia teoretyczne

Prawo i regulacje
- IPET i WOPFU są obowiązkowe dla uczniów, którzy mają orzeczenie o potrzebie kształcenia specjalnego. Edumaster+1
- Dokumenty te muszą być zgodne z aktualnymi rozporządzeniami MEN dotyczącymi warunków organizowania kształcenia, wychowania i opieki dla dzieci niepełnosprawnych oraz zasad pomocy psychologiczno-pedagogicznej. Edumaster+1
Idee wspierające nowoczesne IPET/WOPFU
- Podejście oparte na mocnych stronach dziecka, a nie tylko na deficytach.
- Interwencje wczesne: logopedia, terapia behawioralna, wsparcie komunikacji alternatywnej (np. PECS, AAC).
- Praca wielospecjalistyczna: nauczyciele, logopedzi, psycholog, terapeuta behawioralny, terapeuta integracji sensorycznej itp.
- Współpraca z rodzicami jako partnerami procesu edukacyjno-terapeutycznego.

Reklamy

📘 IPET krok po kroku – Praktyczny przewodnik dla nauczycieli uczniów ze spektrum autyzmu eBook 19 zł

Przykładowy profil ucznia

(Dane przykładowe — należy zastąpić właściwymi informacjami.)

Kategoria	Informacje
Imię i wiek	Adam, 9 lat
Diagnoza / orzeczenie	ASD poziom umiarkowany, trudności w komunikacji werbalnej, zachowania trudne (np. frustracja, wybuchy, unikanie kontaktu)
Mocne strony	Rozumienie prostych poleceń; zainteresowanie technologią / obrazami / filmami; dobra pamięć wzrokowa; chęć samodzielności w pewnych zadaniach
Trudności	Mowa ograniczona (krótkie zdania lub brak mowy spontanicznej), trudności w inicjowaniu rozmowy; zachowania trudne w sytuacjach stresowych lub przy niepewności instrukcji; reakcje sensoryczne (np. nadwrażliwość na dźwięki, trudność z tolerowaniem dotyku); impulsywność

WOPFU – Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania

Ta część dokumentu służy zrozumieniu stanu wyjściowego — co uczeń potrafi, a co wymaga wsparcia.

Obszary oceny:

Komunikacja (werbalna i niewerbalna)
Język rozumiany
Umiejętności społeczne (kontakt, inicjowanie interakcji, czytanie sygnałów społecznych)
Zachowania trudne: co je wywołuje, kiedy się pojawiają, jak często, jaka jest ich forma (wybuchy, agresja, autoagresja, wycofanie)
Sensoryczność / integracja sensoryczna
Funkcjonowanie emocjonalne i regulacja emocji
Uwaga, koncentracja, tolerancja na zmianę/niepewność
Umiejętności samoobsługi i adaptacyjne (codzienność szkolna i domowa)

Przykładowe wyniki:

Adam reaguje gwałtownie, gdy instrukcje są długie lub niejasne;
Potrzebuje wsparcia w komunikacji, używa prostych zdań, często gesty;
Unika kontaktu wzrokowego, nie inicjuje rozmów;
Nadwrażliwość na głośne dźwięki, trudności z przerwami między zadaniami.

Cele IPET – ogólne i szczegółowe

Cel ogólny
Rozwój możliwości komunikacyjnych Adama oraz redukcja zachowań trudnych – tak, aby uczestniczył w zajęciach szkolnych z większym komfortem, mógł wyrażać swoje potrzeby, poprawił interakcje społeczne i emocjonalną stabilność.

Cele szczegółowe – przykłady:

