📘 Mutyzm wybiórczy w szkole 2026

IPET, WOPFU, ocenianie i ewaluacja krok po kroku

Gotowe wzory, przykłady wpisów i dokumentacja do wklejenia

Mutyzm wybiórczy to zaburzenie lękowe – nie nieśmiałość i nie brak współpracy.
Ten eBook pokazuje, jak profesjonalnie i bezpiecznie pracować z uczniem, który nie mówi w szkole, mimo że w domu komunikuje się swobodnie.

To kompletny pakiet dla nauczycieli, pedagogów, psychologów i dyrektorów szkół.

Co znajdziesz w środku?

✔ gotowe wzory WOPFU
✔ kompletny model IPET (do wklejenia)
✔ 20 przykładów ewaluacji semestralnej
✔ arkusze oceny efektywności PPP
✔ 60 neutralnych sformułowań do dokumentacji
✔ 20 bezpiecznych metod oceniania
✔ wzory sprawozdań z zajęć rewalidacyjnych
✔ plan 8-tygodniowej pracy terapeutycznej
✔ checklisty kontroloodporności dokumentacji

Dla kogo?

✔ nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej i przedmiotowych
✔ pedagogów specjalnych
✔ psychologów szkolnych
✔ terapeutów
✔ zespołów IPET
✔ dyrektorów szkół

Efekt po lekturze

✔ wiesz, jak pisać dokumentację
✔ wiesz, jak oceniać bez przemocy edukacyjnej
✔ masz gotowe wzory do wykorzystania
✔ działasz zgodnie z przepisami
✔ chronisz ucznia i siebie

❗ Czy to brzmi znajomo?

– „On nie chce odpowiadać.”
– „W domu mówi normalnie.”
– „Nie mogę przecież nie ocenić.”
– „Co wpisać w WOPFU?”
– „Jak zrobić ewaluację IPET przy mutyzmie?”
– „Czy mogę postawić jedynkę za brak odpowiedzi ustnej?”

Mutyzm wybiórczy to jedno z najczęściej błędnie rozumianych zaburzeń w szkole.
A jednocześnie jedno z najbardziej konfliktogennych.

Ten eBook powstał, bo nauczyciele i dyrektorzy szukają:

✔ wzorów
✔ przykładów
✔ gotowych zapisów
✔ bezpiecznej dokumentacji
✔ i jasnych procedur

🎯 Co dostajesz?

To nie jest artykuł.
To kompletny pakiet dokumentacyjno-terapeutyczny.

🧠 Zrozumiesz mechanizm mutyzmu

• mutyzm jako zaburzenie lękowe (ICD-11 / DSM-5)
• dlaczego dziecko mówi w domu, a nie mówi w szkole
• dlaczego presja odpowiedzi pogarsza sytuację

📄 Otrzymasz gotowe wzory do wklejenia

✔ WOPFU – funkcjonowanie emocjonalne, społeczne, edukacyjne
✔ IPET – cele SMART, działania, dostosowania
✔ Ewaluację semestralną i roczną (20 przykładów)
✔ Ocenę efektywności PPP
✔ Sprawozdania z zajęć rewalidacyjnych

📊 Nauczysz się oceniać bez zaniżania wyników

✔ 20 bezpiecznych metod oceniania
✔ procedura odpowiedzi alternatywnej
✔ uzasadnienie dostosowań przy kontroli

Bo brak odpowiedzi ustnej ≠ brak wiedzy.

🧩 Otrzymasz model IPET „krok po kroku”

Cel → działanie → wskaźnik → rezultat → decyzja

Dokładnie tak, jak powinno wyglądać przy kontroli.

📘 60 profesjonalnych sformułowań do dokumentacji

Bez etykiet.
Bez stygmatyzacji.
Bez błędów, które mogą zaszkodzić uczniowi.

👩‍🏫 Dla kogo jest ten eBook?

✔ nauczycieli edukacji wczesnoszkolnej
✔ nauczycieli przedmiotowych
✔ pedagogów specjalnych
✔ psychologów szkolnych
✔ terapeutów
✔ logopedów
✔ zespołów IPET
✔ dyrektorów szkół

🚫 Czego tu nie znajdziesz?

❌ ogólników
❌ „dziecko nie chce mówić”
❌ teorii bez praktyki
❌ nieaktualnych przepisów

✅ Co zyskujesz?

