TUS dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną. Jak rozwijać zdolności komunikacyjne, współpracę i empatię? Przykłady ćwiczeń, scenariusze zajęć, metody pracy i najczęstsze pytania.

Treningi umiejętności społecznych (TUS) są jedną z kluczowych form wsparcia dla uczniów z niepełnosprawnością intelektualną, które pomagają im lepiej radzić sobie w różnych sytuacjach społecznych. Dzięki systematycznym zajęciom dzieci uczą się nawiązywać relacje, rozwiązywać konflikty, rozumieć emocje innych oraz reagować w sposób adekwatny do sytuacji. W artykule przedstawimy, jak wyglądają takie treningi, jakie metody stosować i jakie cele można osiągnąć.

Cele treningów umiejętności społecznych

Treningi umiejętności społecznych mają na celu:

• Rozwijanie umiejętności komunikacyjnych, takich jak nawiązywanie rozmowy, aktywne słuchanie oraz zadawanie pytań.
• Wzmacnianie zdolności rozpoznawania emocji własnych oraz innych osób.
• Kształtowanie umiejętności współpracy i współdziałania w grupie.
• Ćwiczenie rozwiązywania konfliktów i sytuacji trudnych.
• Budowanie pozytywnego obrazu siebie i zwiększenie poczucia własnej wartości.

Dzięki regularnym treningom uczniowie uczą się zasad społecznych oraz zachowań, które pomagają im lepiej funkcjonować w grupie rówieśników.

Przebieg zajęć rewalidacyjnych

1. Wprowadzenie do zajęć (10 minut)

• Przywitanie dzieci w kręgu i przypomnienie zasad obowiązujących podczas zajęć (szanujemy siebie nawzajem, słuchamy innych, mówimy po kolei).
• Krótkie ćwiczenie relaksacyjne lub oddechowe, które pozwoli dzieciom wyciszyć się i skupić na zajęciach.

2. Ćwiczenie 1: Rozpoznawanie emocji (15 minut)

• Nauczyciel pokazuje dzieciom karty emocji (np. radość, smutek, złość, strach) i prosi, aby każde z nich wybrało kartę, która najlepiej odzwierciedla ich nastrój.
• Następnie dzieci dzielą się, co sprawiło, że czują się w ten sposób, co jest okazją do rozmowy na temat sytuacji wywołujących różne emocje.
• Na koniec nauczyciel wspólnie z dziećmi tworzy plakat „Drzewo Emocji”, gdzie każde dziecko rysuje lub pisze swoją emocję.

Cel: Rozwijanie umiejętności rozpoznawania emocji i nazywania ich oraz zwiększenie samoświadomości emocjonalnej.

3. Ćwiczenie 2: Odgrywanie scenek sytuacyjnych (20 minut)

• Dzieci są podzielone na małe grupy, a każda z nich otrzymuje temat scenki do odegrania, np. „Kolega nie chce się podzielić zabawką” lub „Jak reagować, gdy ktoś jest smutny?”.
• Każda grupa przygotowuje krótką scenkę, a następnie odgrywa ją na forum grupy.
• Po każdej scenie omawiane są emocje i zachowania bohaterów oraz możliwe rozwiązania problemu.

Cel: Ćwiczenie umiejętności społecznych i komunikacyjnych, rozwijanie empatii oraz nauka współpracy w grupie.

4. Ćwiczenie 3: Gry zespołowe (15 minut)

• Nauczyciel organizuje prostą grę zespołową, np. „Przekazywanie piłki z emocjami”. Dzieci przekazują sobie piłkę, podając przy tym nazwę emocji, którą kojarzą z daną sytuacją (np. „Czuję radość, kiedy gram w piłkę”).
• Następnie omawiają, co im sprawia przyjemność, a co trudność, i w jaki sposób mogą radzić sobie z trudnymi emocjami.

Cel: Kształtowanie współpracy, rozwijanie umiejętności wyrażania emocji w grupie oraz wspólna zabawa.

5. Podsumowanie zajęć i wzmocnienie pozytywne (10 minut)

• Nauczyciel wspólnie z dziećmi omawia, czego nauczyli się podczas zajęć, jakie emocje były omawiane oraz jakie sytuacje były dla nich łatwe, a jakie trudne.
• Każde dziecko otrzymuje pozytywną informację zwrotną na temat swojego zachowania i udziału w zajęciach, np. „Podobało mi się, jak odgrywałeś scenkę” lub „Dziękuję, że pomogłeś koledze w ćwiczeniu”.

Cel: Utrwalenie zdobytych umiejętności oraz pozytywne wzmocnienie zachowań prospołecznych.

Metody pracy podczas treningów umiejętności społecznych

• Drama i odgrywanie ról: Dzieci uczą się reagować w różnych sytuacjach poprzez odgrywanie scenek.
• Karty emocji i plakatów: Pomoc wizualna wspierająca naukę rozpoznawania emocji.
• Gry zespołowe: Uczą współpracy, wspierają nawiązywanie kontaktów oraz integrację grupy.
• Opowiadania i dyskusje: Rozmowy na temat różnych sytuacji życiowych i analiza zachowań.

Najczęściej zadawane pytania:

1. Jakie są korzyści z treningów umiejętności społecznych dla dzieci z niepełnosprawnością intelektualną?
Treningi umiejętności społecznych pomagają dzieciom lepiej radzić sobie w sytuacjach społecznych, rozwijają empatię, poprawiają umiejętności komunikacyjne i uczą rozwiązywania konfliktów.

2. Jak często powinny odbywać się takie zajęcia?
Optymalna częstotliwość zajęć to 1-2 razy w tygodniu. Regularne spotkania pozwalają na systematyczne wzmacnianie umiejętności społecznych.

3. Czy wszystkie dzieci z niepełnosprawnością intelektualną mogą uczestniczyć w takich zajęciach?
Zajęcia są dostosowane do indywidualnych możliwości każdego dziecka. Terapeuta lub pedagog ocenia, jakie formy wsparcia będą najbardziej efektywne dla danego ucznia.

4. Jakie metody są stosowane podczas treningów?
Najczęściej stosuje się odgrywanie ról, ćwiczenia na rozpoznawanie emocji, gry zespołowe oraz dyskusje. Wszystkie metody są dostosowane do wieku i poziomu funkcjonowania dziecka.

5. Jak długo trwa jeden cykl zajęć rewalidacyjnych?
Zazwyczaj cykl trwa 3-6 miesięcy, jednak w zależności od postępów dziecka oraz jego potrzeb terapeutycznych może być wydłużony lub skrócony.

Jeśli chcesz dowiedzieć się więcej na temat treningów umiejętności społecznych, odwiedź stronę autyzm.life.