I. Metody diagnozy – narzędzia badawcze

W ramach rehabilitacji dzieci z autyzmem stosowanych jest szereg narzędzi diagnostycznych, z których najczęściej wybierane są:

Diagnostyczna Lista Kontrolna (E-2 i E-3) – została ona opracowana i opublikowana przez B. Rimalda w latach 60-tych. Celem tej listy jest pomoc w diagnozowaniu dziecka określonego jako autystyczne, o cechach autyzmu, z deficytem rozwojowym (PDD), schizofrenią lub innymi zaburzeniami okresu rozwojowego. Zebrane za jej pomocą materiały ułatwiają również odróżnienie autyzmu od innych zaburzeń (za: J. Błeszczyński)

Wywiad Wstępny – został opracowany przez Fundację Synapsis z Warszawy, przeznaczony jest dla dzieci autystycznych i z pokrewnymi zaburzeniami rozwojowymi. Zazwyczaj jest stosowany celem zebrania podstawowych informacji o dziecku i jego rodzinie. W wyniku jego przeprowadzenia zbieramy informacje dotyczące takich kwestii jak: rodzina dziecka, wczesny rozwój prenatalny dziecka, rozwój dziecka (motoryka mała i duża, mowa czynna i bierna, sen i dieta, trening czystości i samoobsługa, zaburzenia sensoryczne i schemat ciała, kontakt fizyczny i wzrokowy, zabawa i emocje oraz agresja i stereotypie), przebieg leczenia i stan zdrowia oraz diagnoza autyzmu.

Arkusz Obserwacyjny Dziecka Przedszkolnego – został opracowany przez Marię Przetacznikową i przeznaczony jest zasadniczo do obserwacji dzieci w wieku przedszkolnym, szczególnie w przypadku dzieci z deficytami rozwojowymi (opóźnieniem w rozwoju). Arkusz obejmuje stwierdzenia odnoszące się do kwestii, których określenie pozwoli nam na określenie poziomu funkcjonowania dziecka.

Obserwacja Stanu Psychomotorycznego i Poziomu Rozwoju Psychomotorycznego Dziecka – jest to skala obserwacji opracowana przez Fundację „SYNAPSIS” z Warszawy. Dzięki zastosowaniu tej skali obserwacji, możemy dosyć dokładnie określić poziom funkcjonowania dziecka z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami rozwojowymi w zakresie takim jak: aktywność własna i zabawa, reakcja na badanie i osoby obce, komunikacja i interakcje społeczne, rozwój poznawczy i bodźce sensoryczne, motoryka i koordynacja wzrokowo-ruchowa oraz zachowania stereotypowe i emocje.

Arkusz Obserwacyjny Postępów w Rozwoju Dziecka z Uszkodzeniami OUN – został opracowany na podstawie Oregońskiego Inwentarza Osiągnięć Rozwojowych w Ośrodku Szkolno-Terapeutycznym dla Dzieci Autystycznych w Krakowie przez Andrzeja Wolskiego. Arkusz ten jest rozbudowaną wersja Programu Oregońskiego przeznaczonego dla pedagogów oraz wychowawców. Jest to skalą rozwojowa i program rehabilitacyjny dla dzieci w wieku przedszkolnym (0-6 lat) z uszkodzeniami Ośrodkowego Układu Nerwowego, który obejmuje 12 sfer rozwojowych oraz obszary utrudniające edukację.

Symptomy Autyzmu Dziecięcego – jest to karta obserwacji opracowana przez Agnieszkę Gorzkowską z Ośrodka Szkolno-Terapeutycznego dla Dzieci z Autyzmem w Krakowie. Dzięki jej zastosowaniu mamy możliwość ocenienia zachowań dziecka zgodnie z następującymi kryteriami: interakcja społeczna, komunikowanie się, wzory zachowań, funkcjonowanie zmysłów sensorycznych. Karta obserwacji zgodnie z intencjami autorki stanowi uzupełnienie i rozszerzenie skali zachowań Profilu Psychoedukacyjnego.

Profil Psychoedukacyjny (PEP-R) – został opracowany przez prof. Erica Schloplera z Uniwersytetu Północnej Karoliny w USA. Jego celem jest określenie poziomu umiejętności dotyczących rozwoju fizycznego i umysłowego badanej osoby. Przeznaczony jest dla dzieci autystycznych oraz z opóźnieniem w rozwoju w wieku od 6 miesięcy do 7 roku życia, z możliwością stosowania do 12 roku życia u dzieci nie spełniających norm w poszczególnych sferach rozwojowych.