Komunikacja
- Wprowadzenie i utrwalenie systemu komunikacji alternatywnej (np. PECS) w ciągu najbliższych 3 miesięcy.
- Rozszerzenie repertuaru komunikacji werbalnej – formułowanie 2-3 wyrazowych zdań w odpowiedzi na pytania otwarte/kierunkowe.
Zachowania trudne / regulacja emocji
- Rozpoznawanie i nazywanie co najmniej 3 emocji (np. złość, smutek, frustracja).
- Uczenie strategii samoregulacji (np. technik oddechowych, przerw sensorycznych) w sytuacjach stresowych.
Umiejętności społeczne
- Inicjowanie kontaktu społecznego – np. prostych przywitań i żegnania się.
- Współpraca z rówieśnikami w zadaniach grupowych przez co najmniej 5 minut.
Integracja sensoryczna / tolerancja bodźców
- Stopniowe oswajanie dźwięków lub dotyku wywołujących dyskomfort.
- Plan sesji SI, przerw sensorycznych, określenie miejsca/przestrzeni bezpiecznej.
Adaptacyjne / samoobsługa
- Uczenie się rutyn szkolnych– przychodzenie, przygotowanie materiałów, zakończenie lekcji.
- Utrzymywanie porządku przy biurku/ławce z pomocą minimalną.

eBook: Regulacja emocji dzieci ze spektrum autyzmu 15 zł

Metody i formy wsparcia, interwencji

Komunikacja alternatywna / wspomagająca (AAC / PECS) – jeśli werbalna jest ograniczona.
Terapia behawioralna – w tym analiza funkcjonalna zachowań trudnych, interwencje oparte na wzmacnianiu pożądanych zachowań i modyfikowaniu środowiska.
Logopedia – praca nad rozumieniem języka, artykulacją, ekspresją werbalną i niewerbalną.
Psychoterapia / interwencja emocjonalna – strategie radzenia sobie ze stresem, samoregulacja.
Integracja sensoryczna – zarówno w formie terapii, jak i w codziennych przerwach sensorycznych.
Praca zespołowa i współpraca z rodziną – warsztaty dla rodziców, wspólne ustalanie strategii, kontynuacja w domu.
Regularne monitorowanie i ewaluacja – regularne obserwacje, zapisy zmian, korekta celów co np. pół roku.

Harmonogram / monitoring postępów

Okres obowiązywania programu: zwykle rok szkolny, z podziałem na semestry lub kwartały.
Terminy ewaluacji – np. co 3 miesiące, a także po każdej większej zmianie w metodach / środowisku.
Kryteria sukcesu – konkretne, mierzalne wskaźniki (np. „Adam używa PECS 3-4 razy dziennie”, „zachowania trudne zdarzają się nie częściej niż raz na tydzień”).

Wybrane dobre praktyki / inspiracje

Użycie historyjek społecznych do nauki oczekiwanych zachowań i komunikacji w różnych sytuacjach.
Wprowadzenie wskaźników wizualnych (np. harmonogram, piktogramy) by wspierać przewidywalność i obniżyć lęk przed zmianą.
Adaptacja środowiska edukacyjnego – ograniczanie bodźców rozpraszających, stworzenie przestrzeni wyciszających.
Zastosowanie technologii (tablet, aplikacje komunikacyjne) tam, gdzie uczeń może z niej skorzystać.
Budowanie motywacji poprzez zainteresowania ucznia – np. jeśli Adam lubi rysunki / technologię, włączenie tych obszarów w ćwiczenia komunikacyjne lub społeczne.

Jak radzić sobie z napadami złości i frustracji u dzieci z ASD: Scenariusze zajęć i skuteczne narzędzia eBook 20 zł

Reklamy

Wyzwania i jak je pokonywać

Wyzwanie	Strategia pokonania
Opór / unikanie komunikacji	Rozpoczęcie od minimalnych prób, użycie wzmocnień, stosowanie komunikacji niewerbalnej/alternatywnej, duża cierpliwość i konsekwencja.
Nadwrażliwość sensoryczna prowadząca do zachowań trudnych	Stworzenie przestrzeni wyciszającej, plan przerw sensorycznych, adaptacje akustyczne / dotykowe.
Brak reakcji na instrukcje lub nieuwaga	Używanie prostych, jednoznacznych komunikatów; wsparcie wizualne; krótkie sesje; wzmocnienia.
Współpraca rodziny / różnice w podejściu w domu i w szkole	Ustalanie wspólnych strategii; szkolenia/warsztaty dla rodziców; regularna komunikacja szkoła-dom; konsultacje z terapeutami.