✔ jasny plan działania
✔ bezpieczną dokumentację
✔ profesjonalne wpisy
✔ spokojną ewaluację
✔ ochronę ucznia
✔ ochronę siebie

🔥 Dlaczego ten temat jest dziś tak ważny?

Mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem lękowym.
Nie jest nieśmiałością.
Nie jest buntem.
Nie jest „brakiem chęci”.

📦 Co dokładnie zawiera pakiet?

✔ 9 rozbudowanych modułów
✔ komplet dokumentacji do wklejenia
✔ arkusze ewaluacyjne
✔ checklisty dla nauczyciela i dyrektora
✔ aktualne podstawy prawne
✔ bibliografię

💬 Efekt końcowy?

Po przeczytaniu eBooka:

✔ wiesz, jak pisać WOPFU przy mutyzmie
✔ potrafisz stworzyć poprawny IPET
✔ umiesz przeprowadzić ewaluację
✔ oceniasz bez przemocy edukacyjnej
✔ masz gotowe wzory wpisów
✔ działasz zgodnie z przepisami

🎯 Dla tych, którzy chcą działać profesjonalnie.

Mutyzm nie znika od presji.
Znajomość procedur daje bezpieczeństwo.

Ebook otwiera się na stronie i ma formę wydłużonego wpisu. Ebook wraz z opisem znajduje się w zakładce eBooki na  autyzm.life i neuroróżnorodni oraz na górnym szablonie strony. (kliknij w okładkę i przewijaj)

SPIS TREŚCI

WSTĘP

Dlaczego mutyzm wybiórczy wciąż jest błędnie rozumiany w szkole
Mutyzm jako zaburzenie lękowe – aktualne ujęcie (ICD-11 / DSM-5)
Najczęstsze błędy szkół w 2026 roku
Jak korzystać z tego eBooka w praktyce zespołu IPET

MODUŁ I

Mutyzm wybiórczy – diagnoza funkcjonalna i WOPFU

1.1. Mutyzm wybiórczy a nieśmiałość – kluczowe różnice
1.2. Dlaczego dziecko mówi w domu, a nie mówi w szkole
1.3. Mutyzm a ASD, afazja, zaburzenia opozycyjne – różnicowanie
1.4. Profil funkcjonowania ucznia z mutyzmem:

• funkcjonowanie emocjonalne
• funkcjonowanie społeczne
• funkcjonowanie edukacyjne
• mechanizmy unikania i zamrażania reakcji

1.5. WOPFU przy mutyzmie – gotowe opisy do wklejenia
1.6. Najczęstsze błędy w WOPFU i jak je poprawić

MODUŁ II

IPET dla ucznia z mutyzmem – krok po kroku

2.1. Jak przełożyć WOPFU na cele IPET
2.2. Cele SMART przy mutyzmie – czego NIE wpisywać
2.3. Plan działań w klasie (strategia małych kroków i ekspozycji)
2.4. Plan działań terapeutycznych i rewalidacyjnych
2.5. Dostosowania edukacyjne – gotowe zapisy
2.6. Matryca IPET:

cel → działanie → wskaźnik → rezultat → decyzja

2.7. Kompletny model IPET do wklejenia (2–3 strony)

MODUŁ III

Ocenianie ucznia z mutyzmem – bez zaniżania wyników i bez przemocy edukacyjnej

3.1. Czy brak odpowiedzi ustnej oznacza brak wiedzy?
3.2. Czy można wystawić ocenę niedostateczną?
3.3. 20 bezpiecznych metod oceniania
3.4. Procedura alternatywnej odpowiedzi (krok po kroku)
3.5. Jak uzasadnić dostosowania przy kontroli

MODUŁ IV

Ewaluacja IPET – najczęściej wyszukiwany rozdział

4.1. Czym jest realny postęp przy mutyzmie
4.2. Wskaźniki ilościowe i jakościowe
4.3. 20 przykładów ewaluacji semestralnej
4.4. Wzór ewaluacji rocznej
4.5. Arkusz ewaluacyjny do wykorzystania

MODUŁ V

Ocena efektywności PPP przy mutyzmie

5.1. Co jest efektem terapii, a co nie
5.2. Jak mierzyć redukcję lęku szkolnego
5.3. Arkusz semestralny – wzór
5.4. Arkusz roczny – wzór
5.5. Gotowe zapisy do dokumentacji

