Jednym z czynników rozwoju ruchowego dziecka jest postępujący proces lateralizacji, czyli inaczej przewagi jednej strony nad drugą podczas aktywności dziecka. Przejawia się ona dominacją czynności ręki, nogi, ucha.

Dominacja półkulowa oznacza przewagę w kierowaniu procesami, sprawnościami, umiejętnościami. Dla właściwego rozwoju potrzebna jest współpraca obu półkul, sprawne przesyłanie informacji zarówno na płaszczyźnie globalnej, jak i sekwencyjne analizowanie bodźców. Każda z półkul różni się sposobem przetwarzania i analizowania informacji. W lewej – bodźce są przetwarzane w sposób analityczny, sekwencyjny, natomiast w prawej w sposób całościowy – wszystkie cechy bodźca są ujmowane równocześnie.

Badanie wzorca lateralizacji

Badanie oka, ucha, ręki, nogi pozwala wyznaczyć wzorzec lateralizacji. Można dokonać tego, obserwując dziecko w trakcie wykonywania codziennych czynności. Podczas przeprowadzania prób dziecko nie powinno wiedzieć, że jest poddawane badaniu, ponieważ tylko czynności spontaniczne, niekontrolowane umożliwiają określenie dominacji stronnej. Konstruując narzędzia badawcze, powinno się wykluczyć czynności, które mogą dawać nieprawdziwy obraz dominacji półkulowej, głównie pisanie i jedzenie.

Diagnozę lateralizacji można przeprowadzić dopiero u 3-letniego dziecka, ponieważ w tym wieku osiąga ono odpowiedni poziom rozumienia instrukcji słownych, naśladownictwa oraz dojrzałości motorycznej. Sprawdzając dominację należy wykonać co najmniej 3 próby na dominację oka, ucha, ręki i nogi.

Wzorce lateryzacji:

  • lateralizacja prawostronna, gdy dominacja występuje po prawej stronie osi ciała;
  • lateralizacja lewostronna, gdy dominacja występuje po lewej stronie osi ciała;
  • lateralizacja skrzyżowana (niejednorodna), gdy dominacja jest ustalona i występuje po obu stronach osi ciała;
  • lateralizacja nieustalona, gdy dominacja nie wykształciła się w odniesieniu do każdego z parzystych narządów (Bala, Bogdanowicz i Klima, 2011).

Do oznaczania dominacji narządów parzystych używa się następujących skrótów:

  • oko – prawe oko (PO), lewe oko (LO);
  • ucho – prawe ucho (PU), lewe ucho (LU);
  • ręka – (PR), lewa ręka (LR);
  • noga – prawa noga (PN), lewa noga (LN).

Działaniami terapeutycznymi należy objąć te dzieci, u których stwierdzono po ukończeniu 3. roku życia lewostronną lateralizację oraz skrzyżowaną lateralizację, zwłaszcza w formule PR LO (prawa ręka, lewe oko). Dzieci te przejawiają trudności w zakresie zachowania prawidłowych kierunków pisania i czytania, dlatego też terapia powinna obejmować przede wszystkim ćwiczenia kształtujące właściwe kierunki (od góry do dołu, od lewej do prawej). Należy również objąć terapią dzieci przejawiające lateralizację nieustaloną, z którymi trzeba ćwiczyć dokonywanie dominującego oka, ucha, reki, nogi (Piotrowska-Madej, Żychowicz, 2018).

źródło: K. Piotrowska-Madej, A. Żychowicz, Smart Hand Model…, Harmonia, Gdańsk 2018