I. Metody diagnozy, terapii i edukacji

W ramach rehabilitacji dzieci z autyzmem stosowanych jest szereg narzędzi diagnostycznych, z których najczęściej wybierane są:

Diagnostyczna Lista Kontrolna (E-2 i E-3) – została ona opracowana i opublikowana przez B. Rimalda w latach 60-tych. Celem tej listy jest pomoc w diagnozowaniu dziecka określonego jako autystyczne, o cechach autyzmu, z deficytem rozwojowym (PDD), schizofrenią lub innymi zaburzeniami okresu rozwojowego. Zebrane za jej pomocą materiały ułatwiają również odróżnienie autyzmu od innych zaburzeń (za: J. Błeszczyński)

Wywiad Wstępny – został opracowany przez Fundację Synapsis z Warszawy, przeznaczony jest dla dzieci autystycznych i z pokrewnymi zaburzeniami rozwojowymi. Zazwyczaj jest stosowany celem zebrania podstawowych informacji o dziecku i jego rodzinie. W wyniku jego przeprowadzenia zbieramy informacje dotyczące takich kwestii jak: rodzina dziecka, wczesny rozwój prenatalny dziecka, rozwój dziecka (motoryka mała i duża, mowa czynna i bierna, sen i dieta, trening czystości i samoobsługa, zaburzenia sensoryczne i schemat ciała, kontakt fizyczny i wzrokowy, zabawa i emocje oraz agresja i stereotypie), przebieg leczenia i stan zdrowia oraz diagnoza autyzmu.

Arkusz Obserwacyjny Dziecka Przedszkolnego – został opracowany przez Marię Przetacznikową i przeznaczony jest zasadniczo do obserwacji dzieci w wieku przedszkolnym, szczególnie w przypadku dzieci z deficytami rozwojowymi (opóźnieniem w rozwoju). Arkusz obejmuje stwierdzenia odnoszące się do kwestii, których określenie pozwoli nam na określenie poziomu funkcjonowania dziecka.

Obserwacja Stanu Psychomotorycznego i Poziomu Rozwoju Psychomotorycznego Dziecka – jest to skala obserwacji opracowana przez Fundację „SYNAPSIS” z Warszawy. Dzięki zastosowaniu tej skali obserwacji, możemy dosyć dokładnie określić poziom funkcjonowania dziecka z autyzmem i pokrewnymi zaburzeniami rozwojowymi w zakresie takim jak: aktywność własna i zabawa, reakcja na badanie i osoby obce, komunikacja i interakcje społeczne, rozwój poznawczy i bodźce sensoryczne, motoryka i koordynacja wzrokowo-ruchowa oraz zachowania stereotypowe i emocje.

Arkusz Obserwacyjny Postępów w Rozwoju Dziecka z Uszkodzeniami OUN – został opracowany na podstawie Oregońskiego Inwentarza Osiągnięć Rozwojowych w Ośrodku Szkolno-Terapeutycznym dla Dzieci Autystycznych w Krakowie przez Andrzeja Wolskiego. Arkusz ten jest rozbudowaną wersja Programu Oregońskiego przeznaczonego dla pedagogów oraz wychowawców. Jest to skalą rozwojowa i program rehabilitacyjny dla dzieci w wieku przedszkolnym (0-6 lat) z uszkodzeniami Ośrodkowego Układu Nerwowego, który obejmuje 12 sfer rozwojowych oraz obszary utrudniające edukację.

Symptomy Autyzmu Dziecięcego – jest to karta obserwacji opracowana przez Agnieszkę Gorzkowską z Ośrodka Szkolno-Terapeutycznego dla Dzieci z Autyzmem w Krakowie. Dzięki jej zastosowaniu mamy możliwość ocenienia zachowań dziecka zgodnie z następującymi kryteriami: interakcja społeczna, komunikowanie się, wzory zachowań, funkcjonowanie zmysłów sensorycznych. Karta obserwacji zgodnie z intencjami autorki stanowi uzupełnienie i rozszerzenie skali zachowań Profilu Psychoedukacyjnego.