MODUŁ VI

Sprawozdania z zajęć rewalidacyjnych

6.1. Jak pisać profesjonalnie i neutralnie
6.2. Wzór sprawozdania semestralnego
6.3. Wzór sprawozdania rocznego
6.4. Najczęstsze błędy w sprawozdaniach

MODUŁ VII

Bank 60 gotowych sformułowań do dokumentacji

7.1. Opis trudności lękowych
7.2. Opis postępów
7.3. Zalecenia dla nauczycieli
7.4. Współpraca z rodzicem
7.5. 30 transformacji: złe zdanie → poprawna wersja

MODUŁ VIII

Trudne sytuacje w szkole

8.1. Jak reagować na presję odpowiedzi ustnej
8.2. Jak rozmawiać z rodzicem
8.3. Jak tłumaczyć trudności zespołowi nauczycieli
8.4. Jak chronić ucznia przed wtórną stygmatyzacją

MODUŁ IX

Zajęcia rewalidacyjne i terapia – praktyka

9.1. Budowanie poczucia bezpieczeństwa
9.2. Stopniowana ekspozycja – model szkolny
9.3. Techniki redukcji lęku
9.4. Scenariusze zajęć (5–8 modeli)
9.5. Plan 8-tygodniowy pracy terapeutycznej

CHECKLISTY KOŃCOWE

✔ Czy Twój IPET jest poprawny?
✔ Czy ewaluacja jest mierzalna?
✔ Czy ocenianie jest bezpieczne?
✔ Czy dokumentacja jest kontroloodporna?

PODSTAWA PRAWNA I BIBLIOGRAFIA

Ustawy, rozporządzenia, standardy diagnostyczne, literatura.

WSTĘP

Dlaczego mutyzm wybiórczy wciąż jest błędnie rozumiany w szkole

Mimo rosnącej świadomości psychologicznej, mutyzm wybiórczy nadal bywa w szkołach mylony z:

• nieśmiałością,
• brakiem motywacji,
• buntem,
• „wybiórczym posłuszeństwem”,
• trudnością wychowawczą.

Tymczasem mutyzm wybiórczy jest zaburzeniem lękowym, które znacząco wpływa na funkcjonowanie ucznia w środowisku szkolnym.

Szkoła jako instytucja silnie oparta na komunikacji werbalnej staje się dla dziecka z mutyzmem środowiskiem wysokiego napięcia. Każda sytuacja wymagająca odpowiedzi ustnej może uruchamiać mechanizm lękowy, który nie jest zależny od woli ucznia.

Błędna interpretacja objawów prowadzi do:

• nieadekwatnego oceniania,
• presji werbalnej,
• pogłębiania lęku,
• wtórnej stygmatyzacji,
• konfliktów z rodzicami,
• nieprawidłowej dokumentacji.

W praktyce szkolnej problemem nie jest brak wiedzy ucznia, lecz brak właściwego rozumienia mechanizmu zaburzenia.

Mutyzm jako zaburzenie lękowe – aktualne ujęcie (ICD-11 / DSM-5)

Zgodnie z klasyfikacją DSM-5 (American Psychiatric Association) oraz ICD-11 (WHO) mutyzm wybiórczy klasyfikowany jest jako zaburzenie lękowe.

Kluczowe kryteria obejmują:

• stałą niemożność mówienia w określonych sytuacjach społecznych (np. w szkole),
• przy zachowanej zdolności mówienia w innych sytuacjach (np. w domu),
• utrzymywanie się objawów przez co najmniej 1 miesiąc (nie licząc pierwszego miesiąca szkoły),
• znaczące zakłócenie funkcjonowania edukacyjnego i społecznego.

Istotne jest podkreślenie, że:

Mutyzm nie jest deficytem językowym.
Nie wynika z braku kompetencji poznawczych.
Nie jest zachowaniem celowym.

Mechanizm mutyzmu opiera się na reakcji lękowej typu „zamrożenie” (freeze response). W sytuacji wysokiego napięcia dziecko nie „nie chce” mówić – ono nie jest w stanie mówić.

To rozróżnienie ma kluczowe znaczenie dla:

• oceniania,
• planowania IPET,
• formułowania WOPFU,
• ewaluacji,
• relacji z rodzicem.

