Reklamy

Nie ma chyba rodzica dziecka z niepełnosprawnością, którego nie męczą wyrzuty sumienia i narastające poczucie bycia gorszym niż inni rodzice. Bez końca każdy z nich zmaga się z pytaniami bez odpowiedzi: „Co mogłam zrobić inaczej?”, „Jak mogłem nie wiedzieć, że…”, „Dlaczego nie przewidziałem, nie zdążyłam…?”. Jak zatrzymać galop takich myśli? Jak odpuścić sobie i uwolnić się od poczucia winy?

Wyrzuty sumienia i rodzące się z nich poczucie winy są emocjami towarzyszącymi każdemu człowiekowi. U rodziców dzieci z niepełnosprawnościami emocje te nader często przybierają wymiar patologiczny – rodzą się z przekonania rodzica, że zrobił coś źle, dopuścił się zaniedbania lub zaszkodził własnemu dziecku. Skutkują zaś wypaleniem, wyczerpaniem sił, problemami w relacjach z innymi ludźmi, nierzadko także depresją.

Prawo do poświęcania się

Wielu z tych rodziców przyjmuje na siebie narzucany przez społeczeństwo model rodzicielstwa martyrologicznego, w którym nie mają prawa do radości, samorealizacji, popełniania błędów i nieradzenia sobie z rzeczywistością. Jedynym prawem, jakie jest im dane, to prawo do bycia rodzicem poświęcającym się.
Matki, z którymi rozmawiałam, mówiły mi o byciu postrzeganymi jako matki Polki, omnimatki, które muszą wszystko udźwignąć, bo zostały „wybrane przez Boga”. Mówiły także o „tradycji” przemocy wobec kobiet. Z drugiej zaś strony są ojcowie, którym także społecznie nie daje się prawa do słabości, emocjonalnego nieradzenia sobie w trudnych sytuacjach życiowych. Oto kilka wypowiedzi: „Mam poczucie, że nie zrobiłam wszystkiego na czas, że już nie mam szans na lepsze funkcjonowanie mojego dziecka, że brakuje mi siły i nie wiem, skąd ją czerpać”, „Kiedy wychodzę gdzieś sama, zawsze mam wyrzuty, że ja się bawię, a moja córka nie”, „Gdy jest gorzej z M., nieraz myślę, że mam dość takiego życia, dość ciągłej opieki nad nim, dość zmęczenia i ciągłego odmawiania sobie wszystkiego. A potem zadręczam się, jak mogłam tak w ogóle pomyśleć o moim dziecku. Jak mogłam sobie w ogóle pozwolić na takie myśli”.
Gdyby każdy rodzic przed pojawieniem się w jego rodzinie dziecka niepełnosprawnego był z wykształcenia lekarzem (najlepiej od razu z kilkoma specjalizacjami), oligofrenopedagogiem, psychologiem, fizjoterapeutą, logistykiem, ekonomistą i mistrzem skoków na bungee, byłoby mu – być może – łatwiej odnaleźć się w nowej rzeczywistości. Nie znam jednak takiego, który byłby do tej życiowej roli przygotowany w stu procentach – i od strony merytorycznej, i od strony emocjonalnej.

Reklamy

Czy naprawdę „musicie, musicie, musicie”?