Profil Psychoedukacyjny (PEP-R) – został opracowany przez prof. Erica Schloplera z Uniwersytetu Północnej Karoliny w USA. Jego celem jest określenie poziomu umiejętności dotyczących rozwoju fizycznego i umysłowego badanej osoby. Przeznaczony jest dla dzieci autystycznych oraz z opóźnieniem w rozwoju w wieku od 6 miesięcy do 7 roku życia, z możliwością stosowania do 12 roku życia u dzieci nie spełniających norm w poszczególnych sferach rozwojowych.

Obejmuje następujące sfery rozwojowe, takie jak: motoryka mała i duża, percepcja, koordynacja wzrokowo-ruchowa, czynności poznawcze, komunikacja oraz mowa czynna i bierna. Karta badania umożliwia prześledzenie opóźnienia rozwojowego w ocenie ilościowej i jakościowej, jak również opisanie nietypowego zachowania w formie longituidalnej oraz określenie poziomu rozwoju dziecka w porównaniu do populacji prawidłowo rozwijających się dzieci jako model zbliżony do wieku rozwojowego (za: E. Schlopler, 1995).

Kwestionariusz CLAC (The Check List for Autistic Children) – został opracowany przez K. Makitę i K. Umezu i jego celem jest określenie nasilenia zaburzeń autystycznych. Składa się z części ogólnej dotyczącej dziecka i jego rodziców oraz szczegółowej zawierającej stwierdzenia i pytania na temat autyzmu. Uzyskane odpowiedzi pozwalają określić przebieg rozwoju fizycznego, psychicznego i społecznego badanego dziecka. Zebrany materiał pozwala na określenie i przedstawienie aktualnego stopnia rozwoju badanych dzieci w formie graficznej – diagramu kołowego, jak również na zdiagnozowanie nasilenia autyzmu.

Skala Oceny Autyzmu Dziecięcego (CARS) – jest to test opisowy, który został opracowany przez prof. Erica Schoplera i znajduje swoje zastosowanie w ocenie autyzmu w 14 specyficznych obszarach rozwojowych oraz podsumowujące ogólne wrażenie. Opisy te następnie ocenia się w skalach rozwojowych, takich jak: norma, lekkie zaburzenie, umiarkowane zaburzenie, znaczne zaburzenie oraz w następujących stopniach autyzmu: lekki, umiarkowany i głęboki (za: J. Błeszczyński).

Skala Dojrzałości Społecznej Edgarda A. Dolla – została ona stworzona w 1935 roku, na gruncie badań nad niedorozwojem umysłowym oraz nad ilorazem inteligencji, bowiem często osoba o niższym poziomie inteligencji może poradzić sobie w życiu lepiej niż inna osoba o wyższym ilorazie inteligencji (za: Bernadeta Bulla w: Maria John-Borys). Skala Dolla umożliwia stosunkowo dokładną ocenę wieku dojrzałości społecznej. Zestaw 117 czynności podlegających ocenie opiera się na statystycznej częstości ich występowania w kolejnych grupach wiekowych.

Próby wchodzące w skład skali pozwalają na określenie: ogólnej zaradności, zaradności podczas jedzenia, zaradności w czasie ubierania się, próba lokomocji, umiejętności zajęcia się zabawą i pracą, umiejętności porozumiewania się, samodzielności i uspołecznienia. Na ogólny wynik składa się suma punktów, które przelicza się za pomocą tabeli na wiek dojrzałości społecznej. Natomiast wiek dojrzałości społecznej mnożony przez 100 daje Iloraz Dojrzałości Społecznej.