Podsumowanie

Tworzenie IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu z trudnościami w komunikacji i zachowaniami trudnymi jest wyzwaniem, ale też szansą — daje strukturę, kierunek działania i możliwość naprawdę istotnych zmian. Kluczowe aspekty to:

dogłębna diagnoza i ocena poziomu funkcjonowania (WOPFU),
jasno sformułowane, mierzalne cele,
dobór metod adekwatnych do stylu uczenia się i sensorycznych potrzeb ucznia,
bliska współpraca zespołu terapeutycznego z rodziną,
elastyczność i gotowość do modyfikacji programu, gdy potrzeby ucznia ulegają zmianie.

✨ Poniżej szablon IPET + WOPFU w wersji praktycznej.

📑 Szablon IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu

1. Dane ucznia

Imię i nazwisko: …………………………………………..
Data urodzenia: …………………………………………..
Klasa / oddział: …………………………………………..
Data orzeczenia o potrzebie kształcenia specjalnego: …………………………………………..
Diagnoza: …………………………………………..

2. Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU)

Obszar funkcjonowania	Mocne strony ucznia	Trudności / potrzeby wsparcia
Komunikacja werbalna i niewerbalna
Umiejętności społeczne
Zachowania trudne
Funkcjonowanie emocjonalne / regulacja
Uwaga i koncentracja
Funkcjonowanie sensoryczne (nadwrażliwości, potrzeby SI)
Umiejętności poznawcze
Samoobsługa i adaptacja szkolna

3. Cele ogólne IPET

(formułowane w perspektywie roku szkolnego, zgodne z diagnozą i WOPFU)

……………………………………………………………………….
……………………………………………………………………….

4. Cele szczegółowe i operacyjne

(konkretne, mierzalne, określone w czasie, np. w skali semestru)

Obszar	Cel szczegółowy	Kryteria sukcesu	Termin realizacji
Komunikacja	np. Rozszerzenie repertuaru komunikacji alternatywnej (PECS, AAC)	Używa min. 5 symboli dziennie, samodzielnie wybiera kartę	I semestr
Zachowania trudne	np. Ograniczenie liczby wybuchów złości	Zachowania trudne nie częściej niż 1 raz w tygodniu	II semestr
Umiejętności społeczne	np. Inicjuje kontakt z kolegą	Min. 2 razy podczas zajęć grupowych	II semestr
Emocje i samoregulacja	np. Rozpoznaje i nazywa 3 emocje	Pokazuje lub mówi, co czuje w 4/5 prób	I semestr
Sensoryka	np. Tolerowanie hałasu szkolnego	Uczestniczy w zajęciach mimo dźwięków, bez wycofania	II semestr

5. Metody, formy pracy i narzędzia

…………………………………………..
…………………………………………..
(np. PECS, AAC, logopedia, terapia SI, TUS, ABA, historyjki społeczne, techniki relaksacyjne)

6. Zakres dostosowań edukacyjnych

…………………………………………..
(np. krótsze polecenia, wsparcie wizualne, wydłużony czas pracy, częstsze przerwy sensoryczne, wyciszające miejsce w klasie)

7. Zajęcia dodatkowe / terapie

Forma wsparcia	Częstotliwość	Osoba prowadząca
Zajęcia logopedyczne
Zajęcia rewalidacyjne
Terapia SI
Zajęcia TUS

8. Współpraca z rodzicami

…………………………………………..
(np. regularne konsultacje, wspólne ustalanie strategii, karty kontaktu dom-szkoła)

9. Monitorowanie postępów i ewaluacja

Termin ewaluacji	Osoby dokonujące oceny	Wnioski i rekomendacje
I semestr
II semestr

10. Zespół opracowujący IPET

Wychowawca: …………………………………………..
Nauczyciel wspomagający: …………………………………………..
Pedagog specjalny: …………………………………………..
Psycholog: …………………………………………..
Logopeda: …………………………………………..
Rodzice: …………………………………………..