Na początku drogi z moim niepełnosprawnym synem wyrzuty sumienia męczyły mnie nieustannie. Uważałam, że skoro jego stan był, jaki był, to w dużej mierze jest to moja wina – to na pewno ja nie zrobiłam absolutnie wszystkiego, co bym zrobić mogła i powinna. Przecież inne wcześniaki dają radę, wychodzą na prostą, żegnają się z niepełnosprawnością – pewnie dlatego, że mają absolutnie doskonałych rodziców. Tymczasem ja bywam zmęczona, miewam dość i zdarzają mi się chwile załamania.
Pamiętam swoje koszmarne wyrzuty sumienia, gdy pierwszy raz pozwoliłam sobie i synowi na weekend bez rehabilitacji – najzwyczajniej w świecie, emocjonalnie nie miałam już siły z nim ćwiczyć. W poniedziałek wyrzuty sumienia niemal mnie zabiły. Ale weekend był przecież taki piękny (aż wstyd i strach przyznać się do tego przed sobą i przed rehabilitantem). I gdy znowu poczułam, że emocjonalnie nie daję rady, pozwoliłam sobie na wolne – zrozumiałam, że to wolne było dla mojego dziecka i dla naszej rodziny sto razy lepsze niż praca na siłę, w nerwach. W tamtym czasie chciałam tylko dostać od specjalistów opiekujących się moim dzieckiem przyzwolenie na bycie niedoskonałą, nie słyszeć ciągle – musicie, musicie, musicie.

Jak odpuścić

Z czasem nauczyłam się odpuszczać, gdy nie miałam już siły – chyba w odruchu samoobronnym. Nauczyłam się także nie mieć z tego powodu wyrzutów sumienia. Zrozumiałam, że pewnych rzeczy nie dam rady zmienić, trzeba je po prostu zaakceptować. Trzeba zaakceptować swoje dziecko, pogodzić się z jego niepełnosprawnością. Inaczej człowiek zwariuje, spali się, zatraci i w pościgu za tym, co nieosiągalne, straci to, co najważniejsze – dzieciństwo swojego dziecka (a może nawet rodzinę), relację z nim i pielęgnowanie niewielu beztroskich chwil. Nie da się zmienić wszystkiego w swoim dziecku – ukształtować go tak, jak my, rodzice, byśmy tego chcieli, tak jak to sobie wyśniliśmy, jak to nasze wyczekane dziecko sobie wymarzyliśmy – a dotyczy to rodziców dzieci zarówno niepełnosprawnych, jak i zdrowych. Bo wyobrażenia jako rodzice mamy wszyscy, tylko punkt odniesienia inny.
Poczucie winy rodziców dzieci z niepełnosprawnościami bywa podsycane nie tylko przez społeczeństwo i rodzinę, lecz również przez specjalistów – lekarzy, terapeutów, nauczycieli. Pamiętam, jak w pierwszym roku życia syna słyszałam: „Musicie ćwiczyć, dużo ćwiczyć, bo w pierwszym roku życia można osiągnąć 100%, w drugim 90%, w trzecim już tylko jakieś 60%. A potem już naprawdę niewiele. Po szóstym roku życia już tylko podtrzymuje się efekty tego, co się osiągnęło ciężką pracą do tego czasu”. Który rodzic nie da z siebie wszystkiego, gdy usłyszy takie słowa? Który nie będzie miał wyrzutów, że nie daje rady – w końcu przez jego niedoskonałość dziecko traci szanse na zdrowie, na wyjście z niepełnosprawności. Tak mu do głowy wkładają specjaliści.

Na jednym z pierwszych turnusów rehabilitacyjnych, na którym byłam z synem, poznałam pewną mamę – typ walczący, poszukujący, niepoddający się. Miała córkę dwa czy trzy lata starszą od mojego dziecka. Też mi powtarzała przytoczoną powyżej regułkę matematyczną, bo sama w nią wierzyła. Po szóstych urodzinach swojego dziecka widziałam, jak zaczęła gasnąć w oczach. Przecież przez sześć lat robiła wszystko, co było w jej możliwościach, a jej dziecko nadal było niepełnosprawne. Pojawiła się depresja, poważne problemy zdrowotne, problemy w relacji z mężem i zdrowymi dziećmi.

W prowadzonym przeze mnie badaniu rodziców dzieci z niepełnosprawnościami, w którym wzięło udział 779 rodziców, co piąty z nich zgodził się ze stwierdzeniem: „terapeuci mojego dziecka oczekują podejmowania przeze mnie działań wykraczających poza moje możliwości”.