Skala Postępu Rozwoju Społecznego PAC wg Gunzberga – jest to użyteczne narzędzie do oceny postępu w rozwoju społecznym upośledzonych umysłowo różnych stopni (PPAC, PAC-1 i PAC-2), stosowanie różnych wersji Skali Gunzberga umożliwia zaprogramowanie dalszej pracy z badanym, co zazwyczaj jest szczególnie pomocne w placówkach specjalnych dla upośledzonych umysłowo (za: A. Frydrychowicz)

Skala Oceny Osobowej PAS wg Gunzberga – dotyczy przystosowania społecznego osób upośledzonych umysłowo, które nie może być osiągnięte jeżeli umiejętnością społecznym nie będzie towarzyszyć adekwatność osobowa, konieczna celem zaakceptowania osoby przez większość społeczeństwa. Skala jest zorientowana na akceptację lub tolerancję społeczną i posiada 13 szczegółowych skal, z których każda stanowi wymiar od zachowania teoretycznie najgorszego do najlepszego (za: A Frydrychowicz).

II.Konstruowanie programów, metody terapii i edukacji

Program terapeutyczno-edukacyjny stosowany u dzieci autystycznych pełni zarówno rolę terapeutyczną jak i wychowawczą w szerokim znaczeniu tego słowa. Istotne jest również, aby utożsamić go z programem terapii zaburzenia funkcjonowania, a w szczególności skoncentrować się na pokonaniu występujących deficytów i dysharmonii rozwojowych. W trakcie opracowywania takiego programu dla konkretnego dziecka istotne jest także zwrócenie uwagi na to, aby w miarę rozwoju dziecka stawał się coraz bardziej normalnym programem kształcenia obecnym w życiu każdego ucznia. Bowiem uczeń o specjalnych potrzebach posiada prawo do edukacji, nawet jeżeli konieczne byłoby zintegrowanie edukacji z terapią, która mogłaby dostarczyć użytecznych w jego sytuacji wiadomości oraz umiejętności.

Opracowanie szczegółowych programów należy do trudniejszych zadań edukacyjno-terapeutycznych. Każdy program musi być odrębnie opracowany dla każdego ucznia i powinien zawierać indywidualny harmonogram celów kształcenia i zadań dydaktycznych. W planowaniu można się oprzeć o podejście rozwojowe Piageta oraz podejście ekologiczne Browna (za: R. Stefańska-Klar, w: H. Jaklewicz, 1997).

Obie te metody opierają się o psychologię człowieka.

Projektując programy edukacyjno-terapeutyczne korzystne jest łączenie podejścia poznawczego i ekologicznego, co wymaga współpracy wszystkich zainteresowanych. Efektem tej symbiozy jest opanowanie użytecznych wiadomości i umiejętności w zakresie stopniowej stymulacji rozwoju różnych funkcji psychicznych oraz nabywania coraz większej ilości ogólnych kompetencji intelektualnych, emocjonalno-motywacyjnych i społecznych. Takie założenia wydają się również być zgodne z założeniami i wynikami integracyjnej strategii tzw. małych kroków, które leżą u podstaw programów opracowywanych w oparciu o TEACCH.

W trakcie tworzenia projektu programu terapeutyczno-edukacyjnego konieczne staje się zwrócenie szczególnej uwagi na swoistą integrację działań wszystkich osób, które posiadają wiedzę i umiejętności oraz sprawdzone strategie czy metody postępowania. Wychodząc z takiego założenia wspólnie możemy wiele zaoferować i przekazać swoim autystycznym uczniom, jednocześnie nie będąc ograniczonym do konkretnej i jednoznacznej strategii czy metody postępowania. Podejmując się tworzenia planów działań należałoby znaleźć wspólne stanowisko w wielu często sprzecznych podejściach.

Podczas pracy z dzieckiem autystycznym, koniecznym staje się stworzenie dla niego pewnych struktur przestrzenno-czasowych, których wprowadzenie ułatwi nam podejmowanie dalszych interwencji terapeutycznych. Struktura taka jest złożona z następujących elementów:

  • strukturyzacja przestrzeni, w której dziecko się porusza
  • stałość środowiska, w którym dziecko przebywa
  • stałość osób, które z dzieckiem pracują
  • prostota wypowiedzi kierowanych do dziecka
  • jednoznaczność stosowanych przedmiotów

Jednocześnie warto zwrócić uwagę na to, że stwarzając dziecku możliwość strukturyzacji przestrzenno-czasowej umożliwiamy mu połączenie poszczególnych elementów w zrozumiałe dla niego sekwencje i zapanowanie nad tymi elementami naszej rzeczywistości. Z biegiem czasu w związku z rozwojem dziecka, pewne struktury stają się zbędne, ponieważ dziecko będzie się czuło bezpiecznie poprzez to, że posiadło już wiedzę o rzeczywistości wokół siebie. A więc stopniowo poszczególne umiejętności zaczniemy generalizować i przenosić na inne sytuacje, na inne osoby czy inną przestrzeń (za: A. Wolski w: W.J. Pileccy).