Pobierz tutaj plik PDF z szablonem IPET + WOPFU:

📂 IPET_WOPFU_szablon.pdf

📘 Plan zajęć rewalidacyjnych dla przedszkolaka ze spektrum autyzmu – naukowe podstawy, scenariusze i praktyczne narzędzia eBook 19 zł

Poniżej przygotowałam przykładową wersję wypełnioną przykładem ucznia z ASD z trudnościami komunikacyjnymi i zachowaniami trudnymi:

📑 Przykładowy IPET + WOPFU dla ucznia ze spektrum autyzmu

1. Dane ucznia

Imię i nazwisko	Data urodzenia	Klasa	Data orzeczenia	Diagnoza
Adam K.	2015-06-12	II SP	2022-09-01	Spektrum autyzmu, trudności komunikacyjne, zachowania trudne

2. Wielospecjalistyczna Ocena Poziomu Funkcjonowania Ucznia (WOPFU)

Obszar funkcjonowania	Mocne strony	Trudności / potrzeby wsparcia
Komunikacja	Rozumie proste polecenia, korzysta z PECS	Nie inicjuje rozmowy, ograniczona mowa spontaniczna
Umiejętności społeczne	Chętnie uczestniczy w zabawach ruchowych	Nie czeka na swoją kolej, unika kontaktu wzrokowego
Zachowania trudne	Potrafi wyciszyć się przy muzyce	Wybuchy złości przy zmianie planu, autoagresja
Emocje / regulacja	Potrafi wskazać obrazek emocji	Nie radzi sobie z frustracją
Uwaga i koncentracja	Skupia się 5–7 minut na zadaniu	Łatwo się rozprasza
Sensoryka	Lubi plastelinę, piasek	Nadwrażliwość na dźwięki
Umiejętności poznawcze	Rozpoznaje litery, zna cyfry 1–10	Trudności z czytaniem zdań
Samoobsługa	Samodzielnie je i korzysta z toalety	Potrzebuje pomocy przy ubieraniu się

3. Cele ogólne IPET

Rozwój komunikacji alternatywnej i wspomagającej (PECS, AAC).
Redukcja zachowań trudnych i nauka samoregulacji.
Poprawa funkcjonowania społecznego i adaptacyjnego.

4. Cele szczegółowe i operacyjne

Obszar	Cel szczegółowy	Kryteria sukcesu	Termin realizacji
Komunikacja	Rozszerzenie użycia PECS do 10 symboli	Codziennie używa min. 5 symboli samodzielnie	I semestr
Zachowania trudne	Zmniejszenie wybuchów złości	Nie częściej niż 1 raz w tygodniu	II semestr
Umiejętności społeczne	Nauczy się czekać na swoją kolej	W 3/5 prób podczas zabawy grupowej	II semestr
Emocje / regulacja	Rozpoznaje i nazywa 3 emocje	Poprawnie wskazuje w 4/5 prób	I semestr
Sensoryka	Tolerowanie hałasu na przerwach	Uczestniczy w przerwie bez wycofania	II semestr

5. Metody, formy pracy i narzędzia

PECS i inne systemy AAC.
Logopedia.
Terapia integracji sensorycznej.
Zajęcia TUS (Trening Umiejętności Społecznych).
Historyjki społeczne.
Techniki relaksacyjne.

6. Zakres dostosowań edukacyjnych

Krótkie, proste polecenia.
Wizualne wsparcie (piktogramy, plan dnia).
Przerwy sensoryczne.
Możliwość korzystania z miejsca wyciszenia.

7. Zajęcia dodatkowe / terapie

Forma wsparcia	Częstotliwość	Osoba prowadząca
Logopedia	2x w tygodniu	Logopeda szkolny
Zajęcia rewalidacyjne	3x w tygodniu	Pedagog specjalny
Terapia SI	1x w tygodniu	Terapeuta SI
Zajęcia TUS	1x w tygodniu	Psycholog

8. Współpraca z rodzicami

Regularne konsultacje (raz w miesiącu).
Dzienniczek kontaktu szkoła–dom.
Wspólne ustalanie strategii radzenia sobie z zachowaniami trudnymi.

9. Monitorowanie postępów i ewaluacja

Termin ewaluacji	Osoby dokonujące oceny	Wnioski i rekomendacje
I semestr	Wychowawca, pedagog specjalny, psycholog	Uczeń korzysta z PECS, liczba wybuchów zmniejszona
II semestr	Wychowawca, pedagog specjalny, psycholog	Lepsza regulacja emocji, większa samodzielność