Reklamy

Prawo bycia niedoskonałym

Z mojej perspektywy – rodzica dziecka z niepełnosprawnościami – jestem przekonana, że rolą terapeuty jest, aby rodzicom tłumaczyć, jak mają pracować z dziećmi, ale też dawać im prawo do odpoczynku i niedoskonałości. Ponad wszystko jednak należy reagować w chwili, gdy tylko specjalista opiekujący się dzieckiem zauważy pierwsze symptomy wypalenia sił, obniżenia nastroju, depresji.

W tej sytuacji dziecku o wiele bardziej pomoże rozmowa specjalisty z rodzicem i uświadomienie mu, że sam powinien skorzystać ze wsparcia specjalistycznego. Relacja specjalisty z rodzicami dzieci z niepełnosprawnościami jest w wielu przypadkach bardzo trudna i wymaga od niego wyjątkowych kompetencji.

Rodzice są grupą szczególnie narażoną na wypalenie sił z e względu na brak systemowego wsparcia psychologicznego, opieki wytchnieniowej, codzienne mierzenie się z trudną rzeczywistością edukacyjną, terapeutyczną, medyczną, społeczną i ekonomiczną, ze stereotypizacją i własnym zmęczeniem. Czasem pomoc dziecku będzie możliwa dopiero po udzieleniu wsparcia rodzicowi. Znacząca większość dzieci niepełnosprawnych będzie także niepełnosprawnymi dorosłymi. Zadaniem specjalistów pracujących z dziećmi jest również uwzględnianie w tej pracy rodzica – rodzina działa na zasadzie naczyń połączonych, nie da się odseparować dziecka od jego rodzica. Swoimi działaniami specjaliści nie mogą się przyczyniać do rozbudzania w rodzicach poczucia winy, a praca z dzieckiem w niektórych sytuacjach powinna wręcz zostać zastąpiona pracą z rodzicem.

Jeśli tekst ten czytają rodzice dzieci z niepełnosprawnościami, chciałabym zaapelować, by pozwolili sobie pomóc i by dali sobie prawo do niedoskonałości, Nie możemy sami sobie odbierać sił czynieniem sobie wyrzutów i rozbudzaniem poczucia winy. To do niczego dobrego nie prowadzi. Zamiast tego powinniśmy wierzyć, że robimy wszystko, absolutnie wszystko, co jesteśmy w stanie zrobić dla swojego dziecka, i powinniśmy dać sobie prawo do niedoskonałości, zwyczajności, zmęczenia, odpoczynku i udzielania sobie pomocy.

Nie jesteśmy bogami, nie damy rady zmienić torów życia naszych dzieci, jeśli są one niezmienialne. Możemy robić wszystko, co w naszej mocy, wierzyć w dzieci, dawać im maksimum miłości, wsparcia i akceptacji, jednak czasem powinniśmy pomyśleć też o sobie i swoim zdrowiu, bo nasze dzieci długo będą nas potrzebowały.

Agnieszka Kossowska

dr Agnieszka Kossowska, Prezeska Fundacji Rozwoju Edukacji Empatycznej FREE, autorka książki „Duże sprawy w małych głowach”, językoznawczyni…

źródło: charaktery.eu

#arkusz #asd #Asperger #autyzm #czytanie #dzienniki #edukacja #emocje #grafomotoryka #historyjka #IPET #komunikacja #lekcja #manualne #metody #motoryka #mowa #niepełnosprawność #niepełnosprawnośćintelektualna #pedagog #percepcja #pisanie #program #przedszkole #rewalidacja #scenariusz #scenariusze #schemat #sensoryka #SI #sposoby #społeczne #szkoła #tematyczne #terapia #terapiaręki #umiejętności #umiejętnościspołeczne #uwaga #za #zabawa #zabawy #zajęcia #zajęciaterapeutyczne #ćwiczenia

Reklamy

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.