Prowadząc terapię dziecka autystycznego koniecznym staje się zwrócenie szczególnej uwagi na to, czego chcemy dziecko nauczyć w jego obecnej sytuacji. Nie wolno jednakże nam zapominać, że pewne ograniczenia zawsze będą występowały, ale normalne życie z nimi jest możliwe i realne. Pamiętać należy także, iż dziecko autystyczne nie jest problemem, lecz osobą oczekującą naszej pomocy, która powinna być przemyślana i przechodzić przez poszczególne etapy, które są niezależne od wieku rozwojowego dziecka. Jednakże w terapii dziecka należy pamiętać, aby nie przechodzić do następnego etapu w sytuacji, gdy nie osiągnięty został etap go poprzedzający.

Schemat kolejnych etapów pracy terapeutyczno-edukacyjnej znajdziesz w: Impuls 7/1996).

Edukacja dzieci dotkniętych autyzmem powinna odbywać się metoda eklektyczną, tzn. w sposób łączący różne podejścia terapeutyczne celem wzajemnego uzupełniania się tych metod oraz obserwować czy są one korzystne dla dalszego rozwoju dziecka. Jednocześnie w ramach programów edukacyjno-terapeutycznych nie powinno się stosować tylko jednego podejścia czy koncepcji oraz uważać ją za najlepszą i wyłącznie polecaną do zastosowania w praktyce. Nie wolno zapominać, że wychowanie przedszkolne i szkolne oraz przygotowanie do aktywności zawodowej stanowią kolejne i nie dające się od siebie oddzielić elementy edukacji. Warto równocześnie pamiętać o tym, że każde dziecko, a szczególnie dziecko dotknięte trwałą niepełnosprawnością reprezentuje odmienny wzorzec rytmu rozwojowego i wymaga bardzo indywidualnego podejścia.

Poniższe zestawienie to podstawowe metody edukacyjno-terapeutyczne, najczęściej wykorzystywane podczas pracy z dziećmi dotkniętymi autyzmem:

1.Holding-Przytulanie

Holding Therapy, czyli metoda wymuszonego kontaktu – została opracowana przez dr Marthę Welch w Monthering Center (Grinwich, USA) i nawiązuje do założeń psychoanalitycznych wg których proces tworzenia się więzi pomiędzy matką a dzieckiem uważa się za podstawowy dla dalszego jego rozwoju oraz opiera się na założeniu, iż jedną z podstawowych przyczyn autyzmu jest brak poczucia bezpieczeństwa dziecka w relacji z matką. Podstawowym celem tej metody jest uwolnienie osobowości autystycznej od autyzmu oraz stworzenie wiary i zaufania do Siebie (za: H. Jaklewicz, 1993).

Dziecko w trakcie sesji bliskiego kontaktu fizycznego jest trzymane przez matkę w sposób umożliwiający bezpośredni fizyczny kontakt wzrokowy. Natomiast dziecko autystyczne robi wszystko aby zerwać kontakt fizyczny (protestuje płaczem i krzykiem, drapie kopie lub bije matkę), a matka swoim zachowaniem demonstruje przewagę fizyczną. W trakcie sesji wskazane jest wzmaganie oporu dziecka za pomocą pieszczot i głaskania oraz pocałunków i czułych słów, aż do momentu gdy dziecko przestaje protestować i gdy dochodzi do pełnej relaksacji dziecka.

