Reklamy

Zachowania autoagresywne (bicie się po twarzy, gryzienie się, uderzanie głową intensywne drapanie się itp.) u osób z niepełnosprawnościami rozwojowymi (w tym zaburzeniami ze spektrum autyzmu) stanowią poważny powód do niepokoju dla ich rodzin, pedagogów, specjalistów.

Istnieje wiele teorii na temat tego, dlaczego osoby te dokonują samookaleczeń. Pod koniec lat 70. zeszłego stulecia opublikowano ważny przegląd badań dotyczących motywacji do samookaleczeń wśród osób z zaburzeniami rozwojowymi. Wynikało z niego, że wiele z tych zachowań może się pojawić, ponieważ prowadzą one do pewnej formy wzmocnienia (Carr, 1977). Innymi słowy z biegiem czasu niektóre osoby mogą się nauczyć, że bicie lub gryzienie siebie przynosi zamierzony efekt albo pozwala uciec od nieprzyjemnej sytuacji. Okazuje się, że społeczna funkcja SIB (zachowania autoagresywne) nie wyklucza wpływu czynników biologicznych lub fizycznych, które w pewnych okolicznościach mogą współdziałać z czynnikami społecznymi. Trening Komunikacji Funkcjonalnej FCT jest metodą postępowania o udowodnionej skuteczności w ograniczaniu lub eliminowaniu tego rodzaju trudności.

Mały chłopiec płacze i krzyczy…

Reklamy

Załóżmy, że mały chłopiec płacze i krzyczy, gdy prosi się go, by usiadł przy stole i zjadł obiad. Czasami jego rodzice się poddają i pozwalają mu jeść w pokoju gościnnym przed telewizorem, innym razem, pomimo zdenerwowania dziecka, nie ustępują. Takie postępowanie prawdopodobnie nasila opór chłopca, który pewnego dnia rzuca się na podłogę i uderza w nią głową. Ryzyko, że zrobi sobie krzywdę, przeraża rodziców, którzy uspokajają go i pozwalają mu jeść w miejscu z dala od stołu. Całkiem możliwe, że rezultaty te uspokajanie i ucieczka od stołu) zwiększą prawdopodobieństwo, iż w przyszłości w takich (i podobnych) sytuacjach (np. gdy będzie musiał umyć zęby, czego też nie lubi) chłopiec również będzie nasilał swoje zachowanie i znowu będzie uderzał głową w podłogę. Nie chcąc, żeby wyrządził sobie krzywdę, rodzice albo znów się poddadzą, albo całkowicie zrezygnują z tych wywołujących awantury żądań.

Wycofanie

Ten ten typ procesu został potwierdzony setkami badań. Istnieją na przykład dowody, że zachowania autoagresywne u niektórych osób mają na celu ucieczkę od nieprzyjemnych sytuacji (np. Carr. Newsom i Binkoff, 1980). Kiedy dzieciom w szkole poleci się wykonać trudne zadanie, niektóre z nich mogą bić się po twarzy lub gryźć się po to, by nauczyciel przestał od nich wymagać uczestnictwa w tym zadaniu. Wykazano też, że nauczyciele uczą się wycofywać z tego typu wymagań (nawet jeśli robią to nieświadomie) wtedy gdy uczeń zaczyna się bić. W przypadku innych dzieci i dorosłych, którzy przejawiają zachowania autoagresywne, mogą one prowadzić do skupiania uwagi na sobie, do uzyskania różnych rzeczy (np. jedzenia, zabawek) lub do podjęcia jakiejś aktywności (np. oglądanie telewizji podczas posiłku). Nauczyciele, rodzice i inne osoby często reagują w takich sytuacjach, oferując, ich zdaniem, wsparcie dziecku (np. otaczanie go miłością i uwagą, kiedy jest zdenerwowane i się krzywdzi), co jednak, niestety może skutkować wzmocnieniem tego wzorca zachowania. SIB (zachowania autoagresywne) zaczyna wówczas pełnić u dziecka konkretną funkcję lub prowadzić do określonego celu: kiedy uderza ono głową o podłogę, dostaje to, czego chce, albo unika nieprzyjemnych dla niego działań (np. Edelson, Taubman i Lovaas, 1983).

Wychodząc z założenia, że SIB i inne zachowania problemowe pełnią konkretną funkcję lub prowadzą do określonego celu, w połowie lat 80. ubiegłego wieku opracowano podejście behawioralne do stosowania w przypadku SIB, które nazwano treningiem komunikacji funkcjonalnej (ang. functional communication training – FCT) i opiera się na pozornie prostym założeniu, że problemy behawioralne można rozpatrywać jako formę komunikacji (Durand, 1990).

Reklamy

Nie jest to całkowicie nowa koncepcja ponieważ już Platon zaobserwował, że płacz niemowlęcia może być próbą nakłonienia rodziców, by spełnili jego pragnienia (Plato, ok. 348 p.n.e./1960, s. 174).

Trening Komunikacji Funkcjonalnej FCT

Szczególnym celem FCT jest uczenie komunikacji, aby ograniczyć zachowania problemowe, takie jak SIB. Strategia ta obejmuje ocenę zmiennych podtrzymujących zachowanie, które ma zostać zredukowane, oraz doprowadzenie do tych samych konsekwencji, lecz w wyniku innych zachowań. Zakłada się, że jeśli osoby mogą skuteczniej osiągać pożądane konsekwencje za pomocą nowych reakcji, wówczas będą preferować te nowe, a ograniczać niepożądane. Stosując tę logikę w przypadku SIB, jesteśmy w stanie nauczyć bardziej akceptowalnych zachowań, które pełnią tę samą funkcję, co ich samookaleczenia. Tak więc możemy je między innymi nauczyć, by prosiło o zwrócenie uwagi na siebie – na przykład przez pytanie typu: „Czy dobrze pracuję?”. Pozwoli im to skupić na sobie uwagę nauczyciela lub rodzica w odpowiedni sposób, a nie za pomocą niewłaściwego zachowania, takiego jak bicie się po twarzy.

Etapy stosowania Treningu Komunikacji Funkcjonalnej FCT

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google

Komentujesz korzystając z konta Google. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Połączenie z %s

Ta witryna wykorzystuje usługę Akismet aby zredukować ilość spamu. Dowiedz się w jaki sposób dane w twoich komentarzach są przetwarzane.