Obejmuje następujące sfery rozwojowe, takie jak: motoryka mała i duża, percepcja, koordynacja wzrokowo-ruchowa, czynności poznawcze, komunikacja oraz mowa czynna i bierna. Karta badania umożliwia prześledzenie opóźnienia rozwojowego w ocenie ilościowej i jakościowej, jak również opisanie nietypowego zachowania w formie longituidalnej oraz określenie poziomu rozwoju dziecka w porównaniu do populacji prawidłowo rozwijających się dzieci jako model zbliżony do wieku rozwojowego (za: E. Schlopler, 1995).

Kwestionariusz CLAC (The Check List for Autistic Children) – został opracowany przez K. Makitę i K. Umezu i jego celem jest określenie nasilenia zaburzeń autystycznych. Składa się z części ogólnej dotyczącej dziecka i jego rodziców oraz szczegółowej zawierającej stwierdzenia i pytania na temat autyzmu. Uzyskane odpowiedzi pozwalają określić przebieg rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego badanego dziecka. Zebrany materiał pozwala na określenie i przedstawienie aktualnego stopnia rozwoju badanych dzieci w formie graficznej – diagramu kołowego, jak również na zdiagnozowanie nasilenia autyzmu.

Skala Oceny Autyzmu Dziecięcego (CARS) – jest to test opisowy, który został opracowany przez prof. Erica Schoplera i znajduje swoje zastosowanie w ocenie autyzmu w 14 specyficznych obszarach rozwojowych oraz podsumowujące ogólne wrażenie. Opisy te następnie ocenia się w skalach rozwojowych, takich jak: norma, lekkie zaburzenie, umiarkowane zaburzenie, znaczne zaburzenie oraz w następujących stopniach autyzmu: lekki, umiarkowany i głęboki (za: J. Błeszczyński).

Skala Dojrzałości Społecznej Edgarda A. Dolla – została ona stworzona w 1935 roku, na gruncie badań nad niedorozwojem umysłowym oraz nad ilorazem inteligencji, bowiem często osoba o niższym poziomie inteligencji może poradzić sobie w życiu lepiej niż inna osoba o wyższym ilorazie inteligencji (za: Bernadeta Bulla w: Maria John-Borys). Skala Dolla umożliwia stosunkowo dokładną ocenę wieku dojrzałości społecznej. Zestaw 117 czynności podlegających ocenie opiera się na statystycznej częstości ich występowania w kolejnych grupach wiekowych.

Próby wchodzące w skład skali pozwalają na określenie: ogólnej zaradności, zaradności podczas jedzenia, zaradności w czasie ubierania się, próba lokomocji, umiejętności zajęcia się zabawą i pracą, umiejętności porozumiewania się, samodzielności i uspołecznienia. Na ogólny wynik składa się suma punktów, które przelicza się za pomocą tabeli na wiek dojrzałości społecznej. Natomiast wiek dojrzałości społecznej mnożony przez 100 daje Iloraz Dojrzałości Społecznej.

Skala Postępu Rozwoju Społecznego PAC wg Gunzberga – jest to użyteczne narzędzie do oceny postępu w rozwoju społecznym upośledzonych umysłowo różnych stopni (PPAC, PAC-1 i PAC-2), stosowanie różnych wersji Skali Gunzberga umożliwia zaprogramowanie dalszej pracy z badanym, co zazwyczaj jest szczególnie pomocne w placówkach specjalnych dla upośledzonych umysłowo (za: A. Frydrychowicz)

Skala Oceny Osobowej PAS wg Gunzberga – dotyczy przystosowania społecznego osób upośledzonych umysłowo, które nie może być osiągnięte jeżeli umiejętnością społecznym nie będzie towarzyszyć adekwatność osobowa, konieczna celem zaakceptowania osoby przez większość społeczeństwa. Skala jest zorientowana na akceptację lub tolerancję społeczną i posiada 13 szczegółowych skal, z których każda stanowi wymiar od zachowania teoretycznie najgorszego do najlepszego (za: A Frydrychowicz).

II. Konstruowanie programów, metody terapii i edukacji

Program terapeutyczno-edukacyjny stosowany u dzieci autystycznych pełni zarówno rolę terapeutyczną jak i wychowawczą w szerokim znaczeniu tego słowa. Istotne jest również, aby utożsamić go z programem terapii zaburzenia funkcjonowania, a w szczególności skoncentrować się na pokonaniu występujących deficytów i dysharmonii rozwojowych. W trakcie opracowywania takiego programu dla konkretnego dziecka istotne jest także zwrócenie uwagi na to, aby w miarę rozwoju dziecka stawał się coraz bardziej normalnym programem kształcenia obecnym w życiu każdego ucznia. Bowiem uczeń o specjalnych potrzebach posiada prawo do edukacji, nawet jeżeli konieczne byłoby zintegrowanie edukacji z terapią, która mogłaby dostarczyć użytecznych w jego sytuacji wiadomości oraz umiejętności.