Stosowanie „holdingu” sprawia, że dziecko otrzymuje wiele różnorodnych bodźców dotykowych, kinestetycznych, ruchowych, wzrokowych i słuchowych. Istotne jest umożliwienie dziecku przejście przez kolejne fazy rozwoju sensomotorycznego z uwzględnieniem etapów charakterystycznych dla prawidłowego rozwoju. W sytuacji gdy stosujemy Holding, to osiąganie poszczególnych etapów rozwoju staje się łatwe, ponieważ pojawia się u dziecka naturalna otwartość na zmiany (za: Przytulanie, 1991-1993).

2.Metoda Ruchu Rozwijającego

Metoda Ruchu Rozwijającego – została opracowana przez Weronikę Sherborn w latach 60-tych XX wieku. Początki tej metody wywodzą się ze szkoły R. Labana, którego była uczennicą oraz kontynuatorką jego dzieła nauczania o „filozofii ruchu”. Sherborn rozwinęła Jego teorię w kierunku humanistycznym, zwracając szczególną uwagę na potrzebę rozwijania bliskich związków z ludźmi (za: M. Bogdanowicz, B. Kisiel i M. Przasnyska).

Udział w zajęciach metodą Ruchu Rozwijającego ma za zadanie stworzenie dziecku możliwości poznania własnego ciała i usprawnienia motoryki oraz poczucia własnej siły, sprawności i możliwości ruchowych. Podczas ćwiczeń dziecko poznaje przestrzeń w której się znajduje, dzięki czemu w określonej przestrzeni czuje się bezpiecznie oraz staje się bardziej aktywne i przejawia twórczą inicjatywę.

Metoda ta może być stosowana z powodzeniem w przypadku dzieci z zaburzeniami intelektualnymi, motorycznymi, emocjonalnymi i trudnościami w nawiązywaniu kontaktów społecznych oraz podczas edukacji i terapii dzieci z upośledzeniem umysłowym, autyzmem, dziecięcym porażeniem mózgowym, a także u dzieci głuchych i niewidomych oraz u dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi i zaburzeniami zachowania.

3. Programy Aktywności

Programy Aktywności – Świadomość Ciała, Kontakt i Komunikacja zostały opracowane przez Mariannę i Christophera Knilla. Pracują oni intensywnie od 1973 roku z dziećmi i młodzieżą oraz dorosłymi, którzy posiadają ciężkie zaburzenia w rozwoju ruchowym, poznawczym i społecznym. W wyniku ich pracy z tymi ludźmi powstały programy, którym towarzyszy muzyka stanowiąca podstawę do kontaktu i komunikacji z ludźmi.

Programy Aktywności mogą być stosowane w przypadku dzieci i młodzieży oraz dorosłych o różnym poziomie rozwoju intelektualnego oraz z różnymi rodzajami niepełnosprawności fizycznej i umysłowej. Za pośrednictwem tych programów możliwe staje się stworzenie powiązań pomiędzy ruchami a obecnością opiekuna i muzyką. Jednocześnie warto zwrócić uwagę na fakt, iż program ten nie powinien być wykonywany mechanicznie, ponieważ kontakt z opiekunem jest ważniejszy od prawidłowego wykonania wszystkich zadań objętych tym programem.

4. Terapia Behawioralna

Terapia Behawioralna – została stworzona przez Ivara Lovaas’a. Jej zasadniczym celem jest ukształtowanie zachowań adaptacyjnych bądź redukcja nieodpowiednich zachowań. Podstawą oddziaływań w terapii behawioralnej jest analiza behawioralna, której przedmiotem są zachowania jednostki oraz zmienne wpływające i kontrolujące zachowanie dziecka. Jeżeli będziemy potrafili zrozumieć relacje pomiędzy zachowaniami a czynnikami społecznymi, to pozwoli nam zgłębić istotę samego zachowania (za: Terapia behawioralna dzieci autystycznych. Podstawy teoretyczne w: Impuls Krakowski 5/2000).