Najczęstsze błędy szkół w 2026 roku

Mimo aktualnych wytycznych, w praktyce szkolnej wciąż obserwuje się:

1. Wymuszanie odpowiedzi ustnej

Presja odpowiedzi przy tablicy jako „ćwiczenie odwagi” pogłębia zaburzenie lękowe.

2. Wystawianie ocen niedostatecznych za brak odpowiedzi

Brak odpowiedzi ustnej nie jest równoznaczny z brakiem wiedzy.

3. Nieprawidłowe zapisy w dokumentacji

Stwierdzenia typu „nie chce mówić” są niezgodne z aktualną wiedzą psychologiczną.

4. Brak funkcjonalnego opisu w WOPFU

Skupienie wyłącznie na objawie (brak mowy), bez analizy wpływu lęku na funkcjonowanie edukacyjne.

5. Błędnie sformułowane cele IPET

Cele typu „uczeń zacznie odpowiadać ustnie” nie uwzględniają mechanizmu zaburzenia i mogą zwiększać napięcie.

6. Brak ewaluacji opartej na wskaźnikach

Postęp przy mutyzmie nie polega na „nagle zaczął mówić”, lecz na stopniowej redukcji lęku i zwiększaniu funkcjonalności.

Podstawa prawna działań szkoły

Zgodnie z:

• Ustawą Prawo oświatowe (2016 z późn. zm.),
• Rozporządzeniem w sprawie organizowania kształcenia dla uczniów z niepełnosprawnościami i zaburzeniami,
• Rozporządzeniem w sprawie pomocy psychologiczno-pedagogicznej,

szkoła ma obowiązek:

• dostosować wymagania edukacyjne do indywidualnych potrzeb ucznia,
• opracować IPET (w przypadku orzeczenia),
• przeprowadzać wielospecjalistyczną ocenę funkcjonowania (WOPFU),
• monitorować efektywność udzielanego wsparcia,
• zapewnić bezpieczne warunki nauki.

Brak dostosowań przy zaburzeniu lękowym może zostać uznany za naruszenie zasady indywidualizacji procesu kształcenia.

Jak korzystać z tego eBooka w pracy zespołu IPET

Ten eBook nie jest teorią.
Jest narzędziem pracy.

Może być wykorzystany:

• podczas opracowywania WOPFU,
• przy tworzeniu IPET,
• w trakcie ewaluacji semestralnej i rocznej,
• przy sporządzaniu oceny efektywności PPP,
• podczas konsultacji zespołu nauczycieli,
• w rozmowie z rodzicem,
• jako materiał szkoleniowy dla rady pedagogicznej.

Struktura eBooka prowadzi krok po kroku:

1. Od zrozumienia mechanizmu zaburzenia,
2. Przez diagnozę funkcjonalną,
3. Do tworzenia dokumentacji,
4. Oceniania,
5. Ewaluacji,
6. I praktycznego wsparcia ucznia.

Każdy moduł zawiera:

• wzory zapisów,
• przykłady wpisów,
• arkusze ewaluacyjne,
• gotowe sformułowania,
• bezpieczne procedury.

Najważniejsze założenie tego opracowania

Mutyzm wybiórczy nie wymaga presji.
Wymaga zrozumienia mechanizmu lęku, konsekwentnych dostosowań i profesjonalnej dokumentacji.

Szkoła może:

• pogłębić zaburzenie,
• albo stać się miejscem bezpiecznej zmiany.

Ten eBook pokazuje, jak wybrać drugą drogę.

Ebook otwiera się na stronie i ma formę wydłużonego wpisu. Ebook wraz z opisem znajduje się w zakładce eBooki na  autyzm.life i neuroróżnorodni oraz na górnym szablonie strony. (kliknij w okładkę i przewijaj)

👇 Przeczytaj również:

📘 Mutyzm wybiórczy i sytuacyjny – Jak wspierać dziecko w mówieniu? Scenariusze zajęć rewalidacyjnych 19 zł

📘 Afazja w szkole 2026 IPET, WOPFU i ewaluacja krok po kroku (gotowe wzory do wklejenia) eBook 22 zł

📘 Autyzm i Zespół Aspergera w szkole – IPET, WOPFU, ocena efektywności PPP, ewaluacja i sprawozdania z rewalidacji (wzory 2026) eBook 22 zł