Opracowanie szczegółowych programów należy do trudniejszych zadań edukacyjno-terapeutycznych. Każdy program musi być odrębnie opracowany dla każdego ucznia i powinien zawierać indywidualny harmonogram celów kształcenia i zadań dydaktycznych. W planowaniu można się oprzeć o podejście rozwojowe Piageta oraz podejście ekologiczne Browna (za: R. Stefańska-Klar, w: H. Jaklewicz, 1997).

Obie te metody opierają się o psychologię człowieka.

Projektując programy edukacyjno-terapeutyczne korzystne jest łączenie podejścia poznawczego i ekologicznego, co wymaga współpracy wszystkich zainteresowanych. Efektem tej symbiozy jest opanowanie użytecznych wiadomości i umiejętności w zakresie stopniowej stymulacji rozwoju różnych funkcji psychicznych oraz nabywania coraz większej ilości ogólnych kompetencji intelektualnych, emocjonalno-motywacyjnych i społecznych. Takie założenia wydają się również być zgodne z założeniami i wynikami integracyjnej strategii tzw. małych kroków, które leżą u podstaw programów opracowywanych w oparciu o TEACCH.

W trakcie tworzenia projektu programu terapeutyczno-edukacyjnego konieczne staje się zwrócenie szczególnej uwagi na swoistą integrację działań wszystkich osób, które posiadają wiedzę i umiejętności oraz sprawdzone strategie czy metody postępowania. Wychodząc z takiego założenia wspólnie możemy wiele zaoferować i przekazać swoim autystycznym uczniom, jednocześnie nie będąc ograniczonym do konkretnej i jednoznacznej strategii czy metody postępowania. Podejmując się tworzenia planów działań należałoby znaleźć wspólne stanowisko w wielu często sprzecznych podejściach.

Podczas pracy z dzieckiem autystycznym, koniecznym staje się stworzenie dla niego pewnych struktur przestrzenno-czasowych, których wprowadzenie ułatwi nam podejmowanie dalszych interwencji terapeutycznych. Struktura taka jest złożona z następujących elementów:

  • strukturyzacja przestrzeni, w której dziecko się porusza
  • stałość środowiska, w którym dziecko przebywa
  • stałość osób, które z dzieckiem pracują
  • prostota wypowiedzi kierowanych do dziecka
  • jednoznaczność stosowanych przedmiotów

Jednocześnie warto zwrócić uwagę na to, że stwarzając dziecku możliwość strukturyzacji przestrzenno-czasowej umożliwiamy mu połączenie poszczególnych elementów w zrozumiałe dla niego sekwencje i zapanowanie nad tymi elementami naszej rzeczywistości. Z biegiem czasu w związku z rozwojem dziecka, pewne struktury stają się zbędne, ponieważ dziecko będzie się czuło bezpiecznie poprzez to, że posiadło już wiedzę o rzeczywistości wokół siebie. A więc stopniowo poszczególne umiejętności zaczniemy generalizować i przenosić na inne sytuacje, na inne osoby czy inną przestrzeń (za: A. Wolski w: W.J. Pileccy).

Prowadząc terapię dziecka autystycznego koniecznym staje się zwrócenie szczególnej uwagi na to, czego chcemy dziecko nauczyć w jego obecnej sytuacji. Nie wolno jednakże nam zapominać, że pewne ograniczenia zawsze będą występowały, ale normalne życie z nimi jest możliwe i realne. Pamiętać należy także, iż dziecko autystyczne nie jest problemem, lecz osobą oczekującą naszej pomocy, która powinna być przemyślana i przechodzić przez poszczególne etapy, które są niezależne od wieku rozwojowego dziecka. Jednakże w terapii dziecka należy pamiętać, aby nie przechodzić do następnego etapu w sytuacji, gdy nie osiągnięty został etap go poprzedzający.

Schemat kolejnych etapów pracy terapeutyczno-edukacyjnej znajdziesz w: Impuls 7/1996).

Edukacja dzieci dotkniętych autyzmem powinna odbywać się metoda eklektyczną, tzn. w sposób łączący różne podejścia terapeutyczne celem wzajemnego uzupełniania się tych metod oraz obserwować czy są one korzystne dla dalszego rozwoju dziecka. Jednocześnie w ramach programów edukacyjno-terapeutycznych nie powinno się stosować tylko jednego podejścia czy koncepcji oraz uważać ją za najlepszą i wyłącznie polecaną do zastosowania w praktyce. Nie wolno zapominać, że wychowanie przedszkolne i szkolne oraz przygotowanie do aktywności zawodowej stanowią kolejne i nie dające się od siebie oddzielić elementy edukacji. Warto równocześnie pamiętać o tym, że każde dziecko, a szczególnie dziecko dotknięte trwałą niepełnosprawnością reprezentuje odmienny wzorzec rytmu rozwojowego i wymaga bardzo indywidualnego podejścia więcej tu (źródło: poradnik-logopedyczny.pl).

:

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.