Analiza behawioralna opiera się na obserwacji i rejestracji faktów związanych z funkcjonowaniem jednostki. W terapii tej nie zakłada się z góry ograniczeń wynikających z istniejących rzeczywiście lub hipotetycznie czynników biologicznych (zaburzeń genetycznych, neuroanatomicznych, psychicznych). Podczas dokonywania analizy niezwykle ważne jest:

  • zdefiniowanie problemu w jasnych terminach
  • opisanie obserwowanych zachowań jednostki
  • unikanie etykiet oraz czynników hipotetycznych

Prowadzenie terapii – opiera się na kilku podstawowych zasadach, których przestrzeganie gwarantuje osiągniecie sukcesu w pracy z dzieckiem. Są to:

  • zasada małych kroków
  • zasada stopniowania trudności
  • zasada stosowania wzmocnień.

5. Metoda Opcji

Proces Opcji został opracowany przez Barrego i Suzi Kauffmanów w USA. Filozofia tej terapii zawarta jest w stwierdzeniu „kochać, to być z kimś szczęśliwym”, który oparty jest na założeniach środowiska rodzinnego oraz podkreśla znaczenia indywidualnego podejścia do dziecka. Jednocześnie zarówno rodzice jak i terapeuci dziecka powinni zaangażować się intelektualnie i emocjonalnie w jego terapię.

W przypadku stosowania tego podejścia w terapii koniecznym staje się pozostawanie bezstronnym w stosunku do siebie i dziecka, dzięki czemu możliwe stanie się uzyskanie zbliżenia emocjonalnego w stosunkach ze sobą. Wobec takiego podejścia staje się jasne, że rodzice rozpoczynają pracę zarówno nad sobą i swoimi skłonnościami, jak i nad opracowywaniem programu terapeutycznego, który ma zawierać elementy edukacji i socjalizacji dziecka autystycznego. Warto zwrócić uwagę na to, iż łatwiej jest osiągnąć postępy u dziecka niż zmienić własne nastawienie do niego (za: B. Kaufmann, 1994).

Koniecznym elementem do opracowania programu rozwoju dziecka jest jego dokładna obserwacja, która pokaże nam dokładnie sposób w jaki przyswaja wiedzę o świecie i w jaki sposób uczy się. W trakcie realizacji programu edukacyjno-terapeutycznego korzystne będzie posłużenie się jego specyficznym systemem nauki i przyswajania wiedzy. Oznacza to, iż musimy pozwolić dziecku na przyjęcie roli nauczyciela, ponieważ system postępowania wychowawczego będzie musiał wyjść od dziecka autystycznego, a my będziemy go tylko wspierać i mu pomagać.

Celem zintegrowanego i konsekwentnego nauczania konieczne staje się włączenie do naszego zespołu ludzi spoza rodziny, którzy będą gotowi na przyjęcie nieoceniającej postawy akceptacji i aprobaty. Jest to szczególnie istotne w naszym podejściu ponieważ działania edukacyjne są w nim prowadzone praktycznie przez 24 godziny na dobę, tzn. od obudzenia się dziecka do położenia się spać, a oprócz tego prowadzone są spotkania rozwijające podejście opcji całego zespołu terapeutycznego oraz analizujące dotychczasową pracę i planującą dalsze działania edukacyjno-terapeutyczne (za: J. Błeszczyński).

Do głównych założeń tej terapii należy zaliczyć:

  • Postawa akceptacji i aprobaty
  • Stałe motywowanie małego pacjenta
  • Rozwijanie zindywidualizowanego programu terapeutycznego

6. Metoda Dobrego Startu (MDS)

Metoda Dobrego Startu – została opracowana na podstawie francuskiej metody Le Bon Depart w latach 60-tych przez prof. Martę Bogdanowicz. Metoda stosowana jest w pracy z dziećmi z normą intelektualną – prawidłowo się rozwijających lub z dysharmonijnym rozwojem, które mają szczególne trudności w pisaniu i czytaniu oraz w rozwoju psychomotorycznym. Jednakże po dokonaniu odpowiedniej adaptacji i modyfikacji, metodę można zastosować również do pracy z dziećmi autystycznymi oraz z dziećmi o głębszych zaburzeniach rozwoju. Celem tej metody jest stworzenie warunków do integracji percepcyjno-motorycznej za pośrednictwem jednoczesnego usprawniania funkcji słuchowych, wzrokowych i dotykowo-kinestyczno-ruchowych oraz harmonizowanie za ich pomocą wszystkich funkcji psychomotorycznych. Cel ten realizowany jest za pomocą ćwiczeń wspomagających, w ramach których występują elementy usprawniające funkcjonowanie analizatorów, uczestniczących w czytaniu i pisaniu, a mianowicie: słuchowego (piosenka – muzyka i tekst), wzrokowego (wzór graficzny – figura geometryczna lub litera) i kinestyczno-ruchowego (wykonywanie ruchów zharmonizowanych z rytmem piosenki w celu odtwarzania wzorów graficznych) oraz powodujące lepsze ich współdziałanie. (za: M. Bogdanowicz w: W. Dykcik, 1994).

7.Terapia autorska dzieci autystycznych i ich rodzin

Metoda ta została opracowana przez Magdalenę Grodzką, autorkę książki „Dziecko autystyczne – Dziennik terapeuty”. Początkiem terapii dziecka autystycznego jest znalezienie takich zajęć, w których zechce ono brać udział z własnej inicjatywy. W każdym przypadku terapię powinniśmy rozpoczynać od czynnej obserwacji dziecka dążącej do nawiązania znaczącego z nim kontaktu i zrozumienia go, co pozwoli nam na rozpoznanie w jakich sytuacjach dziecko przejawia własną inicjatywę oraz dobrania dla dziecka odpowiedniego programu terapeutycznego.

Zaczynając terapię według tej metody prowadzący zajęcia powinien przebywać w pomieszczeniu razem ze swoim podopiecznym w sposób pozornie nie zwracający na siebie żadnej uwagi. Dopiero, gdy dziecko przyzwyczai się do wyglądu terapeuty i jego zapachu, powinien starać się przyciągnąć uwagę dziecka, ale w sposób bardzo spokojny i wręcz niezauważalny. Zachowanie terapeuty musi być bardzo ostrożne i spokojne, aby nie rozbudzić w dziecku lęku i niepokoju. Gdy dziecko autystyczne zaaprobuje już osobę terapeuty, to należy pozwolić, aby terapia była prowadzona zgodnie z rozpoznaną inicjatywą samego dziecka. Takie sesje terapeutyczne wymagają cierpliwości i skoncentrowania oraz jak największej pomysłowości w dążeniu do zrozumienia dziecka, a także reagowania na jego ledwie wyrażone pragnienia i zainteresowania.

Podstawą każdej pracy terapeutycznej, a szczególnie z małym chorym dzieckiem jest przeświadczenie, któremu ufamy etycznie i które powinno obowiązywać również terapeutę. Opiera się ono na trzech wskazaniach:

  1. Kochaj bliźniego swego, jak siebie samego
  2. Nie czyń drugiemu, co tobie niemiłe
  3. Mów prawdę

Nawet jedno dziecko autystyczne powoduje dezorganizację życia rodziny i to w sposób bardziej destrukcyjny niż dzieci z innymi zaburzeniami. Jednocześnie kontakt z takimi dziećmi jest możliwy, gdy poświęcimy mu wystarczająco wiele uwagi oraz okażemy wiele miłości i cierpliwości w celu nawiązania kontaktu z małym człowieczkiem. Jednakże, aby pomóc dziecku autystycznemu trzeba najpierw pomóc jego rodzicom, czyli nauczyć ich, jak mogą zostać dobrymi terapeutami swoich dzieci. Jest to bardzo istotne ponieważ rodzice spełniają ku temu najistotniejsze warunki, a mianowicie: kochają swoje dziecko i znają je najlepiej oraz nie zmieniają swej wychowawczej posady i nie odchodzą z niej na emeryturę. Trzeba jednakże wytłumaczyć rodzicom, na czym polega autyzm i przedstawić program terapii, który powinien zostać dopasowany do potrzeb dziecka i jego rodziny (za: M. Grodzka).

8. Stymulacja Sensoryczna (Percepcyjno-Motoryczna)

Metoda Stymulacji Sensorycznej, czyli integracji czynności zmysłowych – jest to proces poprzez który mózg przyjmuje i otrzymuje informacje z narządów zmysłów oraz segreguje, rozpoznaje, interpretuje i integruje z już posiadanymi informacjami, aby następnie podpowiedzieć właściwą reakcją ruchową.

Program stymulacji sensorycznej powinien obejmować tylko takie działania, którym towarzyszy ruch i dotyk oraz komunikacja i poczucie bezpieczeństwa. Jednocześnie wyklucza się możliwość mechanicznego stymulowania, a wszystkie czynności powinny być dobrane indywidualnie dla każdego dziecka. Bardzo ważna jest również fizyczna bliskość z dzieckiem i wspólne wykonywanie większości programowanych aktywności, co sprawia że staje się ono naszym partnerem w komunikacji, który bardzo często więcej chce nam powiedzieć, niż wskazywały by na to jego możliwości językowe (za: M. Piszczek).

9. System TEACCH`a

Program TEACCH – został opracowany w latach 60-tych przez prof. Ericka Schoplera w USA. Program ten zakłada integrację wszelkich działań, które podejmowane są w domu i w środowisku podczas tworzenia indywidualnego podejścia do dziecka, wdrażany jest w formie programowych ćwiczeń oraz weryfikowany w podejmowanych ocenach terapii. Opiera się na otwartym dialogu pomiędzy rodzicami i specjalistami, który ma na celu opracowanie indywidualnego programu nauki dla każdego dziecka (za: J. Błeszczyński).

Integracyjność tego modelu, jako wielopłaszczyznowej formy oddziaływań opiera się na zindywidualizowanych perspektywach rozwojowych. W jego ramach uwzględnia się relatywizm behawioralny, będący wymogiem modyfikacji zachowań i ich dostosowaniu do konkretnej sytuacji oraz określenia hierarchii zadań w nauczaniu jednostki. A strategie i techniki nauczania obejmują strukturę nauczania, dobór materiału używanego podczas zajęć i jego prezentację oraz metody nauczania (za: E. Schopler, 1995).

Opracowanie: Bartosz Drelichowski, Kraków

Bibliografia

  1. Błeszczyński Jacek – Mowa i język dzieci z autyzmem. Wybrane zagadnienia (Wyższa Szkoła Pedagogiczna, Słupsk 1998)
  2. Bogdanowicz Marta – Integracja percepcyjno-motoryczna. Metody diagnozy i terapii dzieci (Centrum Metodyczne MEN, Warszawa 1990)
  3. Bogdanowicz Marta – Metoda dobrego startu (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1985)
  4. Bogdanowicz Marta, Kisiel B., Przasnyska M. – Metoda Weroniki Sherborne w terapii i wspomaganiu rozwoju dziecka (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1992)
  5. Brauner Alfred – Dziecko zagubione w rzeczywistości. Historia autyzmu od czasów baśni o wróżkach, fikcja literacka i rzeczywistość kliniczna (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1993)
  6. Demel G. – Minimum logopedyczne nauczyciela przedszkola (Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, Warszawa 1998)
  7. Doman Gleen – Jak nauczyć dziecko czytać (Publishing House – Excalibur, 1992)
  8. Dykcik Władysław – Autyzm: kontrowersje i wyzwania (Wydawnictwo Eruditus, Poznań 1994)
  9. Dykcik Władysław – Pedagogika specjalna (Wydawnictwo Naukowe UAM, Poznań 2001)
  10. Emiluta-Rozyja D. – Wspomaganie rozwoju mowy dziecka w wieku przedszkolnym (Centrum Metodyczne MEN, Warszawa 1994)
  11. Frydrychowicz Anna – Testy psychologiczne i pedagogiczne w poradnictwie. Przewodnik metodyczny (Centrum Metodyczne MEN, Warszawa1998)

źródło: poradnik-logopedyczny.pl

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.